Yıl 2019, Cilt 9 , Sayı 1, Sayfalar 274 - 286 2019-06-30

“AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ

Gamze Say [1]


İnsanlık tarihinde önemli bir yer edinen dil, bildirişim vasıtasıyla bireylerin karşılıklı iletişim kurmasına olanak sağlamaktadır. İnsanlar, dilin belirli unsurlarını kullanarak birbirleri ile dilsel ilişkiler kurmakta duygu ve düşüncelerini paylaşmakta ve yaşadığı problemlere çözümler bulmaktadır. İnsanların birbiyleriyle kurdukları iletişimin farklı şekillerde sağlandığı görülmektedir. Konuşmacı, bazen emir, rica gibi kişiyi harekete geçirecek olan filler ile muhatabını bir şey yapmaya yöneltecek fiilllerin yanı sıra, dinleyicinin zihninde değişiklik uyandırabilecek filler ya da duyguların karşıdaki kişilere aktarılması için kullanılan fiilleri ve bizzat konuşanın kendisinin bir yükümlülük altına girdiğini ifade eden fiiller tercih eder. Dilin farklı şekillerde kullanımı sözceler aracılığıyla sağlanmaktadır. Bütün fiillerin bir hareket bildirdiği düşüncesiyle Austin tarafından ortaya atılan kuram, Searle tarafından geliştirilmiştir. Austin tarafından düzsözler, edimsözler ve etkisözler olmak üzere üç başlık altında sistemleştirmiş olup edimsözler grubunu serimleyiciler, hüküm belirticiler, erk belirticiler, davranış belirticiler ve sorumluluk yükleyiciler olmak üzere beş bölüme ayırmıştır.

Bu çalışmada Austin’in sınıflandırması baz alınarak Haldun Taner’in “Ay Işığında Şamata” adlı tiyatro metninde yer alan söz edim gruplarının örnekleri tespit edilmiştir. Söz eylemler, karşılıklı konuşma ortamında gerçekleştirildiğinde daha verimli olacağı için karşılıklı konuşmaların sıklıkla yer aldığı bir tiyatro metni tercih edilmiştir.

Sözceleme, Sözedim Kuramları, Ay Işığında Şamata
  • Aksan, Doğan (1982). Dilbilim Seçkisi: Günümüz Dilbilimiyle İlgili Yazılardan Çeviriler, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.Akşehirli, Soner (2011). Söz Edimleri Kuramı Açısından Kurgusal Anlatı Metinlerinde Söz Aktarımı. Turkish Studies, 6(2), 143-162.Austin, John Langshaw (2017). Söylemek ve Yapmak, (Çev.) R. Levent Aysever, İstanbul: Metis Yayınları.Büyüktuncay, Mehmet (2014). “Söz Edimleri Kuramı ve Edebiyat: Anlam, Bağlam ve Yinelenebilirlik”. Uluslararası Dil Akademisi Dergisi, Volume2/ Spring, 93-105.Çelebi, Vedat (2014). Gündelik Dil Felsefesi ve Austin’in Söz Edimleri Kuramı. Beytulhikme Uluslararası Felsefe Dergisi, 4(1), 73-89.Erkman-Akerson, Fatma (2005). Göstergebilime Giriş, İstanbul: Multilingual.Fidan, Dilek (2007) Türkçe Ezgi Örüntüsünde Duygudurum ve Söz Edimi Görünümü. Yayımlanmış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dilbilim Anabilim Dalı, Ankara.Günay, V. Doğan (2004). Dil ve İletişim, İstanbul: Multiligual.Hişmanoğlu, M. ve Sarıçoban, A. (2010). Türkçedeki Buyrum Tümcelerinin Edimbilimi Üzerine. s.31-48.Jakobson, R. (1960). Style in Language, (Ed. Thomas A. Sebeok). Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.Kılıç, V. (2007). Dilin İşlevleri: Metin Eylem Kuramı Yaklaşımı. Sosyal Bilimler Dergisi, 1 (2), 124-138.Martinet, A. (1998). İşlevsel Genel Dilbilim, (Çev.) Berke Vardar, İstanbul: Multilingual.Saussure, F. D. (1998). Genel Dilbilim Dersleri, (Çev.) Berke Vardar, İstanbul: Multilingual.Searle, J. J. (2011) Söylemek ve Anlatmaya Çalışmak, (Çev.) R. Levent Aysever, Ankara Bilgesu Yayınları.Searle, J. J. (2015). Zihin, Dil ve Toplum: Gerçek Dünyada Felsefe, (Çev.) Alaaddin Tural, İstanbul: Litera Yayıncılık.Taner, Haldun (2000). Ay Işığında Şamat, İstanbul: Bilgi Yayınevi.Taner, Haldun (2016). Ay Işığında Şamata, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.Yaylagül, Özen (2013). Kutadgu Bilig’deki Edimsöz Edimleri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 13, 443-472.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm DERGİNİN TAMAMI
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-4591-8045
Yazar: Gamze Say (Sorumlu Yazar)
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Haziran 2019

Bibtex @araştırma makalesi { nevsosbilen555436, journal = {Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi}, issn = {}, eissn = {2149-3871}, address = {}, publisher = {Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {9}, pages = {274 - 286}, doi = {}, title = {“AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ}, key = {cite}, author = {Say, Gamze} }
APA Say, G . (2019). “AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi , 9 (1) , 274-286 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/issue/46568/555436
MLA Say, G . "“AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ". Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 9 (2019 ): 274-286 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/issue/46568/555436>
Chicago Say, G . "“AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ". Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 9 (2019 ): 274-286
RIS TY - JOUR T1 - “AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ AU - Gamze Say Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 274 EP - 286 VL - 9 IS - 1 SN - -2149-3871 M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi “AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ %A Gamze Say %T “AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ %D 2019 %J Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi %P -2149-3871 %V 9 %N 1 %R %U
ISNAD Say, Gamze . "“AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ". Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 9 / 1 (Haziran 2019): 274-286 .
AMA Say G . “AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2019; 9(1): 274-286.
Vancouver Say G . “AY IŞIĞINDA ŞAMATA” ADLI TİYATRO METNİNDE SÖZ EDİM İNCELEMESİ. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2019; 9(1): 286-274.