YOZGAT ÇAPANOĞLU İSYANI HAKKINDA BİR DEĞERLENDİRME

Yozgat’ta 18. yüzyıldan itibaren hüküm süren Çapanoğulları, bu hâkimiyetlerini Yozgat’ta çıkan ve kimi zaman “Yozgat İsyanı” kimi zamanda “Çapanoğlu İsyanı” olarak adlandırılan isyanın sonuna kadar sürdürmüşlerdir. Ankara’da filizlenen Milli mücadele ve Mustafa Kemal Paşa’ya karşı çıkmaları, Yozgat’ta nüfuzlarıyla beraber varlıklarını da sona erdirmiştir. Yozgat’ın şehir haline gelmesi ve günümüzdeki mimarisi Çapanoğullarına borçludur. Ailenin Osmanlı Devleti nezdinde etkin üyeleri Ömer Ağa, Ahmet Paşa ve III. Selim ve Nizam-ı Cedid’e desteğiyle bilinen Süleyman Paşa ile şehir ve Çapanoğulları Orta Anadolu’da önemli bir mevkii elde etmişlerdir. Fakat Sultan II. Mahmut’un ayanları ve voyvodaları ortadan kaldırma planlaması çerçevesinde Çapanoğulları da diğer ayanlar gibi ortadan kaldırılmışlardır. Ama bu daha çok sürgün ve farklı şehirlerde görevlendirme veya ikamete memur ile çözülmüştür. Milli mücadele öncesinde ve sürecinde Çapanoğullarının her ne kadar Yozgat’ta memuriyetleri olmasa bile Yozgat ve Orta Anadolu’da ailenin etkinliğinin devam ettiği anlaşılmaktadır. Fakat Çapanoğullarının isyana karışması bizim edindiğimiz bilgiler ve ailenin konuyla ilgilenen ferdi Abdülkadir Çapanoğlu’nun (1945) değimiyle “kader” olarak değerlendirilmektedir. Kimi kaynaklarda geçen “halifeliğe ve padişaha son derece bağlılardı.” gibi yazılar gerçeği yansıtmamaktadır. Kaldı ki tarihi akış içinde aile sadece çevredeki rakipleriyle değil İstanbul hükümetleriyle de birçok kere ters düşmüştür. Örneğin Çapanoğlu Ahmet Paşa bu şekilde 2 Nisan 1765 tarihinde idam edilmiştir. Milli Mücadelede ise daha Yozgat’ta hiçbir olay yokken Kılıç Ali’nin Çapanoğullarından zorla para istemesi aileyi bir isyanın içine çekmiştir. Yozgat’ta aileye yakın kimselerin rivayetlerine göre Yozgat müftüsünün haris tutumu da Ankara ile Çapanoğullarının aralarının açılmasına sebep olmuştur. Mebus seçiminde Müftü Efendi ve diğer Yozgat ileri gelenlerinin Çapanoğullarını dışlamaları, Kılıç Ali’ye düşman göstermeleri olayları artık çığırından çıkmıştır. Çapanoğlu isyanı kısa sürmüştür. İsyan bastırılınca ailenin erkek bireyleri Kayseri Pınarbaşı Çerkeslerinin yanına sığınmıştır. Ancak Halit Bey aile ve çocuklarını merak ettiğinden Yozgat’taki çiftliğine gelmiş, orada yakalanarak Amasya İstiklal Mahkemesi kurulmadan önce “davası sonradan görülmek üzere” idam edilmiştir. Mustafa Kemal Paşa aileyi kazanmak amacıyla onları affetmiştir. Yozgat mebusu Süleyman Sırrı Bey’in aksine meclis kürsüsüne çıkarak “Efendiler, biraz önce kürsüde konuşan efendiye hiçbir surette katılmamız mümkün değildir. Bahsettiği aile, memleketimize geçmişte büyük hizmetlerde bulunmuşlar, hataları varsa da hatalarından vazgeçmişler, bugünde devletimize hizmette kusur etmemektedirler.” demiştir. Halit Bey’in iki kardeşi ise mahkemesiz Mustafa Kemal Paşa tarafından affedilerek Yozgat dışında ikamet ettirilmiştir.