The qualities of error-free and sound Qur’anic recitation: An analysis in the context of the role of authentic recitation in the formation of Muslim character

Öz

This article aims to examine the historical development and practical implications of lahn, a concept that emerged as the counterpart to the science of tajwīd, which concerns the error-free and proper recitation of the Qur’an. Methodologically, the study surveys classical literature, employs conceptual analysis, and adopts a descriptive approach. In terms of scope, the article elucidates the uses of the term throughout history, how scholars defined it across various Islamic disciplines, and the nature of the distinction between manifest and hidden errors within Qur’anic recitation. Moreover, the study seeks to identify the fundamental principles related to the articulation points and attributes of letters, as well as the types of recitations leading to lahn, to determine the essential elements of sound recitation. The limitation lies in the vastness of the literature, necessitating reliance on foundational works and select relevant studies. Findings indicate that lahn al-jalī comprises manifest errors recognized by anyone proficient in recitation; hence, knowledge of tajwīd and systematic training are indispensable. In conclusion, the article demonstrates that correct, consistent Qur’anic recitation is not merely a technical mode of reading but exerts a transformative influence on character. The discipline embedded in sound recitation promotes spiritual depth, moral consistency, and dignity.

Anahtar Kelimeler

• Qur'an
• Qirā'āt
• Recitation
• Tajwīd
• Lahn
• Character Formation

Hatadan arınmış sahih tilâvetin nitelikleri-Müslüman şahsiyetin inşasında sahih tilâvetin rolü bağlamında bir inceleme-

Öz

Makale, Kur’an’ı hatalardan arındırılmış biçimde okumayı konu edinen tecvid ilmine karşıt bir kavram olarak ortaya çıkan lahnın tarihsel gelişimini ve pratik yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem olarak makalede klasik literatür taranmış, kavramsal çözümleme yapılmış ve betimleyici bir inceleme yapılmaya çalışılmıştır. Kapsam itibarıyla makale lahn kelimesinin tarihsel süreçteki kullanımlarını, âlimlerin lahni farklı ilim dallarında nasıl tanımladıklarını ve Kur’an tilâveti bağlamında bariz hata ile gizli hata ayrımının mahiyetini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte çalışma, sahih bir tilâvetin esaslarını belirlemek amacıyla harflerin mahreç ve sıfatlarına ilişkin temel ilkeleri, tilâvet esnasında lahne yol açan okuyuş türlerini tespit etmeyi hedeflemektedir. Çalışmanın sınırlılığı, lahn literatürünün oldukça geniş olması sebebiyle sadece temel eserler ve ilgili bazı araştırmalarla yetinilmesidir. Bulgular, özellikle lahn-i celînin yetkin Kur’an okuyabilen herkes tarafından fark edilebilir nitelikte bariz hatalar içerdiğini; bu sebeple tecvid ilminin bilinmesinin ve kıraatin sistemli bir eğitim süreciyle lahnden arındırılmasının zorunlu olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak makale, hatalardan uzak ve süreklilik arz eden bir Kur’an tilâvetinin yalnızca teknik bir okuma biçimi değil, aynı zamanda bireyin şahsiyet inşası üzerinde dönüştürücü bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Nitekim sahih tilâvetin disiplin kazandıran yapısı, anlam odaklı okuma alışkanlığı ve estetik duyarlılığı geliştirmesi; kişinin manevi derinliği, ahlâkî tutarlılığı ve vakarının oluşumuna katkı sunan önemli bir unsur olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kur'an
• Kıraat
• Tilâvet
• Tecvid
• Lahn
• Şahsiyet İnşası

Kaynakça

1. Aslan, Ö. (2003). “Kur’an tilavetinde tecvid’in gerekliliği ve lahn (okuyuş hataları)”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(1), 357–372.
2. Abay, A. (2016). “Fatiha Suresi ve Şahsiyet İnşası”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 27, 91-134.
3. Bahşi, T. (2020). “Arapçada “lahn”ın ilk dönem dil çalışmalarına etkisi”. Turkish Academic Research Review, 5(4), 595–606.
4. Bosat, S. (2022). “Fonetik hataların ayetlerde yol açacağı anlam bozulmaları”. Harran İlahiyat Dergisi, 47, 102–127.
5. Dânî, Ebû Amr. (2000). et‑Tahdîd fî’l‑itkân ve’t‑tecvîd. (G. K. el‑Hamed, Ed.). Umman: Dâru Ammâr. (1421 H/2000).
6. Devserî, (2008). Muhtasaru’l‑ʿibârât li muʿcemi mustalahâti’l‑kırâʾât. Riyad: Dâru’l‑Hadâra. (1429 H/2008).
7. Ergüven, Ş. (2007). “Arap dilinde lahn’ın ortaya çıkışı ve ilk görüntüleri”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(11), 155–183.
8. Ferâhidî, Halîl b. Ahmed. (2003). Kitâbu’l‑ʿAyn. (A. Hendâvî, Ed.; 4 cilt). Beyrut: Dârü’l‑Kütübi’l‑ʿİlmiyye. (1424 H/2003).

9. Gök, M. (2019). Ahmed Bin Muhammed Mağnîsî’nin Terceme‑i Cezerî isimli eserinin tecvid literatüründeki yeri (Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi).
10. Hacımısıroğlu, M. (2022). “Abdülvehhâb el‑Kurtubî ve Ahmed b. Ebu Ömer el‑Enderâbî’nin lahn olgusuna yaklaşımları üzerinden tecvid ilminde Meşârıka‑Meğâribe karşılaştırması”. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 6(2), 578–601.
11. Hacımısıroğlu, M. (2022). Tecvid ilminde Meğâribe ve Meşârika mukayesesi: Abdülvehhâb el‑Kurtubî (ö. 462/1069)–Ahmed b. Ebû Ömer el‑Enderâbî (ö. 470/1077) örneği. (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi).
12. Hocaoğlu, M. (2012). “Okuma ve anlama üzerine: Kur’an tilavetiyle ilgili bazı kavram ve rivayetlerin değerlendirilmesi”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 12(2), 207–235.
13. İbn Fâris, E. H. A. (1972). Muʿcemu mekâyîsi’l‑luga (ʿA. A. el‑Hârûn, Ed.; 6 cilt). Kahire: Dâru’l‑Cîl. (Asıl eser: 1392 H/1972).
14. İbn Manzûr. (1119). Lisânu’l‑ʿArab (A. A. el‑Kebîr, Ed.; 6 cilt). Kahire: Dârü’l‑Maʿârif. (Asıl eser: 1119 H?).
15. İbnu’l‑Cevzî, (ts). Takvimu’l‑lisân (A. Matar, Ed.). Kahire: Dâru’l‑Meʿârif. İbnü’l‑Cezerî. (1980). Müncidü’l‑Mukriîn ve Mürşidü’t‑Tâlibîn. Beyrut: Dâru’l‑Kütübi’l‑ʿİlmiyye. (1400 H/1980).
16. İbnü’l‑Cezerî. (2001). et‑Temhîd fî ʿilmi’t‑tecvîd. (G. Kaddûrî el‑Hamed, Ed.). Beyrut: Müessesetü’r‑Risâle. (1421 H/2001).
17. Karataş, Ş. (2021). İmam Ya‘kûb Kıraatinin Özellikleri ve Delilleri. Ankara: Sonçağ Akademi Yayınları.
18. Karataş, Ş. (2021). “Kur’an’da ‘Selâm olsun!’ ifadesiyle esenliğe mazhar olacağı belirtilen davranışlar”. Dergiabant 9(1), 151-177.
19. Kaya, S. (2021). “Kur’an tilavetinde lahn olgusu ve Fâtiha sûresindeki yansıması”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 63–71.
20. Kılıçarslan, M. (2019). İlâhî Kelâmın Müstesna Grameri. İstanbul: Kalem Yayınevi.
21. Kızılaslan, İ. (2021). “Derkezlî’nin Hülâsatü’l‑‘ucâle isimli eserinde lahn ve çağdaş oryantalist yaklaşımda Kur’an tilâveti konusu”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 54, 147–172.
22. Kurtubî, A. b. M. (2009). el‑Mûdih fi’t‑tecvîd. (G. Kaddûrî el‑Hamed, Ed.). Umman: Dâru Ammâr. (2. bs., 1430 H/2009).
23. Küçük, C. (2017). “Kur'an harflerinin sıfatları (Sıfat‑ı Hurûf)”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(7), 63–77.
24. Nefes, H. (2021). Hamdullah b. Hayreddin’in Cevâhiru’l‑İkyân fî şerhi Umdeti’l‑İrfân adlı eserinin tecvid ilmindeki yeri. (Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi).
25. Özbek, Ö. (2019). “Kur’an’ı okuma ve anlamanın niteliği üzerine”. al-Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 4(4), 94–107.
26. Sevdi, A. (2022). “Arap dili literatüründe lahn olgusunun tespit ve tashîhinde kullanılan kaynaklar”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 355–383.
27. Sevdi, A. (2023). “Lahn ve tashih literatürüyle ilgili eserlerin teşekkülü ve Arap dilindeki yeri”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, 9(1), 211–237.
28. Sevdi, A. (2022). “Lahn ve Tashîh literatüründe Saʿleb’in el‑Fasîh adlı eserinin önemi ve yeri”. Tasavvur/Tekirdağ İlahiyat Dergisi, 8(1), 61–89.
29. Tatlısu, M. L. (2021). “Kur’an tilavetinde lahn olgusu: el‑Mûdih fi’t‑Tecvîd örneği”. Din ve Bilim, 4(2), 194–213.
30. Temel, A. (2015). “Nehhâs’ın İʿrâbu’l‑Kur’an’ında lahn tartışmalarına konu olan kıraatlerin değerlendirilmesi”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(1), 77–105. Tuncel, E. (2020). “İlk dönem tecvid eserlerinin teşekkülünde lahn olgusunun etkisi”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 59, 105–129.
31. Temizer, A. (2017). “Kur’an üslûbunda ilâhî tecelli ve nebevî şahsiyet”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6/1, 67-83.
32. Tuncel, E. (2021). “Kur’an tedrisatında harf taliminin önemi ve usûlü”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, 7(1), 372–397.
33. Uzun, Y. (2022). “Kur’an kıraatinde kavramlar üzerine bir analiz”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, 8(2), 960–983.
34. Yağcı, H. (2022). “Lahn meselesinin hadisçilere göre değerlendirilmesi”. Dergiabant, 10(1), 193–211.
35. Yıldırım, A. (2024). “Bağlamı Açısından Secde Ayetlerinin Değerlendirilmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 59, 61-87.
36. Zürkânî, M. A. (1995). Menâhilu’l‑ʿirfân fî ʿulûmi’l‑Kur’ân (F. A. Zümerlî, Ed.; 2 cilt). Beyrut: Dâru’l‑Kitâbi’l‑ʿArabiyyi. (1415 H/1995).