Çok Uluslu Şirketler ve Türkiye: Küresel Asgari Kurumlar Vergisi

Gamze Mercan; Sevilay Ece Gümüş Özuyar; Şadan Çalışkan

Çok Uluslu Şirketler ve Türkiye: Küresel Asgari Kurumlar Vergisi

Öz

Ekonominin dijitalleşmesinden kaynaklanan vergi zorlukları günümüzün aşikâr sorunları arasında yer almaktadır. Kazançların vergi cennetlerine doğru kayması vergi tabanlarında aşınmaya neden olmaktadır. Bu konuda OECD, BEPS Eylem Planını yayınlamıştır. Giderek dijitalleşen ekonomide gelirlerin vergilendirilmesine ilişkin sorunlar henüz çözüme kavuşmadığından, ülkeler tek taraflı hareket etmek zorunda kalmıştır. Bu sebeple Ocak 2019' dan itibaren temelde iki sütundan oluşan “BEPS 2.0” adında yeni bir dönem başlamıştır. Ardından uluslararası kurumlar vergisi sisteminde 130’dan fazla ülke Ekim 2021’de, geniş çaplı bir yeniliğin hızlı bir şekilde uygulanması konusunda anlaşmaya varmıştır. Bu anlaşmada GloBe teklifinin I. Ve II. Sütunlarının hızlı bir şekilde uygulanması amaçlanmıştır. Bu çalışma, yapılan en son anlaşmanın II. Sütununa (II. Pillar) odaklanmış ve belirtilen küresel asgari verginin gelir üzerine etkileri incelenmiştir Ayrıca, dijital çağın vergilendirilmesi konusunda yeni bir soluk olan küresel asgari oranlı kurumlar vergisi önerisi değerlendirilmiş ve gelir üzerindeki etkilerine ilişkin örnekler üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abbas, S.M.A., & Klemm, A. (2013). A partial race to the bottom: Corporate tax developments in emerging and developing economies. International Tax and Public Finance, 20(4): 596-617
Abdilabekov, S., & Kaleci, F. (2020). Türkiye ve Şangay Beşlisnde Makroekonomik Kırılganlığın Karşılaştırmalı Analizi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 2(1): 48-58
Abidoğlu, N., Biniş M., & Arslan M. (2016). The Effect of Corporate Tax Rate on Foreign Direct Investment: A Panel Study for OECD Countries. Ege Akademik Bakış, 16(4): 599-610
Alstadsæter, A., Godar, S. Nicolaides P., & Zucman G. (2023). Global Tax Evasion Report 2024. EU Tax Observatory Erişim Adresi: https://www.taxobservatory.eu/www-site/uploads/2023/10/global_tax_evasion_report_24.pdf
Aktan Ç.C., & Vural İ.Y. (2006). Globalleşme Sürecinde Çok Uluslu Şirketler. Erişim Adresi: http://www.canaktan.org/ekonomi/cok-uluslu/aktan-makale.pdf
Amin, S. (1974). Accumulation on a World Scale. Monthly Review Press: New York
Ateş, L., Cobham A., Harari M. Jansky P. Meinzer M., Millan L., & Palansky M. (2021) The Corporate Tax Heaven Index: A New Geography of Profit Shifting. İçerisisnde Combating Fiscal Fraud and Empowering Regulators: Bringing Tax Money Back (:89-111). Eds. B. Unger, L. Rossef ve Ferweda J. Oxford University Press: Oxford
Barake M., Chouc P.E., Neef T., & Zucman G. (2021). Revenue Effects of the Global Minimum Tax: Country-By-Country Estımates. EU Tax Observatory Erişim Adresi: https://www.taxobservatory.eu//www-site/uploads/2021/10/Note-2-Revenue-Effects-of-the-Global-Minimum-Tax-October-2021-1.pdf

Baran, P., & Sweezy P. (1966) Notes on theory of Imperialism. Monthly Review, 17(10): 15-31
Barrios, S., Huizinga H., Laeven L., & Nicedeme G. (2009). International Taxation and Multinational Firm Location Decisions. European Economy Economic Papers 356 https://ec.europa.eu/economy_finance/publications/pages/publication14169_en.pdf
Bénassy-Quéré A., Fontagné L., & Lahrèche-Révil A. (2004) How Does FDI React to Corporate Taxation?. OECD CEPII Working Paper https://www.oecd.org/economy/public-finance/36986898.pdf?TSPD_101_R0=ed85e7adba295716fb4a56e986873775nQ400000000000000009d215f3bffff00000000000000000000000000005a995a3c00d562e3de
Bernard, J.T., & Weiner, R.J. (1990) .“Multinational Corporations, Transfer Prices, and Taxes: Evidence from the U.S. Petroleum Industry” . İçerisinde Taxation in the Global Economy (: 123-160). Eds. A. Razin ve J. Slemrod. University of Chicago Press: Chicago
Biçer, R., & Özmen, N. (2022).Küresel Asgari Kurumlar Vergisinin Çok Uluslu Türk Şirketlerine Etkileri, Vergi Dünyası, 41(489): 111-122
Bond, R.S. (2000). “Levelling Up or Levelling Down? Some Reflections on the ACE and CBIT Proposals, and the Future of the Corporate Tax Base”. İçerinde Taxing Capital Income in the European Union: Issues and Options for Reform(:161–179), Ed. S. Cnossen. Oxford University Press: Oxford.
Bonucchi M., Ferrari M. , Tomasini S., & Tsenova T. (2015) Tax Policy, Investment Decisions and Economic Growth. Revue de L’OFCE, 141: 225-262
Çelikkaya, A. (2010). Globalleşmenin Neden Olduğu Kurumlar Vergisi Reformları ve OECD Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Değerlendirme. Maliye Dergisi, 159: 36-52
Clausing, K.A. (2020). “Taxing Multinational Companies in the 21st Century”. İçerisinde Tackling the Tax Code: Efficient and Equitable Ways to Raise Revene (:237-282). Eds. Shambaugh J. ve Ryan N. The Hamilton Project: Washington D.C.
Coase, R. (1988). The nature of the firm: Influence. Journal of Law, Economics, and Organization, 4(1): 33-47
Cobhan, A., & Jansky, P (2018). Global distribution of revenue loss from corporate tax avoidance: re-estimation and country results. Journal of International Development, 30 (2): 206–232.
Crivelli, E., de Mooji, R., & Keen M. (2015). Base Erosion, Profit Shifting and Developing Countries. IMF Working Paper 15/WP/118
Dari-Mattiacci, G., Gelderblom, O., Jonker, J., & Perotti, E. C. (2013). The Emergence of the Corporate Form. Erişim Adresi: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2223905
Davis, R.B. Martin, J. Parenti, M., & Toubal, F. (2018). Knocking on Tax Haven’s Door: Multinational Firms and Transfer Pricing. The Review of Economics and Statistics, 100(1): 120-134
Doğan, B. S. (2020). Karmaşık Vergi Sistemleri ve Maliyetleri. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 2(2): 129-139
Fei, R., Moltoni M., & Romeo G. (2021). New Challenges, New Rules: The Global Minimum Corporate Tax. Orizzonti Politici Working Paper Erişim Adresi: https://www.orizzontipolitici.it/wp-content/uploads/2021/12/The_Global_Minimum_Corporate_Tax_Orizzonti_Politici.pdf
Fuest, C., & Hemmelgarn T. (2003) Corporate Tax Policy, Foreign Firm Ownership and Thin Capitalization. CESifo Working Paper No.1096 Erişim Adresi: https://www.ifo.de/DocDL/cesifo1_wp1096.pdf
Gordon, R.H. & Hines J. R. (2002) International Taxation. NBER Working Paper No.8854 Erişim Adresi: https://www.nber.org/papers/w8854
Günel, T. (2022). Tax Competition in European Union: The Threshold effect of gross domestic product per capita. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 8(1): 115-123
Güner, Ü., & Yılmaz A. (2010). Çok Uluslu Şirketler Türkiye için Tehdit mi Fırsat mı?. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(26):197-212
Hall, R. E., & Jorgenson D. W. (1967). Tax Policy and Investment Behavior. American Economic Review, 57(3): 391-414.
Hanlon, M. ve Heitzman, S. (2010). A review of tax research. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3): 127–178.
Harris, R. (2010). “Law, Finance, and the First Corporations”. İçerisinde Global Perspectives on the Rule of Law (:145-172). Eds. Heckman, J.J., Nelson, R.L. ve Cabatingan, L. Routledge: Abingdon
Hassert, K.A, & Hubbard, R.G .(1996). Tax Policy and Investment Behavior NBER Working Paper 5683. Erişim Adresi: https://www.nber.org/system/files/working_papers/w5683/w5683.pdf
Hebous, S. (2021). “Has tax competition become less harmful?”. İçinde Corporate Income Taxes under Pressure: Why Reform is Needed and How it Could be Designed? (:87-106). Eds De Mooij R.A. , Klemm, A.D. , ve Perry V.J. . International Monetary Fund: Washington D.C.
Henry, J. S. (2016) Taxing Tax Heavens. Foreign Affairs, Erişim Adresi: https://www.foreignaffairs.com/articles/belize/2016-04-12/taxing-tax-havens
Huinzinga, H., & Nielsen S.B. (2002). The Coordination of Capital Income and Profit Taxation with Cross Ownership of Firms. Regional Science and Urban Economics, 32(1): 1-26
Hymer, S.H. (1979). The Multinational Corporations. Cambridge University Press: Cambridge
Johannesen, N. (2021). The Global Minimum Tax, CESifo Working Paper 9527 https://www.cesifo.org/DocDL/cesifo1_wp9527.pdf
Keen, M., Perry, V.,de Mooji R., Matheson, T., Schatan, R., Mullins, P., & Crivelli E. (2014). Spillovers in International Corporate Taxation. International Monetary Fund Policy Papers.
Koçtürk, O. M., & Eker, M (2012). Dünyada ve Türkiye’de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve Çok Uluslu Şirketlerin Gelişimi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 18(1): 35-42
McKinnon, R. I. (1973). Money and Capital in Economic Development. Brookings Institution: Washington, D. C. Melo-Becerra, L.A., Mahecha, J.A., & Ramos-Forero J.E. (2020) Corporate Taxation and Investment: Evidence from a Context of Frequent Tax Reforms. Hacienda Pública Española/Review of Public Economics, 237-(2/2021): 3-31
Mintz, J. & Chen D. (2014). The US Corporate Effective Tax Rate: Myth and the Fact. Tax Foundation Special Report No. 214
Mucuk, İ. (2003). Modern İşletmecilik. İstanbul: Der Yayınları
Mudenda L. D. (2015). Corporate Income Tax rate and Foreign Direct Investment: The Case of Southern African Economies. Umea Universitet Working Paper https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:845659/FULLTEXT01.pdf
Nadri, G. A. (2018). The English and Dutch East India Companies and Indian Merchants in Surat in the Seventeenth and Eighteenth Centuries. İçerisinde The Dutch and English East Indıa Companies: Diplomacy, Trade and Violence in Early Modern Asia (:125-152). Eds. E.A. Clulow ve T. Mostert. Amsterdam University Press: Amsterdam
Nistor, I. A., & Paun D. (2013) Taxation and Its Effect on Foreign Direct Investment – The Case of Romania. Nauki O Finansach Financial Series, 3(16): 37-47
Oates, W. E. (1972). Fiscal Federalism. Harcourt Brace Jovanovich: New York
O’Connor, J. (1974). The Corporations and the State. Harper and Row: New York
OECD. (2013). Action Plan on Base Erosion and Profit Shifting. OECD Publishing: Paris
OECD (2019) Programme of Work to Develop a Consensus Solution to the Tax Challenges Arising from the Digitalization of the Economy. OECD/G20 Inclusive Frameworkon BEPS. OECD Publishing: Paris
OECD. (2021). Statement on a Two-Pillar Solution to Address the Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy. https://www.oecd.org/tax/beps/statement-on-a-two-pillar-solution-to-address-the-tax-challenges-arising-from-the-digitalisation-of-the-economy-october-2021.htm
OECD (2023) BEPS Reports https://www.oecd.org/ctp/beps-reports.htm
Patterson, B. (2008). Tax Competition in the European Union. European Parliament Economic Affairs Series Working Paper
Pehlivan, S., & Gökbunar, A. R. (2010). Ülkemizde Transfer Fiyatlandırmasının Yol Açtığı Tahmini Kurumlar Vergisi Kaybı. Yönetim ve Ekonomi, 17(1): 99-120.
Pesiri, S. (2023). The Complex Relationship between Corporate Income Tax and Foreign Direct Investment before and after Pillar Two. SSRN Working Paper https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4436105
Ricardo, D. (1817). On the Principles of Political Economy and Taxation. John Murray: London
Richardson, G., & Lanis, R. (2007). Determinants of the variability in corporate effective tax rates and tax reform: Evidence from Australia. Journal of Accounting and Public Policy, 26(6): 689–704.
Ruding, O. (1992) Conclusions and recommendations of the Committee of independent experts on company taxation. https://aei.pitt.edu/1332/1/ruding_tax_report.pdf Erişim tarihi: 19/11/2023
Quak, E. J. (2018). The Impact of International Tax Competition on Low and Middle Income Countries. K4D Report. Erişim Adresi: https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5bae3e70e5274a3df7c74435/Impact_Tax_Competition_LMICs.pdf
Seabrooke, L., & Wigan, D. (2014). Global wealth chains in the international political economy. Review of International Political Economy, 21(1): 257- 263
Shaw, E. (1973). Financial Deepening in Economic Development. Oxford University Press: New York
Shaxson, N. The billions attracted by tax heavens do harm to sending and receiving nations alike. Finance & Development. International Monetary Fund working Paper Tackling Tax Heavens Series Erişim Adresi: https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2019/09/pdf/tackling-global-tax-havens-shaxon.pdf
Sørensen, P. B. (2008). Estimating Effective Tax Rates on Corporate Income. University of Copenhagen Working Paper. Erişim Adresi: https://dors.dk/files/media/publikationer/faglige_indlaeg/estimating_effective_tax_rates_on_corporate_income.pdf
Stickney,C. P., & McGee V.E. (1982) Effective corporate tax rates the effect of size, capital intensity, leverage and other factors. Journal of Accounting and Public Policy, 1(2): 125-152
Tanzi, V. (1996). Globalization, Tax Competition and the Future of Tax Systems. International Money Fund Working Paper
T.C. Hazine Müsteşarlığı (2002). Yabancı Sermaye Raporu 2001 Erişim Adresi: http://www.hazine.gov.tr T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı (2023). İstatistikler Erişim Adresi: https://gib.gov.tr/yardim-ve-kaynaklar/istatistikler
T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2017). Uluslararası Doğrudan Yatırım Raporu 2017 Erişim Adresi: https://www.sanayi.gov.tr/plan-program-raporlar-ve-yayinlar/yatirim-ve-tesvik-yayinlari/cr1304011915
Tax Foundation (2023). Corportae Tax rates around the World, 2022. https://taxfoundation.org/data/all/global/corporate-tax-rates-by-country-2022/ Erişim Tarihi 01.09.2023
Ticaret Bakanlığı (2023). TCMB Yurtdışı Doğrudan Yatırım Verileri. Erişim Adresi: https://ticaret.gov.tr/hizmet-ticareti/yurtdisi-yatirimlar/uluslararasi-yatirim-istatistikleri/turkiyede-yerlesik-gercek-ve-tuzel-kisilerin-yurtdisindaki-yatirimlari
Tiebout, C. (1956). A pure theory of local expenditures. Journal of Political Economy, 64(5): 416-424
UNCTAD(2015) World Investment Report 2015. Erişim Adresi: http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/wir2015_en.pdf
UNCTAD (2016). World Investment Report Investor Nationality: Policy Challenges. Erişim Adresi: https://unctad.org/system/files/official-document/wir2016_en.pdf
Uygun, E. (2022). Vergiden Kaçınmayı Önlemeye Yönelik Küresel Asgari Kurumlar Vergisi, International Journal of Public Finance, 7(1), 93-112.
Ünay, H. (2021) Endizm Bağlamında Bir Küreselleşme Sorgusu: Küreselleşmenin Sonu Mu?. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1): 17-35
Wier, L., & Zucman G. (2022). Global Profit Shifting, 1975-2019. United Nation University Wider Working Paper 2022/121 Erişim Adresi: https://gabriel-zucman.eu/files/WZ2022WIDER.pdf
Wier, L., & Zucman G. (2023). 1 trilyon in the shade- the annual profits multinational corporations shift to tax havens continues to climb. The Conversation. Erişim Adresi: https://theconversation.com/1-trillion-in-the-shade-the-annual-profits-multinational-corporations-shift-to-tax-havens-continues-to-climb-and-climb-200034
Wilson, J.D. (1991) Tax Competition with Interregional Differences in Factor Endowments. Regional Science and Urban Economics, 21(3): 423-452
YASED (2021) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar: 2020 Yıl Sonu Raporu Erişim Adresi: https://yased-api.yased.org.tr/Uploads/Reports/yased-2020-UDY-Raporu_r05_OPT.pdf
YASED (2022) Rakamlarla UDY: 2021 Küresel ve Yerel Trendler Erişim Adresi: https://yased-api.yased.org.tr/Uploads/Reports/YASED_Rakamlarla-Uluslararasi-Dogrudan-Yatirimlar_Aralik-2021.pdf

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Ekonomisi - Vergilendirme ve Gelir

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gamze Mercan ^*
0000-0002-0900-5903
Türkiye

Sevilay Ece Gümüş Özuyar
0000-0002-1957-3648
Türkiye

Şadan Çalışkan Bu kişi benim
0000-0001-7372-9298
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

17 Aralık 2023

Gönderilme Tarihi

29 Ekim 2023

Kabul Tarihi

30 Kasım 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 5 Sayı: Özel Sayı

IZ

https://izlik.org/JA99UR59UR

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Mercan, G., Gümüş Özuyar, S. E., & Çalışkan, Ş. (2023). Çok Uluslu Şirketler ve Türkiye: Küresel Asgari Kurumlar Vergisi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 5(Özel Sayı), 106-130. https://izlik.org/JA99UR59UR