Özel Okul Tercihinin Sosyoekonomik Belirleyicileri: İller Düzeyinde Analiz

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de iller düzeyinde ortaöğretimde özel okullarda okuyan öğrenci oranını etkileyen ekonomik ve sosyo-demografik faktörleri analiz etmektedir. 2010–2020 dönemini kapsayan panel veri seti Millî Eğitim Bakanlığı, TÜİK ve İŞKUR verilerinden derlenmiştir. Bağımlı değişken özel okulda okuyan öğrenci oranı; bağımsız değişkenler ise kişi başına düşen gelir, kadın işgücüne katılım oranı, kadın okullaşma oranı, ortalama hane büyüklüğü, tarımsal büyüklük, eğitim-öğretim desteği, dershanelerin kapatılması ve bazı kategorik değişkenlerdir (büyükşehir olma durumu gibi). Analizde sabit etkiler modeli ve Driscoll–Kraay standart hatalı sabit etkiler modeli kullanılmıştır. Bulgular, illerde kişi başına düşen gelir, kadın okullaşma oranı, ortalama hane büyüklüğü, büyükşehir olma durumu, dershanelerin kapatılması ve eğitim-öğretim desteği değişkenlerinin özel okullaşma oranıyla istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkisi vardır. Buna karşın kadın işgücüne katılım oranı ve tarımsal büyüklük anlamlı bulunmamıştır. Sonuçlar, gelir artışının ve yasal düzenlemelerin özel okul tercihini teşvik ettiğini, büyükşehirlerde eğitim imkânlarının çeşitliliğiyle özel okul talebinin arttığını ortaya koymaktadır. Bulgular, eğitimde fırsat eşitliği ve kamu-özel dengesine ilişkin politika önerileri açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Özel okul tercihi
• Panel veri analizi
• Driscoll–Kraay
• Eğitim-Öğretim desteği
• Sosyo-Ekonomik faktörler

Socioeconomic Determinants of Private School Preferences: A Province Level Analysis

Öz

This study analyzes the economic and socio-demographic determinants of private secondary school enrollment ratios across provinces in Turkey. Covering the 2010–2020 period, the panel data set is compiled from the Ministry of National Education, TURKSTAT (Turkish Statistical Institute), and İŞKUR statistics. The dependent variable is the share of students enrolled in private secondary schools, while independent variables include per-capita income, female labor-force participation, female schooling rate, average household size, agricultural size, education support policy, the closure of private teaching institution, and metropolitan status. The analysis employs fixed-effects models and Driscoll–Kraay standard-error corrected fixed effects. Results reveal that per-capita income, female schooling rate, household size, metropolitan status, education support, and the closure of private teaching institution have a positively significant relationship with private school enrollment rates, whereas female labor participation and agricultural share are statistically insignificant. These findings indicate that rising income levels and policy interventions encourage private schooling, while urbanization enhances accessibility and diversity of educational opportunities. The study provides implications for policies aimed at balancing public and private education and promoting equity in educational access.

Anahtar Kelimeler

• Private school choice
• Panel data analysis
• Driscoll–Kraay
• Education Support
• Socioeconomic factors

Kaynakça

1. Alkaabi, A., Cherian, J. P., & Davidson, R. (2022). Is private schooling worth it? A study on the relationship between cost, quality, and student achievement in the private schools. International Journal of Educational Management, (ahead-of-print).
2. Beavis, Adrian Dr. (2004). Why parents choose public or private schools: Research Developments, Vol. 12 [2004], Art.3
3. Bertola, G., & Checchi, D. (2013). Who chooses which private education? Theory and international evidence. Labour, 27(3), 249-271.
4. Bielick, S., & Chapman, C. (2003). Trends in the use of school choice, 1993 to 1999. Education Department. https://nces.ed.gov/pubs2003/2003031.pdf
5. Binelli, C., ve Codina, M.R. (2013) The Returns to Private Education: Evidence From Mexico, Economics of Education Review, 36, 198-21
6. Buddin, R. J., Cordes, J. J., & Kirby, S. N. (1998). School choice in California: who chooses private schools?. Journal of Urban Economics, 44(1), 110-134.
7. Couch, J. F., Shughart, W. F., & Williams, A. L. (1993). Private school enrollment and public school performance. Public Choice, 301-312.
8. Driscoll, J. C., & Kraay, A. C. (1998). Consistent covariance matrix estimation with spatially dependent panel data. Review of economics and statistics, 80(4), 549-560.

9. Escardíbul, J. O., & Villarroya, A. (2009). The inequalities in school choice in Spain in accordance to PISA data. Journal of Education Policy, 24(6), 673-696.
10. Figlio, D. N., & Stone, J. A. (1997). School choice and student performance: Are private schools really better. Institute for Research on Poverty.
11. Goldhaber, D. D. (1996). Public and private high schools: Is school choice an answer to the productivity problem?. Economics of Education Review, 15(2), 93-109.
12. Goldring, E.B. ve Phillips, K.J.R. (2008). Parent Preferences and Parent Choices: The Public-Private Decision About School Choice. Journal of Education Policy, 23(3):209-230.
13. Güneş, C., Avcı, V. ve Kulaksız, Y. (2015). Uygulamalı Örneklerle Özel Okullar Mevzuatı Bursa: Ekin Yayın Dağıtım
14. Güriş, S. (2018). Panel Veri Modelleri., S. Güriş (Editör), Uygulamalı panel veri ekonometrisi içinde (1-38). İstanbul: Der Yayınları.
15. Hamilton, B. W., & Macauley, M. K. (1991). Determinants and consequences of the private—public school choice. Journal of Urban Economics, 29(3), 282-294.
16. Henseke, G., Anders, J., Green, F., & Henderson, M. (2021). Income, housing wealth, and private school access in Britain. Education Economics, 29(3), 252-268.
17. Hoechle, D. (2007). Robust standard errors for panel regressions with cross-sectional dependence. The stata journal, 7(3), 281-312.
18. İŞKUR, (2021). Kayıtlı işgücü ve Kayıtlı İşsiz. İstatistik Yıllıkları (2010-2020), https://www.iskur.gov.tr/kurumsal-bilgi/istatistikler/
19. Keskin, H.D. ve Turna, G.B. (2010). Ailelerin Devlet ya da Özel Okul Tercihlerini Etkileyen Faktörler (Rize Örneği). Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,19 (2), 411 – 426.
20. Kumar, D., & Choudhury, P. K. (2021). Determinants of private school choice in India: All about the family backgrounds?. Journal of School Choice, 15(4), 576-602.
21. Long, J. E., & Toma, E. F. (1988). The determinants of private school attendance, 1970-1980. The Review of Economics and Statistics, 351-357.
22. Marlow, M. L. (2010). The influence of private school enrollment on public school performance. Applied Economics, 42(1), 11-22.
23. MEB. (2021). Eğitim-Öğretim Desteği, https://ookgm.meb.gov.tr/www/egitim-ve-ogretim-destegi/icerik/600
24. MEB. (2022a). Özet İstatistikler, http://istatistik.meb.gov.tr/KurumSayisi/Arsiv
25. MEB. (2022b). Millî Eğitim İstatistikleri, Örgün Eğitim 2009-2021. https://sgb.meb. gov.tr/www/resmi-istatistikler/icerik/64
26. MEB. (2026). Millî Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim 2024-2025. https://sgb.meb.gov.tr/www/milli-egitim-istatistikleri-orgun-egitim-2024-2025/icerik/768
27. Murnane, R. J., & Reardon, S. F. (2018). Long-term trends in private school enrollments by family income. AERA Open, 4(1), 2332858417751355.
28. Nayab, D.E., Yunus, M., Çişti, E.F. &Asrar, M (2015) Analyzing Factors Influencing Private Sector School Children Parents’ Choice in Selecting School for their Children. 13th International Conference on Statistical Sciences Peshawar, Pakistan – March 16-18, 2015, Vol. 28, pp. 205-220
29. Neal, D. A. (1998). What have we learned about the benefits of private schooling?. Economic Policy Review, 4(1).
30. O’Sullivan, C., & Barnett, J. (2013). Private School Choice: Options for Texas Children. National Center for Policy Analysis, (Policy Report No:345), ISBN:1-56808-223-1.
31. Önder, E., & Önder, K. (2022). Düşük ve Yüksek Gelirli Ailelerin Okul Tercihi ve Memnuniyeti: Nested Logit Model Uygulaması. Eğitim ve Bilim, 47(209).
32. Rather, A. R. (2004). Theory and principles of education. New Delhi: Discovery Publishing House. Resmi Gazete. (1984 Temmuz 9). Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun (İstanbul, İzmir ve Ankara, Büyükşehir belediyeleri), https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18453.pdf
33. Resmi Gazete. (1987 Haziran 27). Bursa, Gaziantep, Konya Büyükşehir belediyeleri, https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/19500.pdf
34. Resmi Gazete. (1988 Aralık 14). Kayseri İl Merkezinde Melikgazi ve Kocasinan Adıyla İki İlce Kurulması Hakkında Kanun, https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/20019.pdf
35. Resmi Gazete. (2004, Temmuz 23). 5216 Büyükşehir Belediyesi Kanunu, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040723.htm#1
36. Resmi Gazete. (2012, Aralık 6). On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Altı İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121 206.pdf
37. Resmi Gazete. (2012, Ekim 23). Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (Sayı 28450) https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/10/20121023-7.htm
38. Resmi Gazete. (2014, Ağustos 7) 2014-2015 Eğitim ve Öğretim Yılında Özel Okullarda Öğrenim Gören Öğrenciler İçin Eğitim ve Öğretim Desteği Verilmesine İlişkin Tebliğ. (Sayı 29081), https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/08/20140807-20.htm
39. Resmi Gazete. (2014b, Mart 14) Millî Eğitim Temel Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (Sayı 28941). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/03/20140314.htm
40. Resmi Gazete. (2018 Ağustos 12). 2017-2018 Eğitim ve Öğretim Yılında Özel Okullarda Öğrenim Gören/Görecek Öğrenciler İçin Eğitim ve Öğretim Desteği Verilmesine İlişkin Tebliğ, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/08/20170804-9.htm
41. Resmi Gazete. (2019). 5580 Sayılı Kanun Kapsamında Açılan Özel Okullarda Öğrenim Gören ve Önceki Yıllarda Eğitim ve Öğretim Desteği Kapsamına Alınıp Öğretim Kademesini Tamamlamayan Öğrencilere 2019-2020 Eğitim-Öğretim Yılında Eğitim ve Öğretim Desteği Ödemesine İlişkin Tebliğ, https://www.resmigazete. gov.tr/eskiler/2019/12/20191217-6.htm
42. Resmi Gazete. (1993). 7 İlde Büyükşehir Kurulması, Büyükşehir belediyeleri, https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/21693.pdf
43. Resmi Gazete. (2014). 6528 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/03/20140314-1.htm
44. Resmi Gazete. (1986). Adana, Büyükşehir Belediyeleri, https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/19139.pdf Rosen, H. S., ve Gayer, T., (2010). Public Finance (Dokuzuncu Baskı).
45. Rutkowski, L., Rutkowski, D., ve Plucker, D. (2012) International determinants of private school attendance, Educational Research and Evaluation, 18:4, 375-391.
46. Tatoğlu, F. (2012). İleri panel veri analizi (1. Baskı). İstanbul: Beta Basım.
47. TÜİK (2022). Bölgesel İstatistikler, https://biruni.tuik.gov.tr/bolgeselistatistik/anaSayfa.do
48. TÜİK, (2021). İstatistiklerle Aile (2020), https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p= Istatistiklerle- Aile-2020-37251
49. Yang*, P. Q., & Kayaardi, N. (2004). Who chooses non‐public schools for their children?. Educational Studies, 30(3), 231-249.
50. Yeşilırmak M (2016) A quantitative analysis of Turkish private education reform. European Journal of Political Economy, 45, 76-88.