Hedonik Tüketimle İlgili Yazılmış Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı 2005-2025 yılları arasında Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi’nde yer alan ve hedonik tüketimle ilgili yazılmış lisansüstü tezlerin yirmi parametre üzerinden bibliyometrik analizinin yapılmasıdır. Veri toplama yöntemi olarak doküman incelemesi kullanılmış ve veri analizde sayısal analiz tekniği kullanılmıştır. 06.08.2025-13.08.2025 tarihleri arasında “hedonik tüketim” ve “hedonic consumption” anahtar kelimeleriyle 82 adet lisansüstü teze ulaşılmıştır. Analizler sonucunda, en fazla tezin 2019 yılında yazıldığı, tezlerin %84,15’nin yüksek lisans ve %15,85’inin doktora tezi olduğu, yazım dilinin %96,34 ile Türkçe olduğu, tez yazarlarının %67,07 ile kadın yazarlarda ağırlık kazandığı belirlenmiştir. En fazla tez yazılan üniversitenin %8,54 ile Marmara Üniversitesi olduğu, tezlerin %85,37 ile devlet üniversitelerinde daha fazla yazıldığı tespit edilmiştir. Buna ek olarak tezlerin %80,49’nün Sosyal Bilimler Enstitüsü’ne bağlı olarak ve %54,88 ile İşletme Anabilim Dalı’nda yazıldığı belirlenmiştir. Ayrıca tezlerin %39,02’nin profesör unvanındaki danışmanlar tarafından yürütüldüğü, sayfa sayısının %68,29 ile 101-200 sayfa arasında yoğunlaştığı belirlenmiştir. Tezlerin %84,15’inde nicel yöntem kullanıldığı, %59,76’nda araştırma modeli olduğu ve %78,05’de araştırma hipotezi bulunduğu saptanmıştır. Ancak tezlerin %62,20’de pilot uygulama yapılmadığı belirlenmiştir. %84,15 ile en çok kullanılan veri toplama aracının anket olduğu, %42,68 ile en çok kullanılan örnekleme yönteminin kolayda örnekleme yöntemi olduğu ve tezlerin %50’nde örneklem büyüklüğünün 301-450 arasında olduğu tespit edilmiştir. Tezlerde en fazla çalışılan örneklem grubunun %53,66 ile genel tüketiciler olduğu belirlenmiştir. Ayrıca hedonik tüketimle ilişkili en sık kullanılan kavramların tüketici davranışı, tüketim; hedonizm, sosyal medya, faydacı tüketim ile tüketim kültürü olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hedonik Tüketim
• Tüketici Davranışı
• Bibliyometrik Analiz.

Bibliometric Analysis of Postgraduate Theses Written on Hedonic Consumption

Öz

The purpose of this study is to conduct a bibliometric analysis of postgraduate theses related to hedonic consumption, which were submitted to the Higher Education Council (CHE) Thesis Center between 2005 and 2025, based on twenty parameters. Document review was used as the data collection method, and numerical analysis technique were employed for data analysis. Between August 6, 2025, and August 13, 2025, 82 postgraduate theses were accessed using the keywords “hedonik tüketim” and “hedonic consumption.” The analysis revealed that the highest number of theses were written in 2019, 84.15% of the theses were master's theses and 15.85% were doctoral theses, 96.34% of the theses were written in Turkish, and 67.07% of the thesis authors were written by female. In addition, 84.15% of the theses used quantitative methods, 59.76% had a research model, and 78.05% had a research hypothesis. However, it was determined that no pilot application was made in 62.20% of the theses. The most commonly used data collection tool was the survey with 84.15%, the most commonly used sampling method was the convenience sampling method with 42.68%, and the sample size in 50% of the theses was between 301-450. The most studied sample group in the theses was general consumers at 53.66%. The most frequently used concepts related to hedonistic consumption were consumer behaviour; consumption; hedonism; social media; utilitarian consumption and consumption culture.

Anahtar Kelimeler

• Hedonic Consumption
• Consumer Behaviour
• Bibliometric Analysis.

Kaynakça

1. Ağaçcı Kitiroğlu, L. & Yıldız, M. (2022). Kadınların hedonik ve faydacı tüketim eğilimlerinin incelenmesi: y ve z kuşağı üzerine bir araştırma. Güncel Pazarlama Yaklaşımları ve Araştırmaları Dergisi, 3(1), 18-29. https://doi.org/10.54439/gupayad.1073610
2. Akbaba, A. & Dal, N. E. (2019). Tüketicilerin alışverişlerinde hedonik, faydacı ve gösterişçi tüketim davranışları hakkında bir araştırma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(30), 956-977. doi: 10.20875/makusobed.643655
3. Akman, S. & Pepe, B. (2025). Türkiye’de yayınlanan spor pazarlaması konu başlıklı lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. InnovatioSports Journal, 3(1):74-85. https://doi.org/10.5281/zenodo.15112974
4. Aksu S. (2022). Covid 19 pandemisinde hedonik ve faydacı tüketim davranışlarının incelenmesine yönelik bir çalışma. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 618-632. https://dergipark.org.tr/en/pub/gumus/issue/70421/1042282
5. Al, U. & Tonta, Y. (2004). Atıf Analizi: Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü tezlerinde atıf yapılan kaynaklar. Bilgi Dünyası, 5(1), 19-47. DOI: https://doi.org/10.15612/BD.2004.497
6. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S. & Yıldırım, E. (2010). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (6. Baskı). Sakarya Yayıncılık.
7. Arnold, M.J. & Reynolds, K.E. (2003). Hedonic shopping motivations. Journal of Retailing, 79(2), 77-95. https://doi.org/10.1016/S0022-4359(03)00007-1
8. Ayar, M. & Yıldız, D. (2022). Duygusal zekânın hedonik tüketim davranışına etkisi: Ordu ve Giresun ili örneği. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(26), 400-423. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ksbd/issue/73127/1189901

9. Aydın, G. & Belli, E. (2023). Akademik personelin psikolojik iyi oluş düzeylerine göre sportif ürün satın almada hedonik ve faydacı tüketim davranışlarının incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 4(1), 129-140. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ubosbid/issue/87601/1561892
10. Ayhan Gökcek, H. & Mercanoğlu Erin, S. (2021). Mental iyi oluş hali ve hedonik tüketim davranışının çift yönlü etkileşimine yönelik bir araştırma: yapısal eşitlik modeli uygulaması. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(15), 66-79. https://www.uysad.com/FileUpload/as907385/File/91_h._a._gokcek___s._mercan_erin_mental_iyi_olus_hali_ve_hedonik_tuketim_davranisinin_cift_yonlu_etkilesimine_yonelik_bir_arastirma.pdf
11. Ayhan, R.C., Sanlı, Y.B, Güven, E. & Eren, T. (2025). Yeşil lojistik araştırmalarına yönelik bibliyometrik inceleme: akademik tezler üzerine bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 19-33. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bauniibfd/issue/92904/1610854
12. Aytekin, P. & Ay, C. (2015). Hedonik tüketim ve anlık satın alma ilişkisi. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 141-156. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/185138
13. Babin, B.J., Darden, W.R. & Griffin, M. (1994). Work and/or fun: measuring hedonic and utilitarian shopping value. Journal of Consumer Research, 20(4), 644-656. https://doi.org/10.1086/209376
14. Bahar, R. & Villi, B. (2023). Hedonik tüketim ile gelişmeleri kaçırma korkusu (fomo) arasındaki ilişkisinin incelenmesi: z kuşağı tüketiciler üzerine bir araştırma. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(1), 588-607. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1230186
15. Barrios, M., Borrego, A., Vilaginés, A., Ollé, C. & Somoza, M. (2008). A bibliometric study of psychological research on tourism. Scientometrics, 77(3), 453-467. https://doi.org/10.1007/s11192-007-1952-0
16. Baş, M. & Aksoy, G. (2021). Marka yönetimi ile ilgili yazılan ulusal lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 7(1):193-207. https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaysad/issue/62190/930646
17. Baş, M. & Samsunlu, G. (2015). Starbucks coffee tüketicilerinin demografik özelliklerinden biri olan cinsiyete göre hedonik tüketim nedenlerinden etkilenme tutumlarının belirlenmesi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(1), 14-34. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gaziuiibfd/issue/28308/300817
18. Beyaz, R. (2018). Dindarlık ve hedonik tüketim ikilemi: dini kaideler haza dayalı tüketimi engeller mi?. International Journal of Social Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(30), 4149-4168. DOI: https://doi.org/10.26450/jshsr.906
19. Birdir, S.S. & Birdir, K. (2020). Y kuşağı karnaval katılımcılarının anlık hediyelik eşya satınalma davranışları ve hedonik tüketim eğilimlerinin belirlenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 6(4). 501-513. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijsser/article/820973
20. Bişkin, F., Yılmaz, N. & Pektaş, Ç. (2023). Marka deneyimi konusunda hazırlanan lisansüstü tezlerin bibliyometrik profile. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 5(1), 103-118. DOI: 10.51124/jneusbf.2023.45
21. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
22. Busetto, L., Wick, W., & Gumbinger, C. (2020). How to use and assess qualitative research methods. Neurological Research and Practice, 2(14), 1-10. https://doi.org/10.1186/s42466-020-00059-z
23. Coşkun, T. & Marangoz, M. (2019). Hedonik ve faydacı tüketim davranışları ölçeğinin geliştirilmesi: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Business and Economics Research Journal, 10(2), 517–539. doi: 10.20409/berj.2019.183
24. Çelik, O. (2017). Mobil telefon satın alımlarında hedonik tüketim: Adana örneği. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 5(1), 21-27. https://dergipark.org.tr/en/pub/iicder/issue/31655/347065
25. Çopuroğlu, F. (2021). Tüketicilerin sosyal medya kullanımı, fomo ve hedonik tüketim arasındaki ilişki. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(37), 4298-4326. DOI: 10.26466/opus.845545
26. Demir, Y. (2020). Hedonik ve yararcı tüketim değerinin tüketicilerin fast food restoranlarındaki memnuniyeti ve davranışsal niyetleri üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir araştırma. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 6(14), 644-669. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1096169
27. Demirbaş, M. (2022). Türkiye’de tüketici davranışları üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi (SOSGÜZ), 4(10), 150-164. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosguz/issue/74802/1199455
28. Dişli Bayraktar, E. (2025). Efsane cuma pazarlama etkinliği ile hedonik tüketim arasındaki ilişkide kişilik tipinin düzenleyici rolü. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 183-214. DOI: 10.53443/anadoluibfd.1491042
29. Doğan, A. & Şevik, A.E. (2024, 30-31 Ağustos). Genç yetişin bireylerde dürtüsellik: hedonik tüketim ve sembolik tüketim davranışlarına etkisinin incelenmesi [Kongre kitapçığı]. Cumhuriyet 12. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, Afyonkarahisar. Türkiye. https://www.cumhuriyetkongresi.org/_files/ugd/797a84_e0c15e545c5449b49c1508d408b85be9.pdf#page=40
30. Ekber, Ş. & Gurbanova, Z. (2021). Kişilik özelliklerinin faydacı ve hedonik tüketim davranışı üzerindeki etkisi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 1-14. DOI: 10.53443/anadoluibfd.884138
31. Ertürk E, Erdirençelebi, M. & Şen, Ş. (2019). Sağlık çalışanlarının tükenmişlik sendromu düzeyleri ile hedonik tüketim davranışları arasındaki ilişki. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 42(1), 141-152. https://dergipark.org.tr/en/pub/susbed/issue/61824/925070
32. Evren, S. & Kozak, N. (2014). Bibliometric analysis of tourism and hospitality related articles published in Turkey. Anatolia, 25(1), 61-80. https://doi.org/10.1080/13032917.2013.824906
33. Gümüş, N. (2019). Z Kuşağı tüketicilerin hedonik tüketim davranışlarının demografik özellikleri bağlamında incelenmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 7(5), 2177-2207. http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v7i5.1198
34. Hirschman, E.C. & Holbrook, M.B. (1982). Hedonic consumption: emerging concepts, methods and propositions. Journal of Marketing, 46(3), 92-101. https://doi.org/10.2307/1251707
35. Ilğaz, M. (2018). Kuşaklar Arası hedonik tüketim davranışlarının demografik özelliklere göre farklılıkları: Kastamonu ili merkez ilçesi üzerine bir araştırma. Turkish Journal of Marketing, 3(1), 1-17. http://dx.doi.org/10.30685/tujom.v3i1.25
36. Karaca, T. & Türkmen, N.C. (2022). Endüstri 4.0 konusunda yayınlanmış lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Journal of Business and Trade (JOINBAT), 3(1), 109-121. https://dergipark.org.tr/en/pub/joinbat/issue/70498/1117514
37. Karataş Yücel, E. (2020). Neofobinin (yenilik korkusunun) hedonik tüketim üzerine etkisi. İşletme Fakültesi Dergisi, 21(1), 31-45. doi: 10.24889/ifede.719987
38. Kurtuluş, K. (2010). Araştırma Yöntemleri. Türkmen Kitabevi.
39. Küçükyılmaz, S. & Özgüven Tayfun, N. (2021). Tüketicilerin demografik özelliklerinin hedonik tüketim açısından değerlendirilmesi: efsane günler örneği. Kesit Akademi Dergisi, 7(28), 561-579. http://dx.doi.org/10.29228/kesit.45112
40. Lacher, K.T. (1989). Hedonic consumption: music as a product. Advances in Consumer Research, 16, 367-373. https://research.ebsco.com/c/towx6s/search/details/r2ba3xpg6z?db=bsu
41. Öcel, Y., Mutlu, H.T. & Hiçyılmaz, E. (2022). Alt kültürler ile hedonik tüketim arasında ilişkinin incelenmesi: Türk toplumu üzerine bir uygulama. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(84), 2041-2064. DOI:10.17755/esosder.1132954
42. Özkuk, Ö. (2025). Bireysel değerlerin kuşaklar arası hedonik ve faydacı tüketim farklılıklarıyla ilişkisi. Global Social Sciences Bulletin, 2(1), 149-161. https://gssb.yonetimpark.com/index.php/journal/article/view/30/21
43. Özsaçmacı, B., Yener, D. & Dursun, T. (2019). Hedonizm, hedonik tüketim ve tüketimde materyalist eğilimler üzerine bir araştırma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(1), 71-88. DOI: 10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.02.1071
44. Polat, M. (2022). Bireylerin hedonik ve faydacı tüketim eğilimlerinin ekonomik kazanım düzeyleri üzerindeki etkisi: kamu personeli üzerine ampirik bir uygulama. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 381-412. DOI: 10.33399/biibfad.1156476
45. Sarıoğlu, C.İ. (2023). Kişilik özelliklerinin hedonik ve faydacı tüketim eğilimlerine etkisinin kuşaklar açısından değerlendirilmesi. Turkish Studies-Economics, Finance, Politics, 18(3), 1059-1079. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.67749
46. Sarıtaş, E. & Haşıloğlu, S.B. (2015). Çalışan kadınların özel alışveriş sitelerinden satın alımlarının hedonik amaçlı tüketim açısından incelenmesi. İnternet Uygulamaları ve Yönetimi Dergisi, 6(1), 53-62. doi: 10.5505/iuyd.2015.09609
47. Solunoğlu, A. & Nalçacı İkiz, A. (2020). Beş faktör kişilik özelliklerinin hedonik tüketim üzerine etkisinin incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2344-2361. https://doi.org/10.20491/isarder.2020.980
48. Spangenberg, E.R., Voss, K.E. & Crowley, A.E. (1997). Measuring the hedonic and utilitarian dimensions of attitude: a generally applicable scale. Advances in Consumer Research, 24, 235-241. https://research.ebsco.com/c/towx6s/search/details/slbp26gdiz?db=bsu
49. Temizkan, S.P. & Avcı, D. (2021). Türkiye’de marka sadakati konulu lisansüstü tezlerin ve makalelerin bibliyometrik profili. Turizm ve İşletmecilik Dergisi, 2(1), 86-109. https://doi.org/10.29329/jtm.2021.419.5
50. Tifferet, S. & Herstein, R. (2012). Gender differences in brand commitment, impulse buying, and hedonic consumption. Journal of Product & Brand Management, 21(3), 176-182. https://doi.org/10.1108/10610421211228793
51. Toprak, F.B. & Akgül, M. (2025). Türkiye’de gösterişçi tüketim çalışmaları: alanyazın üzerine bibliyometrik bir inceleme. Karadeniz İletişim Araştırmaları Dergisi, 15(1). 33-67. DOI: 10.53495/e-kiad.1698777
52. Tuncer, M.A. (2025). Tüketici etnosentrizmi üzerine çalışılan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Journal of Business In The Digital Age, 8(1). 106-120. DOI:10.46238/jobda.1695392
53. Türk, Z. (2018). Hedonik ve faydacı tüketim eğiliminin plansız satın alma davranışı üzerindeki etkisi: bir araştırma. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16), 853-878. DOI: 10.26466/opus.474486
54. Wu, J. & Holsapple, C. (2014). Imaginal and emotional experiences in pleasure-oriented IT usage: a hedonic consumption perspective. Information & Management, 51(1), 80-92. https://doi.org/10.1016/j.im.2013.09.003
55. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
56. Zengin, B. & Serdaroğlu, Y. (2020). Sosyal medya pazarlaması konusundaki lisansüstü tezlerin içerik analiziyle değerlendirilmesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 19(4) 1562-1579. https://dergipark.org.tr/en/pub/jss/issue/57498/730551
57. Zeren, D. & Kaya, N. (2020). Dijital pazarlama: ulusal yazının bibliyometrik analizi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 35-52. https://dergipark.org.tr/en/pub/cagsbd/issue/55510/760038