Rusya-Ukrayna Savaşı ve Avrupa Birliği’nin Enerji Politikaları: Krizden Dönüşüme

Öz

Enerji kaynaklarındaki arz ve talep dengesi ülkelerin uluslararası ilişkilerdeki gücünü şekillendirmekte ve siyasi ve ekonomik ilişkilerine doğrudan etki etmektedir. Enerjinin bu stratejik önemi devletlerin dış politika tercihlerini de doğrudan etkilemektedir. Avrupa Birliği (AB) dünyada enerji tüketimin en yoğun olduğu ancak kendine yeterli enerji kaynaklarına sahip olmayan bir aktördür. Avrupa Birliği’nin yakın zamana kadar enerji kaynak ithalatındaki birincil arz kaynağı a Rusya Federasyonu (Rusya) olmuştur. Fakat 2022 yılında başlayan ve hali hazırda devam eden Rusya – Ukrayna Savaşı AB ile Rusya arasındaki enerji ilişkilerini neredeyse sıfır noktasına getirmiştir. Bu gelişmeyle birlikte AB, Rusya’ya olan enerji bağımlılığını azaltmak ve enerji alanında yeni bir döneme geçiş yapmak amacıyla kapsamlı politikalar geliştirmeye başlamıştır. Bu çalışma, 2022 yılında başlayan Rusya – Ukrayna Savaşı’nın AB enerji politikaları üzerindeki etkilerini analiz etmekte ve savaş öncesinde Birliğin en büyük enerji ortağı olan Rusya ile enerji ilişkilerinin savaş sonrası güncel konjonktürde nasıl bir değişim geçirdiğini değerlendirmektedir. Çalışma, ayrıca AB’nin enerji politikaları için olası gelecek senaryolarını tartışmaktadır. Çalışmanın temel argümanı, AB’nin kömür ve petrolde gerçekleştirebildiği Rusya’dan bağımsızlaşma stratejisinin, uzun vadede doğalgaz özelinde aynı ölçüde uygulanabilir olmadığı yönündedir.

Anahtar Kelimeler

• Enerji
• Avrupa Birliği
• Rusya Federasyonu
• Türkiye
• Rusya – Ukrayna Savaşı

Russia-Ukraine War and European Union’s Energy Policies: From Crisis To Transition

Abstract

The balance of supply and demand in energy resources shapes the power of states in international relations and directly influences their political and economic policies. This strategic importance of energy directly affects the foreign policy preferences of states. The European Union (EU) is one of the most energy-consuming actors in the world but lacks sufficient energy resources. Until recently, the European Union's primary source of supply for energy imports was the Russian Federation (Russia). However, the Russia-Ukraine War, which started in 2022 and is still ongoing, has brought the EU-Russiaenergy relations to an almost complete halt. In response, the EU has started to develop comprehensive policies in order to reduce its energy dependence on Russia and to transition to a new era in the field of energy. This study analyzes the impact of the Russia-Ukraine War, which began in 2022, on the EU’s energy policies and evaluates how energy relations with Russia, which was the largest energy partner of the Union before the war, have evolved in the current post-war context. It also discusses possible future scenarios for the EU's energy policy. The main argument of the study is that while the EU has has achieved a significant degree of independence from Russia in coal and oil, replicating this strategy in the case of natural gas appears to be far less feasible in the long term.

Keywords

• Energy
• European Union
• Russian Federation
• Turkey

Kaynakça

1. Adaçay, F. R. (2014). Türkiye İçin Enerji ve Kalkınmada Perspektifler. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 87-103.
2. Alkan, M. N. (2015). Avrupa Birliği Enerji Güvenliği ve Ukrayna Meselesi. Karadeniz Araştırmaları, 44, 215-227.
3. Anatürk, Ş. (2019). Yenilenebilir ve Yenilenemeyen Enerji Kaynakları ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Eskişehir.
4. Arı, F., & Yılmaz, V. (2023). Türkiye’de ve Dünya’da Enerji Kaynaklarının Genel Görünümü ve Alternatif Enerji Kaynaklarının Önemi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (34), 496-519.
5. Arısan Eralp, N. (2023, Ocak). AVRUPA BİRLİĞİ TÜRKİYE’DE DEĞİŞİKLİĞE HAZIR MI / İSTİYOR MU? Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV).
6. Erişim Adresi: https://www.tepav.org.tr/tr/haberler/s/4561 Erişim Tarihi: 11.04.2025
7. Başcıllar, M., Karataş, M., & Pak Güre, M. D. (2022). Rusya-Ukrayna Savaşı, Zorunlu Göç ve İnsani Koridorlar: Sosyal Hizmet Bağlamında Bir Değerlendirme. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 794-805.
8. BBC. (2022, Mayıs). Avrupa Birliği, Rusya'ya Petrol ve Doğalgaz Ambargosunda Uzlaşmakta Zorlanıyor. Erişim Adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-61299080 Erişim Tarihi: 12.01.2025.

9. BBC. (2022, Şubat). ABD, Rusya'nın Ukrayna'ya Yönelik İşgal Hareketinin 'Her An Başlayabileceğini' Duyurdu. Erişim Adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60343618 Erişim Tarihi: 04.01.2025.
10. Biçeroğlu, E. & Canik, M. E. & Dursun, A. (2023, Ağustos). Orta Doğu'daki En Büyük 12 Petrol Sahasından Günlük 15 Milyon Varil Petrol Çıkarılıyor. Anadolu Ajansı. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/ortadogudaki-en-buyuk-12-petrol-sahasindangunluk-15-milyon-varil-petrol-cikariliyor/2965050 Erişim Tarihi: 25.02.2025.
11. Bloomberg HT. (2024, Nisan 18). Rusya'dan AB'ye Giden Gaz İlk Çeyrekte Yüzde 23 Arttı. Erişim Adresi: https://www.bloomberght.com/rusya-dan-ab-ye-giden-gaz-ilk-ceyrekte-yuzde-23-artti-2351245 Erişim Tarihi: 06.03.2025.
12. Bozdağ, H. C. (2024). Rusya–Ukrayna Savaşı Bağlamında Avrupa Birliği’nin Değişen Enerji Politikaları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Aydın.
13. Bruegel. (2024, February). The European Union-Russia Energy Divorce: State of Play. Erişim Adresi: https://www.bruegel.org/analysis/european-union-russia-energydivorce-state-play#footnote5_6dew5hi Erişim Tarihi: 14.02.2025.
14. Dursun, S. (2011). Avrupa Birliğinin enerji politikası ve Türkiye, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
15. Durukan, A., & Yılmaz, M. (2021). Yenilenebilir Enerjinin Önemi ve Latin Amerika Coğrafyasındaki Yeri: Brezilya Örneği. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 61(1), 339-358.
16. DW. (2022). İran'dan Avrupa'ya Enerji Tedariki Teklifi. DW Türkçe. Erişim Adresi: https://www.dw.com/tr/i%CC%87randan-avrupaya-enerji-tedari%C4%9Fi-teklifi/a-63019320 Erişim Tarihi: 25.03.2025
17. Ercan, M. (2015). Uluslararası Hukuk Normları Bağlamında Kırım Meselesi: Self Determinasyon Mu? İlhak Mı? The Journal of Academic Social Science Studies. 36, 95-113.
18. Ertuğral, Y. (2022, Kasım 7). AB’nin Enerji Krizi. Europolitika. Erişim Adresi: https://www.europolitika.com/abnin-enerji-krizi-2/ Erişim Tarihi: 16.02.2025.
19. Euronews. (2022, Mart). ABD ile AB Arasında Yılda 50 Milyar Metreküplük Gaz Anlaşması. Erişim Adresi: https://tr.euronews.com/2022/03/25/abd-ile-ab-aras-nda-y-lda-50-milyar-metrekupluk-gaz anlasmas Erişim Tarihi: 04.04.2025.
20. European Commission, Eurostat. (2022, April 26). Extra-EU Imports of Natural Gas By Partner, 2020 and 2021. Eurostat Statistics Explained. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=File:ExtraEU_imports_of_natural_gas_by_partner,_2020_and_2021.png Erişim Tarihi: 18.12.2024.
21. European Commission, Eurostat. (2022, May 2). Coal Production And Consumption See Rebound in 2021. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20220502-2 Erişim Tarihi: 18.12.2024.
22. European Commission, Eurostat. (2023, March 17). Extra-EU Imports of Natural Gas “2018-2022”. Eurostat Statistics Explained. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php?title=File:ExtraEU_imports_of_natural_gas,_2018_-_2022_MASS_March_2023.png#filelinks Erişim Tarihi: 22.12.2024
23. European Commission, Eurostat. (2024, December). EU Imports of Energy Products – Latest Developments. Eurostat Statistics Explained. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=EU_imports_of_energy_products_-_latest_developments Erişim Tarihi: 12.02.2025.
24. European Commission, Eurostat. (2024, December). Renewable Energy Statistics. Eurostat Statistics Explained. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Renewable_energy_statistics Erişim Tarihi: 17.04.2025.
25. European Commission, Eurostat. (2024, February 21). Electricity From Renewable Sources Up To 41% in 2022. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20240221-1 Erişim Tarihi: 19.04.2025.
26. European Commission, Eurostat. (2024, June ). Energy Production and Imports. Eurostat Statistics Explained. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Energy_production_and_imports Erişim Tarihi: 12.01.2025.
27. European Commission, Eurostat. (2024, March 22). Continued Drop In EU Imports of Energy Products. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20240322-2 Erişim Tarihi: 28.12.2025.
28. European Commission, Eurostat. (2024, March). EU Imports of Energy Products - Latest Developments. Eurostat Statistics Explained. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php?title=EU_imports_of_energy_products_recent_developments#Main_suppliers_of_petroleum_oils.2C_natural_gas_and_coal_to_the_EU Erişim Tarihi: 01.03.2025
29. European Commission. (1995) White Paper: An Energy Policy for the European Union. Brussels: COM.
30. European Commission. (2025, March 4). RePowerEU: Affordable, Secure and Sustainable Energy For Europe. Erişim Adresi: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal/repowereu-affordable-secure-and-sustainable-energy-europe_en Erişim Tarihi: 07.01.2025.
31. European Commission. Eurostat. (2024, December). Renewable Energy Statistics. Eurostat Statistics Explained. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Renewable_energy_statistics#Share_of_renewable_energy_almost_tripled_between_2004_and_2023 Erişim Tarihi: 23.04.2025.
32. European Commission. von der Leyen, U. (2022, October). Speech by President von der Leyen at the European Parliament Plenary on the Preparation of the European Council meeting of 20-21 October 2022. European Commission Press Corner. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_22_6262 Erişim Tarihi: 08.02.2025.
33. Kakışım, C. (2019). Enerji Krizlerinin Etkisiyle Şekillenen Avrupa Birliği’nin Enerji Politikası. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 460-472.
34. Koç, E., & Kaya, K. (2015). Enerji Kaynakları–Yenilenebilir Enerji Durumu. Mühendis ve Makina, 56(668), 36-47.
35. Korhan, H. (2010). Enerji güvenliği ve Türkiye. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, İstanbul.
36. Şeker, A.U. & Çam, Ö.T. (2022, Haziran). Avrupa, Rusya'ya Enerji Yaptırımlarında Frene Basıyor. Anadolu Ajansı. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/avrupa-rusyaya-enerjiyaptirimlarinda-frene-basiyor/2603781 Erişim Tarihi: 08.02.2025.
37. Şeker, A.U. (2023, Aralık). AB'den Rusya'ya Yeni Yaptırımlar. Anadolu Ajansı. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abden-rusyaya-yeni-yaptirimlar/3086218 Erişim Tarihi: 24.01.2025.
38. Şeker, A.U. (2023, Haziran 19). AB'nin Rusya'dan Petrol İthalatı Yüzde 90 Azaldı. Anadolu Ajansı. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abnin-rusyadan-petrol-ithalati-yuzde-90-azaldi/2926285 Erişim Tarihi: 02.03.2025.
39. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2023, Eylül 9). Boru Hatları ve Projeleri. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. Erişim Adresi: https://enerji.gov.tr/neupgm-boru-hatlari-ve-projeleri Erişim Tarihi: 20.01.2025.
40. Temizer, S. & Şeker, A.U. (2022, Aralık). AB, 2022'de Savaş, Enerji Krizi ve Enflasyonun Etkileriyle Mücadele Etti. Anadolu Ajansı. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ab-2022de-savas-enerjikrizi-ve-enflasyonun-etkileriyle-mucadele-etti/2769941 Erişim Tarihi: 03.02.2025.
41. TRT Haber. (2023, Ocak 11). En fazla Doğal Gaz Rezervlerine Sahip 2'nci Ülke İran'dan 'Tasarruf' Çağrısı. Erişim Adresi: https://www.trthaber.com/haber/dunya/en-fazla-dogal-gaz-rezervlerine-sahip-2nci-ulke-irandan-tasarruf-cagrisi-737349.html Erişim Tarihi: 17.04.2025.
42. Tuğrul, A. B. (2020). Enerji Güvenliğinin Ekonomiye ve Uluslararası Güvenliğe Etkisi. İstanbul Teknik Üniversitesi Enerji Enstitüsü, New World Architecture of Economy and Security. 133-143.
43. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı. (2024, Mart 12). Avrupa Yeşil Mutabakatı. Erişim Adresi: https://www.ab.gov.tr/avrupa-yesilmutabakati_53729.html Erişim Tarihi: 30.04.2025.
44. Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. Bilgi Merkezi - Transit Boru Hatları. Erişim Adresi: https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-transit-boru-hatlari Erişim Tarihi: 01.04.2025.
45. Ultan, M. Ö., & Saygın, D. (2022). Avrupa Birliği-Rusya Enerji İlişkilerinde Azerbaycan Alternatifi. Bilig (101), 87-114.
46. Yakıncı, Z. D., & Kök, M. (2017). Yenilenebilir Enerji ve Toplum Sağlığı. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 5(1), 43-55.
47. Yergin, D. (1988). Energy Security in the 1990s. Foreign Affairs, 67(1), 110–132.
48. Yergin, D. (2006). Ensuring Energy Security. Foreign Affairs, 85, 69-82.
49. Yılmaz, S., & Kalkan, D. K. (2017). Enerji Güvenliği Kavramı: 1973 Petrol Krizi Işığında Bir Tartışma. Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 1(3), 169-199.