Duygudan algoritmaya: Dijital platformlarda retorik stratejiler

Öz

Dijital çağda kullanıcı deneyimi, yalnızca estetik ve işlevsel tasarımla sınırlı kalmayıp ikna, etkileşim ve etik alanlarının kesişiminde şekillenen çok katmanlı bir iletişim sürecine dönüşmüştür. Bu araştırma, Spotify, Duolingo, Instagram, Netflix ve Udemy gibi alanında lider dijital platformları; Aristoteles’in klasik retorik ilkeleri (ethos, pathos, logos) ile Perelman & Olbrechts-Tyteca’nın yeni retoriği, Burke’ün özdeşleşme kuramı ve Warnick’in dijital retorik yaklaşımı doğrultusunda incelemektedir. Nitel araştırma deseni çerçevesinde çoklu örnek olay, içerik analizi ve tür analizi yöntemleri bir arada kullanılmış; oyunlaştırma, kişiselleştirme algoritmaları ve duygusal tasarım gibi stratejiler çerçevesinde dijital retorik yapılar değerlendirilmiştir. Bulgular, bu platformların dijital teknolojilerle harmanlanmış etkili retorik stratejiler aracılığıyla kullanıcılarla güçlü bir etkileşim ve aidiyet bağı kurduklarını ortaya koymaktadır. Çalışma, etik tasarım ilkeleri ve sürdürülebilir kullanıcı deneyimi gibi güncel temaları da dikkate alarak, dijital platformların toplumsal ve kültürel etkilerini retorik perspektiften değerlendiren disiplinlerarası bir model önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital retorik
• Arayüz tasarımı
• Yapay zekâ destekli kişiselleştirme.
• Kullanıcı deneyimi (UX)

Destekleyen Kurum

Yazarlar, bu makalenin araştırma, yazarlık ve/veya yayın süreci ile ilgili herhangi bir potansiyel çıkar çatışması olmadığını beyan eder ve hiç bir kurumdan destek alınmadığını bildiririz.

Etik Beyan

Çalışmada etik dışı bir husus bulunmadığını, araştırma ve yayın etiğine özenle uyulduğunu beyan ederiz.

Teşekkür

teşekkür ederiz.

From emotion to algorithm: Rhetorical strategies on digital platforms

Öz

In the digital age, user experience has evolved into a multifaceted communication process shaped not only by aesthetics and functionality but also by persuasion, interaction, and ethics. This study analyzes leading digital platforms—Spotify, Duolingo, Instagram, Netflix, and Udemy—through the lens of classical rhetorical principles (ethos, pathos, logos) as defined by Aristotle, as well as contemporary rhetorical theories including the New Rhetoric of Perelman & Olbrechts-Tyteca, Burke’s concept of identification, and Warnick’s digital rhetoric framework. A qualitative research design was employed, incorporating multiple case studies, content analysis, and genre analysis. Within this framework, rhetorical strategies were examined in relation to gamification, personalization algorithms, and emotional design elements. Findings reveal that these platforms create strong user engagement and loyalty by blending persuasive rhetorical techniques with digital technologies. By addressing ethical design principles and sustainable user experience, the study proposes an interdisciplinary model that evaluates the social and cultural impact of digital platforms from a rhetorical perspective.

Anahtar Kelimeler

• Digital rhetoric
• Interface design
• AI-driven personalization
• User experience (UX)

Kaynakça

1. Aristoteles. (1995). Retorik (M. H. Doğan, Çev.). Say Yayınları.
2. Atamaz, E. (2024). Yeni medyada, dijital tasarım disiplinleri: Tanımları, ortaklıkları ve eğitim programları. Yeni Medya, 17, 124–142. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1547783
3. Boyd, D. M. (2008). American teen sociality in networked publics. UC Press.
4. Burke, K. (1969). A rhetoric of motives. University of California Press.
5. Class Central. (2024). 262K courses, 833M enrollments: Breaking down Udemy’s massive catalog. https://www.classcentral.com/report/udemy-by-the-numbers/
6. DataReportal. (2024). Digital 2024 Global Overview Report. We Are Social & Meltwater. https://datareportal.com/reports/digital-2024-global-overview-report
7. Eyman, D. (2015). Digital rhetoric: Theory, method, practice. University of Michigan Press.
8. Kaplan, K., & Sayın, Z. (2023). Kullanıcı deneyimli haber içerikleri bağlamında etkileşimli infografik haberler. Erciyes İletişim Dergisi, 10(2), 697–723. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1274081

9. Kardaş, B., & Aslan, E. Ş. (2023). Markaların sosyal medyada retorik kullanımı üzerine nitel bir araştırma. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 41, 16–35. https://doi.org/10.18092/ulikidince.1308771
10. Kölgelier, Y. Ö. (2022). Sosyal sorumluluk reklamlarını Aristo’nun ikna modeliyle okumak. Y. Ö. Kölgelier & G. D. Türk (Ed.), İkna odaklı reklam (ss. 119–162). Kriter Yayınevi.
11. Lanham, R. (2006). The economics of attention: Style and substance in the age of information. University of Chicago Press.
12. Miller, C. R., Shepherd, D. (2004). Blogging as social action: A genre analysis of the weblog. L. Gurak, S. Antonijevic, L. Johnson, C. Ratliff, & J. Reyman (Ed.), Into the blogosphere: Rhetoric, community, and culture of weblogs. University of Minnesota. http://blog.lib.umn.edu/blogosphere/blogging_as_social_action.html
13. Oğur, Ü. (2024). Anlatıbilim yaklaşımları ve dijital ortam anlatıları üzerine bir inceleme. Söylem Filoloji Dergisi, 9(1), 230–241. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1416430
14. Perelman, C., Olbrechts Tyteca, L. (1969). The new rhetoric: A treatise on argumentation. Unv. of Notre Dame Press.
15. Refika, A. (2025). The Transformation of Trust in the Screen Society: Social Isolation under the Authority of Automation. Etkileşim (16), 358-391. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2025.8.16.316
16. Sadakaoğlu, M. C. (2024). Dijital retorik: Sosyal paylaşım ağlarından icra edilen siyasal iletişim faaliyetlerine ilişkin bir inceleme. Akademik Hassasiyetler, 11(25), 700–725. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1387259
17. Sakman, S. (2021). Dijital oyun tasarımında görsel retorik. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 7(42), 327–335.
18. Statista. (2024). Most popular social media platforms worldwide as of January 2024, ranked by number of users. https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/
19. Warnick, B. (2007). Rhetoric online: Persuasion and politics on the world wide web. Peter Lang.
20. Wysocki, A. F., Johnson-Eilola, J., Selfe, C. L., & Sirc, G. (2004). Writing new media: Theory and applications for expanding the teaching of composition. Utah State University Press.