Araştırma Makalesi

Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı

Cilt: 16 Sayı: 1 26 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de kurumsal kalite ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkilerini incelemektedir. İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE), gelir, eğitim ve yaşam süresi göstergelerini birleştirerek refahın çok boyutlu bir ölçüsünü sunmaktadır. Kurumların insani gelişme üzerindeki etkisi literatürde geniş biçimde incelenmiş olsa da, yapısal kırılmaları dikkate alan çalışmalar sınırlıdır. Bu eksiklik, kurumsal göstergelerde dönemsel dalgalanmalar yaşayan Türkiye açısından daha gelişmiş ekonometrik yaklaşımların kullanılmasını gerekli kılmaktadır. 1996–2024 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak, İGE ile Dünya Yönetişim Göstergeleri’nin (WGI) dört alt bileşeni—Yolsuzluk Kontrolü (CC), Hükûmet Etkinliği (GE), Düzenleyici Kalite (RQ) ve Hukukun Üstünlüğü (RL)—arasındaki ilişkiler Fourier Toda–Yamamoto nedensellik çerçevesiyle analiz edilmiştir. Durağanlık, Genişletilmiş Dickey–Fuller ve Fourier KPSS testleriyle incelenmiş; optimal gecikme uzunluğu bilgi kriterlerine göre belirlenmiştir. Sonuçlar, İGE ile düzenleyici kalite ve düzenleyici kalite ile hukukun üstünlüğü arasında çift yönlü; hükûmet etkinliği ve hukukun üstünlüğünden İGE’ye doğru ise tek yönlü nedensellik ilişkileri olduğunu göstermektedir. Bulgular, etkin yönetişim ve kurumsal reformların insani gelişmişliği artırmada kritik rol oynadığını vurgulamaktadır. Çalışma, literatüre yöntemsel katkı sağlamakta ve sürdürülebilir kalkınma politikalarına yön göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Acemoglu, D., Johnson, S., & Robinson, J. A. (2001). The colonial origins of comparative development: An empirical investigation. American Economic Review, 91(5), 1369–1401. https://doi.org/10.1257/aer.91.5.1369
  2. Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2012). Why nations fail: The origins of power, prosperity, and poverty. Crown Business.
  3. Agnello, L., Castro, V., & Sousa, R. M. (2017). Economic growth, environmental degradation and public spending: The role of institutions. Journal of International Money and Finance, 74, 1–17. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2017.02.003
  4. Ahmad, N., & Saleem, H. (2021). Institutional quality and human development: Evidence from developing countries. Journal of Economic Studies, 48(6), 1198–1214. https://doi.org/10.1108/JES-03-2020-0118
  5. Akçacı, T., & Sezgin, S. (2020). Kurumsal yönetişim ve insani gelişme ilişkisi: Türkiye üzerine bir analiz. İktisadi Araştırmalar Dergisi, 5(2), 45–60.
  6. Banik, B., Roy, C. K., & Hossain, R. (2023). Healthcare expenditure, good governance and human development. EconomiA, 24(1), 1–23. https://doi.org/10.1016/j.econ.2022.06.002
  7. Barro, R. J. (1999). Determinants of democracy. Journal of Political Economy, 107(S6), S158–S183. https://doi.org/10.1086/250107
  8. Becker, R., Enders, W., & Lee, J. (2006). A stationarity test in the presence of an unknown number of smooth breaks. Journal of Time Series Analysis, 27(3), 381–409. https://doi.org/10.1111/j.1467-9892.2006.00478.x

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonometrik ve İstatistiksel Yöntemler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

20 Kasım 2025

Kabul Tarihi

19 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Sizer, L. (2026). Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 16(1), 352-366. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1827136
AMA
1.Sizer L. Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2026;16(1):352-366. doi:10.30783/nevsosbilen.1827136
Chicago
Sizer, Lütfü. 2026. “Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 16 (1): 352-66. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1827136.
EndNote
Sizer L (01 Mart 2026) Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 16 1 352–366.
IEEE
[1]L. Sizer, “Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı”, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, c. 16, sy 1, ss. 352–366, Mar. 2026, doi: 10.30783/nevsosbilen.1827136.
ISNAD
Sizer, Lütfü. “Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 16/1 (01 Mart 2026): 352-366. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1827136.
JAMA
1.Sizer L. Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2026;16:352–366.
MLA
Sizer, Lütfü. “Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, c. 16, sy 1, Mart 2026, ss. 352-66, doi:10.30783/nevsosbilen.1827136.
Vancouver
1.Lütfü Sizer. Türkiye’de kurumsal göstergeler ile insani gelişmişlik arasındaki nedensellik ilişkileri: Fourier Toda–Yamamoto Yaklaşımı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 01 Mart 2026;16(1):352-66. doi:10.30783/nevsosbilen.1827136