Kelile ve Dimne’deki “Aslan ile Tavşan” Hikayesinin Mesnevi’deki Yansımaları

Öz

Mevlâna Celâleddin-i Rumî’den La Fontaine’e kadar sayısız kişiye ve esere kaynaklık eden Kelîle ve Dimne, konusuyla ve hikâyeleriyle dünyada âdeta bir “Kelîle ve Dimne Edebiyatı” oluşturmuştur. Mevlâna, Kelile ve Dimne’den çok sayıda hikâyeyi kendi tarzı ve engin anlamlı sentezlemeleriyle ünlü başyapıtı Mesnevi’sinde olağanüstü güzellikler ve derin anlam yüklemeleriyle didaktik hikâyeler ve aralarına serpiştirilmiş öğütleri ve uyarılarıyla zenginleştirerek bu tarzın en güzel örneklerini vermiştir. Eser III. Yüzyılda Hint hükümdarlarından birinin oğullarını eğitmekle görevlendirdiği bir rahip tarafından şehzadeler için hazırlanmış, daha sonraları Sasani hükümdarı Hüsrev Enuşirvân zamanında tabip Borzûye’nin birkaç Sanskritçe kaynaktan daha yararlanarak Pehlevî dilinde tercümesi ve telifi yoluyla meydana getirilmiştir. Abdullah b. Mukaffa bazı katkılarda bulunarak eseri Arapçaya çevirmiştir. Birtakım dünya dillerine yapılan Kelîle ve Dimne çevirilerinin hemen tamamı İbn Mukaffa metnine dayanmaktadır. Söz konusu eser daha sonra Farsçaya da çevrilmiştir. Kitabı oluşturan masalların kahramanları hayvanlardır. Eserin ana kaynağı, bir hükümdarın oğullarını eğitmek amacıyla yazıldığı ve aynı şekilde genişletilmiş versiyonları da birtakım hükümdarların istekleriyle hazırlandığı için kitabın konusu daha çok ailevî ve siyasî terbiyedir; ancak yeri geldikçe ahlâk değerlerine de göndermeler yapılır. Kelile ve Dimne’de görece kısa olarak anlatılan önemli bölümlerden “Aslan ile Tavşan” hikâyesi Mevlâna tarafından alabildiğine genişletilerek, birtakım olaylara göndermelerle, didaktik, ahlaki ve derin anlamlı öğütler ile bezenerek mesnevide son derece güzel ve etkili pasajlar hâlini almıştır. Bu makalede Kelile ve Dimne'nin “Aslan ile Tavşan” hikâyesinin Mesnevi'deki yansımaları ele alınıp incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Kelile ve Dimne
• Mesnevi
• Mevlâna
• Enuşirvan
• Abdullah b. Mukaffa.

Öz

The Kalila and Dimna, which has served as a source for countless individuals and works, from Rumi to La Fontaine, has virtually created a "Kalila and Dimna Literature" worldwide with its subject matter and stories. In his renowned masterpiece, the Mathnavi, Rumi, with his unique style and a profoundly meaningful synthesis of numerous stories from the Kalila and Dimna, enriched them with didactic tales imbued with extraordinary beauty and profound meaning, interspersed with advice and warnings, providing the finest examples of this style. The work was prepared for the sons of a third-century Indian ruler by a priest tasked with their education. Later, during the reign of the Sassanid ruler Khosrow Anushirvan, the physician Borzuya translated and edited the work into Pahlavi, drawing on several additional Sanskrit sources. Abdullah ibn Muqaffa made some contributions and translated the work into Arabic. Almost all translations of the Kalila and Dimna into various world languages are based on Ibn Muqaffa's text. This work was later translated into Persian. The characters in the book's tales are animals. Because the work's primary source material was written for the education of a ruler's sons, and similarly expanded versions were prepared at the behest of various rulers, the book's subject matter is primarily familial and political; however, it also includes references to moral values. The story of "The Lion and the Rabbit," a relatively brief and important section in the Kalila wa Dimna, was expanded upon by Rumi, adorned with references to various events and didactic, moral, and profound advice, thus forming a series of extremely beautiful and impactful passages in the Mathnavi. This article examines the Kalila wa Dimna story "The Lion and the Rabbit" in the Mathnavi.

Anahtar Kelimeler

• Kalila wa Dimna
• Mathnavi
• Rumi
• Enushirvan
• Abdullah b. Mukaffa

Kaynakça

1. Çelebioğlu, A. (2014). Mesnevî-i Şerîf (ss. 45–112). İstanbul: Dergâh Yayınları. Furûzânfer, B. (2001). Şerh-i Mesnevî-i Şerîf (ss. 210–265). Tahran: İntişârât-i Dânişgâh-i Tahran. Munşî, N. (1982). Kelile ve Dimne (M. Minovî, Yay. Haz.; ss. 83–88). Tahran: İntişârât-i Emir Kebir. Mevlâna Celâleddin-i Rûmî. (1996). Mesnevî-i Manevî (Cilt 1, ss. 1–181). Tahran: Emir Kebir Yayınları. Zemânî, K. (2000). Şerh-i Câmiʿ-i Mesnevî (ss. 132–198). Tahran: Dânişgâh-i Tahran.