Rural Development Supports of the EU for Candidate and Potential Candidate Countries

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 401 - 410, 27.12.2025

Betül Gümüş , Mustafa Acar

Öz

It is noteworthy that in the vast majority of countries that are candidates for EU membership, potential candidates, or have become EU members through IPARD support, the share of agriculture in GDP and agricultural employment in total employment has gradually decreased between 2000 and 2023. However, in some of these countries, these shares are still significantly higher than in developed countries. Under these circumstances, IPARD support can be expected to contribute to reducing regional development disparities and promoting rural development in these countries. Development of rural areas is a comprehensive issue that cannot be addressed solely with the agricultural sector. Therefore, policies for rural development should be developed by considering other aspects of the issue and other sectors in addition to agriculture. Within this framework, policies for rural development are being developed, and various programs are being implemented in Türkiye. One such program is the Instrument for Pre-Accession Assistance Rural Development (IPARD). Two programs, IPARD I (2007-2013) and IPARD II (2014-2020), were implemented in Türkiye, and donation were provided to project owners at specific rates. Konya and Karaman provinces also benefited from IPARD supports.

Anahtar Kelimeler

EU , Rural development , Rural development supports

Aday ve Potansiyel Aday Ülkelere Yönelik AB Kırsal Kalkınma Destekleri

Öz

AB üyeliğine aday, potansiyel aday ya da IPARD desteğinden yararlanarak AB’ye üye olmuş ülkelerin büyük çoğunluğunda tarımın GSYH içindeki, tarımsal istihdamın da toplam istihdam içindeki payının 2000-2023 döneminde giderek azaldığı dikkati çekmektedir. Bununla birlikte, bu ülkelerin bazılarında söz konusu payların gelişmiş ülkelere kıyasla hâlâ kayda değer oranda daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu koşullar çerçevesinde IPARD desteklerinin söz konusu ülkelerde bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasına ve kırsal kalkınmaya katkı sağlaması beklenebilir. Kırsal alanlarda kalkınmanın sağlanması sadece tarım sektörü ile halledilmesi mümkün olmayan, geniş kapsamlı bir meseledir. Bu nedenle kırsal alanların kalkınması konusunda, meselenin diğer boyutları da düşünülerek, kırsal alanların kalkınmasına yönelik politikalar tarım sektörünün yanında diğer sektörler de göz önüne alınarak geliştirilmelidir. Bu çerçevede, Türkiye’de kırsal alanların kalkınmasına yönelik bazı politikalar geliştirilmekte ve bu kapsamda çeşitli programlar hayata geçirilmektedir. Söz konusu programlardan biri de Katılım Öncesi Yardım Aracı Kırsal Kalkınma (Instrument for Pre-Accession Assistance Rural Development / IPARD) programıdır. Türkiye'de IPARD I (2007-2013) ve IPARD II (2014-2020) olmak üzere iki program uygulanmış, bu kapsamda proje sahiplerine belirli oranlarda hibeler sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

AB , Kırsal kalkınma , Kırsal kalkınma destekleri

Kaynakça

• Atalay, F. (2019). Taxatıon Status Of Aıds Gıven By European Unıon Vıa Instrument For Pre-Accessıon Assıstance (Ipa) (Publication No. 28738190) [Master's dissertation, Bursa Uludag University]. ProQuest Dissertations & Theses Global.
• Bakırcı, M. (2009). Rural Development Component (IPARD) of Pre-Accession Assistance Instrument (IPA) of European Union, Situation of Turkey and Prospective Effects. Eastern Geographical Review, 14(21), 53-78.
• Buchta, S. (2005). Regional aspects of the SAPARD programme implementation in the Slovak Republic. Agricultural Economics, 51(12), 539-546.
• Çeliktaş, İ. (2006). 2007-2013 Pre-accession EU funds and rural development: Opportunities, challenges and recommendations for Türkiye. The Journal of Turkish Court of Accounts, 63, 39-49.
• Dıraor, B. M. (2008). Katılım öncesi AB fonları ve kırsal kalkınma: Fırsatlar, sorunlar ve Türkiye için öneriler [Unpublished specialization dissertation]. State Planning Organization, Ankara.
• Doğan, S., & Akşahin, S. B. (2011). Rural development in Turkey and the EU: A legislative compilation. Ministry of Food, Agriculture and Livestock.
• Doğan, T., & Yardımcı B. (2019). Kırsal kalkınma: Tanım, temel meseleler ve politikalar (1nd ed.) Development Foundation of Türkiye, Ankara.
• Duduıala-Popescu, L. (2009, January 21). The prospects for Romania and state of the conduct ISPA program. MPRA Paper No. 12880, Munich, Munich Personal RePEc Archive.
• European Commission (EC). (2005). Council Regulation (EC) No 1698/2005 on support for rural development by the European Agricultural Fund for Rural Development (EAFRD). Official Journal of the European Union, L 277.
• European Commission (EC). (2025). Agriculture and Rural Development, https://agriculture.ec.europa.eu/common-agricultural-policy/rural-development_en
• Gülçubuk B., Yıldırak N., Kızılaslan N., Özer Eroğlu D., Kan M., & Kepoğlu A. (2010, January 11-15). Kırsal kalkınma yaklasımları ve politika değişimleri. Agricultural Engineering VII.Technical Congress, Ankara, Türkiye, 1200-1213.
• Gürlük, S. (2001). Dünyada ve Türkiye’de kırsal kalkınma politikaları ve sürdürülebilir kalkınma. Uludag Üniversitesi İktisat Fakültesi Dergisi, 19(4).
• Hapencıuc, Cristian-Valentin et al., (2014). The economic impact of the SAPARD programme on the tourism supply in Suceava County. Amfiteatru Economic 16(8), 1327-1339.
• Iacovoıu, V. (2006). The role of pre-accession funds in the Romanian economy. Buletinul Universitatii Petrol–Gaze din Ploiesti, LVIII(2), 65-70.
• Karabacak, H. (2004). Avrupa Birliği mali yardımları ve Türkiye ile mali işbirliği. Maliye Dergisi, 146, 69-106.
• Karadeniz, D. (2020). From the Axis of the Soviet Union to the Membership of the European Union: Analysis of Economic and Political Transformation in Eastern European Countries. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 6(1), 1-21.
• Karataş, H. (2010). Avrupa Birliği katılım öncesi mali yardımları. T.C. Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı, Yayın No:2010/409, Ankara: Ümit Ofset Matbaacılık.
• Kaya, A. (2005). Avrupa Birliği programlarına ilişkin temel yaklaşımlar. Türk İdare Dergisi, 77 (446), 121.
• Kösekahyaoğlu, L., & Yeğen, İ. (2010). AB mali yardımları ve büyüme ilişkisi: Türkiye ve yeni AB üyeleri üzerine bir nedensellik ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 27-42.
• Öztürkci, Y. (2019). Türkiye’nin 2007-2013 dönemi Avrupa Birliği kırsal kalkınma (IPARD) Fonlarını kullanımı üzerine bir araştırma. ISPEC Journal of Agricultural Sciences, 3(1), 49-64.
• T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025a). AB Başkanlığı, Türkiye – AB Mali İşbirliği. https://www.ab.gov.tr/tr-ab-mali-isbirligi_5.html, Erişim Tarihi: 18.04.2025.
• T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025b). Avrupa Birliği Başkanlığı, Türkiye – AB Mali İşbirliği. https :// www .ab. gov .tr/ files / rehber / 08_rehber .pdf, Erişim Tarihi:15.05.2025.
• T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025c). Avrupa Birliği Başkanlığı, Türkiye - AB mali işbirliği projeleri, IPA Kitabı. https://ipa.gov.tr/wp-content/uploads/TR-IPA.pdf, Erişim Tarihi: 16.04.2025.
• Uzunpınar, A. (2008). Katılım öncesi AB kırsal kalkınma politikası ve Türkiye’de uygulanacak IPARD Programı Kapsamında Proje Hazırlama, Değerlendirme ve Seçim Süreci, Uzmanlık Tezi, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı (Dış İlişkiler ve Avrupa Topluluğu Koordinasyon Dairesi Başkanlığı), Ankara.
• Yılmaz, H. & Tolunay, A. (2007). “Avrupa Birliği kırsal kalkınma politikalarında yeni yönelimler ve Türkiye”. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Seri: A, Sayı: 1, ISSN: 1302-7085, 107-122.