Evrimsel Düşüncenin İktisadın İçerisindeki Konumu

Öz

Önceleri ahlak felsefesi içerisinde ele alınan iktisat, sosyal bilimlerin doğa bilimlerine öykünmesinin de etkisiyle felsefeden koparak kendine ait disipliner sınırlarını belirlemeye başlamıştır. Bunun neticesinde, iktisadın toplumsal düzlemle olan bağı zaman içerisinde zayıflamış, iktisat; zaman ve mekândan bağımsız bir bilim olma iddiasını taşımıştır. Fakat, yaşanan iktisadi krizlerin de etkisi ile birlikte iktisada hâkim olan teoriler yeniden gözden geçirilerek yeni paradigmalar türetilmiştir. Ortaya çıkan yeni görüşlerin sonucu olarak iktisat; kapsam, içerik ve yöntem bakımından zenginleşmiştir. Bu değişim ile heterodoks olarak addedilen, hâkim paradigmaya alternatif veya buna zıt yeni görüşler türemiştir. Bu doğrultuda, evrimci iktisat, anaakım iktisadı eleştirmesi bakımından heterodoks iktisadın içerisinde yer almaktadır. Denge anlayışına sahip ve Newton fiziğinden esinlenen anaakım iktisada karşı evrimci iktisat, iktisadı biyolojiden ödünç aldığı evrim kavramı üzerine temellendirmiştir. İktisadi gelişim sürecinde, sahip olunan teknolojik yetenekleri veri kabul eden neoklasik görüşün aksine, evrimci iktisat, ekonomik aktörlerin teknolojik değişimleri nasıl gerçekleştirdiğini ve değişen çevresel koşullara nasıl adapte olduğunu incelemektedir. Buna göre, teknolojik açıdan değişim ve dönüşüme uyum sağlayabilen yapılar varlığını sürdürebilirken, uyum sağlayamayanlar elenmektedir. Bu yaklaşım, ekonomik sistemlerin dinamik, değişken ve tarihsel süreçlerden etkilenen bir evrim süreci içerisinde şekillendiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Evrimsel İktisat
• Doğal Seleksiyon
• Sosyal Darwinizm

The Place of the Evolutionary Thoughts in Economics

Öz

In the past, economics, which was dealt with in the philosophy of ethics, began to determine its own disciplinary boundaries and to emulate the natural sciences. As a result, economics has undermined its connection with the social plane in time and claimed to be a science independent of time and place. However, with the impact of the economic crises, the prevailing theories in economics have been revised, followed by a search for new paradigm. As a result of these searches, economics; it is enriched and modified in terms of content, content and method. Together with this change, new ideas, called heterodox, which are the alternative to the dominant paradigm or the exact opposite, have been put forward. In this respect, evolutionary economics is involved in heterodox economic views in terms of mainstream economics criticism. Evolutionist economics, based on the concept of equilibrium and the mainstream economics inspired by Newtonian physics, was shaped on the concept of evolution borrowed from biology. In this respect, evolutionary economics falls within heterodox economics in terms of criticizing mainstream economics. Against mainstream economics, which has an equilibrium approach and is inspired by Newtonian physics, evolutionary economics bases economics on the concept of evolution borrowed from biology. Contrary to the neoclassical view that takes technological capabilities as a given in the process of economic development, evolutionary economics examines how economic actors realize technological changes and adapt to changing environmental conditions. Accordingly, structures that can adapt to technological change and transformation can survive, while those that cannot adapt are eliminated. This approach emphasizes that economic systems are shaped in an evolutionary process that is dynamic, variable and influenced by historical processes.

Anahtar Kelimeler

• Evolutionary Economics
• Natural Selection
• Social Darwinism

Kaynakça

1. Alchian, A. (1950). Uncertainty, evolution, and economic theory. The Journal of Political Economy, 58(3), 211–221. http://www.jstor.org/stable/1827159
2. Beck, N. (2016). The spontaneous market order and evolution. Studies in History and Philosophy of Science Part C: Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences, 58, 49–55. https://doi.org/10.1016/j.shpsc.2015.12.003
3. Benicourt, E., & Guerrien, B. (2017). Neoklasik iktisat teorisi. İletişim Yayınevi.
4. Blaug, M. (2003). The formalist revolution of the 1950’s. Journal of the History of Economic Thought, 25(2), 145–156.
5. Demir, Ö. (1995). İktisatta yöntem. İz Yayıncılık.
6. Demir, Ö. (1996). Kurumcu iktisat. Vadi Yayınları.
7. Demir, Ö., & Acar, M. (2005). Sosyal bilimler sözlüğü (6. baskı). Adres Yayınları.
8. Dosi, G., & Nelson, R. R. (1994). An introduction to evolutionary theories in economics. Journal of Evolutionary Economics, 4, 153–172. https://doi.org/10.1007/BF01236366

9. Elgün, M. N., & Karabıyık, H. Ç. (2024). Sustainability of what in marketing?: A critical discussion on the discourse consistency of post-modern marketing in the mass consumption economy. Sustainable Welfare, 2(1), 1–11.
10. Eren, E. (2009). Yeni iktisatta ortak noktalar. http://kisi.deu.edu.tr/selim.sanlisoy/yeni%20iktisatta%20Ortak%20noktalar.pdf
11. Eren, E., & Uysal, E. (2017). İktisatta yeni heterodoks gelişmeler. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 134–151. http://dergipark.gov.tr/klujfeas/issue/31239/339969
12. Eren, E. (2018). Bilim(ler) ve iktisat. Yıldız Social Science Review, 4(2), 93–110. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/613632
13. Erol, E. D., & Erol, İ. (2015). 2008/9 küresel finans krizi sonrasında ekonomi teori ve politikasında yeni stratejiler. Journal of Academic Researches and Studies, 7(12), 18–30. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/180512
14. Galbraith, K. J. (2011). Kuşku çağı (R. Aşçıoğlu & N. Himmetoğlu, Çev., 4. baskı). Altın Kitaplar Yayınevi.
15. Gerratana, V. (1973). Marx and Darwin. New Left Review, (I/82). https://doi.org/10.64590/sir
16. Gould, S. J. (2000). Darwin ve sonrası (C. Temürcü, Çev., 1. baskı). Tübitak Yayınları.
17. Gökten, K. (2006). İktisatta evrim düşüncesi ve evrimci iktisadın teknolojiye yaklaşımı. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, 11, 24–44. https://www.researchgate.net/publication/242135678
18. Güler, E. (2012). Geçiş ekonomileri ve yeni kurumsal iktisat’ın yeniden yükselişi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 13(1), 52–68.
19. Hirshleifer, J. (1977). Economics from a biological viewpoint. Journal of Law and Economics, 20(1), 1–52. https://www.jstor.org/stable/725086
20. Hodgson, M. G. (2005). Decomposition and growth: Biological metaphors in economics from the 1880s to the 1980. In K. Dopfer (Ed.), Evolutionary principles of economics (pp. xx–xx). Cambridge University Press.
21. Hodgson, G. M. (2007). Evolutionary and institutional economics as the new mainstream. Evolutionary and Institutional Economics Review, 4(1), 7–25. http://www.laisumedu.org/desin/fronteras/Hodgson.pdf
22. Karabıyık, H. Ç. (2019). Why the marketing cannot discuss its own ethics in the neoliberal world? A meta-marketing discussion for the theory of objectivation of the marketing and practice of marketing the derivative financial instruments. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 1(1), 43–50.
23. Kazgan, G. (2014). İktisadi düşünce veya politik iktisadın evrimi. Remzi Kitabevi.
24. Marshall, A. (1961). Principles of economics. Macmillan. (Orijinal eser 1899 yılında yayımlanmıştır.)
25. Mearman, A. (2007). Teaching heterodox economics concept. In The handbook for economics lecturers (pp. 1–40).
26. Mirowski, P. (1989). More heat than light. Cambridge University Press.
27. Nasir, I. M., Buluş, A., & Gömleksiz, M. (2022). Trade openness and FDI from Turkey: Does it matter for economic growth in African countries? Necmettin Erbakan Üniversitesi Medeniyet ve Toplum Dergisi (METDER), 21–37.
28. Nelson, R., & Winter, S. (1982). An evolutionary theory of economic change. The Belknap Press of Harvard University Press.
29. Potts, J. (2003). Evolutionary economics: An introduction to the foundation of liberal economic philosophy. Discussion Paper Series, 324, 1–13. http://www.uq.edu.au/economics/abstract/324.pdf
30. Savaş, V. F. (2007). Varsayalım ki iktisat. Nobel Yayın Dağıtım.
31. Sherman, J. H. (2003). Evolutionary economics from a radical perspective. Journal of Economic Issues, 37(1), xx–xx. https://doi.org/10.1080/00213624.2003.11506556
32. Skousen, M. (2016). İktisadi düşünce tarihi: Modern iktisadın inşaası (M. Acar, E. Erdem, & M. Toprak, Çev., 7. baskı). Adres Yayınları.
33. Soyak, A. (1995). Teknolojik gelişme: Neoklasik ve evrimci kuramlar açısından bir değerlendirme. Ekonomik Yaklaşım, 6(15), 93–107.
34. Takay, A. B. (2009). Evrimsel iktisat ve sosyo-ekonomik değişim (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
35. Taymaz, E. (2001). Ulusal yenilik sistemi: Türkiye imalât sanayiinde teknolojik değişim ve yenilik süreçleri. TÜBİTAK/TTGV/DİE.
36. Tuncel, O. C. (2008). Heterodoks bir mikro iktisat teorisine doğru: Evrimci iktisadın teknolojik gelişme yaklaşımı ve firmanın doğası. Ekonomik Yaklaşım, 19(69), 1–32. https://doi.org/10.5455/ey.10673
37. Yalçintaş, A. (2010). İktisat düşüncesinde evrimci yol: İktisat güncel evrim teorisine ne kadar katkı yaptı? Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi GETA Tartışma Metinleri, 108, 1–16. http://www.politics.ankara.edu.tr/dergi/tartisma/2010/sayi108.pdf