A New Risk to Children: The Motherhood of Social Media

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1, 81 - 96, 30.06.2025

Ömer Acar , Ahmet Ayhan Koyuncu

https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1622129

Öz

With digitalization, various developments have been recorded in the social and individual sphere. These developments can be expressed as communication, socialization, increased visibility, content production, etc. These developments are realized through communication tools and social media platforms. Sharing videos and photos on social media platforms and meeting people who are not in the same place can be given as examples. When analyzed in the context of video and photo sharing, the concept of social media Motherhood is encountered. Social media mothers increase the number of followers by sharing videos and photos of their children, gain commercial gain and provide information about their children to other mothers. However, they may not be aware of the risks to which the child is and will be exposed. For this reason, social media mothers share posts that expose the privacy of the child, violate rights and allow malicious people to access the photos. In this situation, the child is victimized and used as a tool. In this study, it is theorized that the child is exposed to risks by social media Motherhood in the risk society and that negative situations for the child occur and can occur. The subject of the study is determined in terms of social media mothers as a risk to children. Articles and books written on this subject in the literature were utilized. In line with the researches, it was concluded that social media Motherhood should be examined in the context of risk. In this direction, it is also seen that children have been and continue to be exposed to serious risk. The problematic of the research is how social media mothers pose a risk to children. Based on all these statements, a theoretical evaluation was made. It was tried to raise awareness about social media and children and to express how the negative aspects of social media motherhood affect Children.

Anahtar Kelimeler

Digitalization , social media , social media mother , risk , child

ÇOCUĞA YÖNELİK YENİ BİR RİSK: SOSYAL MEDYA ANNELİĞİ

Öz

Dijitalleşme ile birlikte, toplumsal ve bireysel alanda çeşitli gelişmeler kaydedilmiştir. Bu gelişmeler iletişim, sosyalleşme, görünürlüğün artması, içerik üretilmesi vb. şeklinde ifade edilebilir. Belirtilen gelişmeler, iletişim araçları ve sosyal medya platformları aracılığıyla gerçekleşmektedir. Sosyal medya platformlarında video ve fotoğraf paylaşımının yapılması, farklı mekanlarda olan insanlarla tanışılması örnek olarak gösterilebilir. Video ve fotoğraf paylaşımı bağlamında incelendiğinde sosyal medya anneliği kavramıyla karşılaşılmaktadır. Sosyal medya anneleri, çocuklarının video ve fotoğraflarını paylaşarak takipçi sayısı arttırmakta, ticari kazanç elde etmekte ve diğer annelere çocuklar hakkında bilgi vermektedir. Ancak çocuğun, hangi risklere maruz kaldığının ve kalacağının farkında değildir. Bundan dolayı sosyal medya anneliği çocuğun mahremiyetini ifşa edecek, hak ihlali oluşturacak ve kötü niyetli kişilerin fotoğraflara ulaşmasına neden olacak paylaşımlar ortaya çıkarmaktadır. Çocuk bu durumda mağdur edilmekte ve araç olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada çocuğun, risk toplumunda sosyal medya anneliği tarafından risklere maruz kaldığını, çocuk için olumsuz durumların oluştuğunu ve oluşabileceğini teorik bir çerçevede ifade etmektedir. Çalışmanın konusu sosyal medya annelerinin, çocuklara yönelik bir risk faktörü olmasıdır. Çalışmanın amacı sosyal medya annelerinin, çocuklar için risk oluşturduğunu ifade etmektir. Literatürde bu konu hakkında yapılmış çalışmalardan yararlanılmıştır. Yapılan araştırmalar doğrultusunda sosyal medya anneliğinin risk bağlamında incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda çocukların ciddi risklere maruz kaldığı ve kalmaya devam ettiği de görülmektedir. Araştırmanın sorunsalı da sosyal medya annelerinin çocuklara nasıl risk oluşturduğudur. Bütün bu ifade edilenlerden hareket ederek teorik bir değerlendirme yapılmıştır. Sosyal medya ve çocuk konusunda farkındalık oluşturmak ve sosyal medya anneliğinin olumsuz yönlerinin çocuğu nasıl etkilediği ifade edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dijitalleşme , sosyal medya , sosyal medya anneliği , risk , çocuk

Kaynakça

• Acar, Ö., & Koçak, H. (2023). Etkileşimlerin ve görünürlüklerin arttığı sosyal medyanın aile işleyişine etkisi. International Social Mentality and Researcher Thinkers, Journal, 9(67), 2723-2732.
• Aktaş, G. (2019). Günümüz toplumlarında anneliğin değişen biçimlerini sosyal medya kullanıcıları üzerinden değerlendirmesi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 36(2), 253-271.
• Aktaş, G. (2020). Sosyo-kültürel değişim sürecinde kuşaklararasında anneliğin dönüşümü: Denizli ili örneği. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 51, 96-120.
• Alkın, R, C. (2017). Ulrick Beck’in risk toplumu kavramsallaştırması ekseninde toplumsal kontrolün dönüşümüne giriş denemesi. Medeniyet ve Toplum, 1(1), 35-54.
• Altaş, B. (2019). Tüketim toplumunda anneliğin yeni görünümleri. Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Alver, F. (2004). Neil Postman’ın çocukluğun yok oluş sürecinde iletişim teknolojisi eleştirisinin eleştirisi. İletişim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 129-141.
• Badinter, E. (2011). Kadınlık mı? annelik mi?. Çev. Ekmekci A. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Baloğlu, E. (2023). Instagram çağının dijital ebeveynleri: Sharenting bağlamında bir inceleme. TRT Akademi, 8(19), 766-785.
• Başoğlu, R. (2020). Annelerin sosyal medya kullanımı ve ınstagramda olan popüler anneler. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 7(1), 857-873.
• Bauman, Z. (2003). Modernlik ve müphemlik. Çev. Türkmen İ. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Beck, U. (2005). Siyasallığın icadı. Çev. Ülner N., (2. Baskı). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Beck, U. (2006). Living in the world risk society. Economy and Society, 35(3), 329-345.
• Beck, U. (2009). World at risk. USA: Polity Press.
• Beck, U. (2011). Risk toplumu: Başka bir modernliğe doğru. Çev. Özdoğan K. ve Doğan B., İstanbul: İthaki Yayınları.
• Beyaz Özbey, İ. (2022). Dijitalleşme, sosyal medya ve risk toplumu. İmgelem, 6(10), 141-158.
• Boudia, S., & Jas, N. (2007). Introduction: Risk and risk society in historical perspective. History and Technology, 23(4), 317-331.
• Bozkur, B., & Taylan, A. (2020). Medyada annelik temsili: Ana akım ve alternatif medyada anneliğin sunumuna yönelik karşılaştırma. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 34, 45-65.
• Büyükaslan, A. (2023). Dijital ebeveynlik. TRT Akademi, 8(19), 743-745.
• Chodorow, N. (2021). Anneliğin yeniden üretimi: Psikanaliz ve toplumsal cinsiyetin sosyolojisi. Çev. Tanal Tatar D., Ankara: Phoenix Yayınevi.
• Collins. (2017). Sharenting. https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/sharenting.
• Çakı, F., & Altundere, E. (2017). Risk toplumunda çocukluk. Çekmece İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 5(10-11), 147-171.
• Çocuk koruma kanunu. (2005). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050715-1.htm/ 09.12.2024.
• Delibaş, K. (2017). Risk toplumu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Dursun, C. (2019). Ebeveynlerin çocuklarını sosyal medyada teşhiri: Çocuk hakları bağlamında bir değerlendirme. Çocuk ve Medeniyet, 4(8), 195-208.
• Duygulu, S. (2019). Sosyal medyada çocuk fotoğrafı paylaşımlarının mahremiyet ihlali ve çocuk istismarı açısından değerlendirilmesi. TRT Akademi, 4(8), 430-487.
• Ergül, G., & Yıldız, S. (2021). Sosyal medyada sosyal annelik: Instagram anneliği, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 612-628.
• Erişir, R, M., & Erişir, D. (2018). Yeni medya ve çocuk: Instagram özelinde “sharenting” (paylaşanababalık) örneği. Hakemli, Akademik E-Dergi, Ankara Hacıbayram Veli Üniversitesi İletişim Fakültesi, 4(5), 50-64.
• Furedi, F. (2017). Korku kültürü. Çev. Yıldırım B., (3. Baskı). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Gencer, M. (2021). Risk toplumu bağlamında yurttaş gazeteciliği ve korku kültürünün yayılması. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 9(27), 55-66.
• Gencer, M. (2022). Sosyal medyayla birlikte değişen aile ilişkileri. O. Metin (Ed.), İçinde, Sosyal Medya ve Sosyal Kurumlar. (ss. 123-139). Ankara: Tezkire Yayıncılık.
• Giddens, A. (2000). Elimizden kaçıp giden dünya. Çev. Akınhay O. İstanbul: Alfa.
• Giddens, A. (2009). Sağ ve solun ötesinde: radikal politikaların geleceği. Çev. Sözen M. ve Yücesoy S. İstanbul: Metis Yayınları.
• Giddens, A. (2010). Modernite ve bireysel- kimlik: Geç modern çağda benlik ve toplum. Çev. Tatlıcan Ü. İstanbul: Say Yayınları.
• Giddens, A. (2012). Sosyoloji. Güzel C., (Yayıma Hazırlayan) içinde, Çev. Sönmez A., İstanbul: Kırmızı Yayınları.
• Gül Ünlü, D. (2020). Dijital ebeveynlik ve mobil uygulamalar: Dijital ebeveynlerin mobil uygulama kullanım pratiklerinin incelenmesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 50, 56-73.
• Günerigök, M. (2018). Risk toplumu ve din: Yeni bir sosyolojiye doğru. Ankara: Maarif Mektepleri.
• Güngör, A. (2021). Sosyal medyada çocuk hakları ihlali ve çocuk istismarı: Instagram anneleri. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 54,1-24.
• Güran Yiğitbaşı, K., & Çelik, S. (2023). Dijital dünyada mahremiyet, ebeveynlik ve çocuklar: Afyonkarahisar örneği. TRT Akademi, 8(19), 846-875.
• Hachisuka, R., & Aksoy Sugiyama, C. (2020). Ben çocuğumu böyle besliyorum! beslenme konusunda sosyal medya anneleri üzerine bir değerlendirme. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 3(5), 123-142.
• İşözen, H. & Özkan, Z, H. (2021). Sosyal medya kullanımının annelik tutum ve davranışlarına etkisinin incelenmesi. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi, 7(1), 33-56.
• Kaya, Z. (2023). Sosyal medya anneliği ile değer sahibi çocuk yetiştirmek. Mecmua Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi/i [International Journal of Social Sciences] Uluslararası Hakemli E-Dergi, 8(15), 124-137.
• Kişisel verilerin korunması kanunu. (2016). Https://www.mevzuat.gov.tr/ mevzuat? Mevzuat No=6698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5/ 09.12.2024.
• Koçak, H. & Memiş, K. (2018). Bilgi toplumunda korku: Bilgi güvenliği ve risk toplumu. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 1-10.
• Koyuncu, A. (2019). Özgürlüğün bir imkânı olarak belirsizlik: Bauman bağlamında eleştirel bir değerlendirme. EKEV Akademi Dergisi, ICOAEF özel sayı, 21-38.
• Lazard, L., Capdevila, R., Dann, C., & Locke, A. (2019). Sharenting: Pride, affect and the day-to- day politics of digital mothering. Social and Personality Psychology Compass, 13(3), 1-20.
• Luhmann, N. (1993). Risk: A sociological theory. Çev. Barrett R., Walter de Gruyter. Berlin: de Gruyter.
• Mascheroni, G., Ponte, C., & Jorge A. (2018). Introduction. G. Mascheroni., C. Ponte ve A. Jorge (Ed.), İçinde, Dijital parenting: The challenges for families in the digital age. (ss. 9-16). Sweden: The International Clearinghouse on Children, Youth and Media.
• Media CH. (2024). Sosyal medya ebeveynliği: “Çocuklar risk altında. https://mediach.net/sosyal-medya-ebeveynligi-cocuklar-risk-altinda/ 09.12.2024.
• Mendel, G. (2022). Son sömürge çocuk. Çev: Portakal H. İzmir: Cem Yayınevi.
• Metin, O. (2016). Sosyal medyanın siyasal toplumsallaşmaya etkileri: Bir alan araştırması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18 (2), 221-267.
• Miller, T. (2010). Annelik duygusu: Mitler ve deneyimler. Çev. Tunçer G. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Nergiz. Çocuğun kişilik hakkının anne-baba tarafından sosyal medya aracılığıyla ihlali, https://www.nergiz.av.tr/post/sharenting. 09.12.2024.
• Özkan, H., & Uzun Özer, B. (2022). Sosyal medyada annelik. TJFMPC, 16(1), 222-229.
• Parsa, A, F., & Akmeşe, Z. (2019). Sosyal medya ve çocuk istismarı: Instagram anneleri örneği. Kadem Kadın Araştırmaları Dergisi, 5(1), 163-191.
• Postman, N. (1995). Çocukluğun yokoluşu. Çev. İnal K., Ankara: İmge Kitabevi.
• Sadıkoğlu, Z, Z. (2023). Yeni anneliğin sosyolojisi. İstanbul: Alfa Yayıncılık.
• Sever, M. (2015). Kadınlık, annelik, gönüllü çocuksuzluk: Elisabeth Badinter’den kadınlık mı annelik mi?, Tina Miller’dan annelik duygusu: Mitler ve deneyimler ve Corinne Maier’den no kid üzerinden bir karşılaştırmalı okuma çalışması. Fe Dergi, 7(2), 71-86.
• Siddiqui, S., & Singh T. (2016). Social media its ımpact with positive and negative aspects. International Journal of Computer Applications Technology and Research, 5(2), 71-75.
• Tiryaki, S. (2023). Risk ve olanaklar arasında dijital ebeveynlik: Bibliyometrik bir analiz. TRT Akademi, 8(19), 746-765.
• UNICEF. (2004). Çocuk haklarına dair sözleşme. Https: //www.unicefturk.org /Public /uploads/ files/UNICEF_CocukHaklarinaDairSozlesme.pdf/ 09.12.2024.
• Yardım, G. (2020). Sosyal medyadaki kültürel kimliklerin dönüşümü odaklı “blogger anne” kimliklerinin incelenmesi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 33, 129-157.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (8. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, E. (2018). Toplumsal değişme sürecinde aile. K. Canatan. ve E. Yıldırım (Ed.), İçinde, Aile sosyolojisi. (ss.121-138). İstanbul: Açılım Kitap.
• Qvortrup, J. (2009). Childhood as a structural form. J. Qvortrup., W. A. Corsaor. ve M. S. Honig (Ed.), İçinde, The palgrave handbook of childhood studies. (ss. 21-33). UK: Palgrave Macmillan.