Türkiye ve Dünya’da Sağlık Turizminin Gelişimi: Sosyal Bilimler Bağlamında Bir Derleme

Öz

Sağlık turizmi, bireylerin tedavi, korunma ve iyileşme amacıyla sınır ötesine seyahat etmelerini içeren ve küreselleşme ile gelişen ulaşım olanaklarının etkisiyle hızla büyüyen bir sektördür. Artan sağlık maliyetleri, kaliteli sağlık hizmetlerine erişim talebinin artması, sağlık turizmini küresel çapta önemli bir ekonomik faaliyet haline getirmiştir. Bu süreç, özellikle gelişmekte olan ülkeler için önemli ekonomik fırsatlar sunarken, aynı zamanda kültürel etkileşimleri ve uluslararası sağlık ağlarını güçlendiren bir platform yaratmaktadır. Türkiye, coğrafi konumu, nitelikli sağlık personeli, uygun tedavi maliyetleri ve devlet destekli teşviklerle sağlık turizminde lider ülkelerden biri haline gelmiştir. Son yıllarda yapılan yatırımlar ve gelişen altyapı ile Türkiye, medikal turizm, termal turizm ve ileri teknoloji gerektiren tedavilerde cazip bir merkez olmuştur. Ancak sektörün sürdürülebilir bir şekilde büyümesi için kalite standartlarının uluslararası düzeyde artırılması, altyapı eksikliklerinin giderilmesi ve stratejik pazarlama yaklaşımlarının güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu derleme, sağlık turizminin gelişimini sosyal bilimler perspektifinden ele alarak, sektördeki mevcut durumun yanı sıra gelişim alanlarını, ekonomik ve toplumsal etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık turizmi
• medikal turizm
• alternatif turizm
• termal turizm
• sosyal
• ekonomik

DEVELOPMENT OF HEALTH TOURISM IN TURKEY AND THE WORLD: A COMPILATION IN THE CONTEXT OF SOCIAL SCIENCES

Öz

Health tourism is a rapidly growing sector, where individuals travel across borders for treatment, prevention, and recovery, significantly influenced by globalization and the development of transportation opportunities. Rising healthcare costs and the increasing demand for access to high-quality healthcare services have made health tourism an important economic activity globally. This process presents significant economic opportunities, particularly for developing countries, while also creating a platform that strengthens cultural interactions and international health networks. Turkey has emerged as one of the leading countries in health tourism due to its geographic location, qualified healthcare professionals, affordable treatment costs, and government-supported incentives. In recent years, investments and improving infrastructure have positioned Turkey as an attractive center for medical tourism, thermal tourism, and treatments requiring advanced technology. However, for the sector to grow sustainably, it is crucial to improve international quality standards, address infrastructure deficiencies, and strengthen strategic marketing approaches. This review aims to examine the development of health tourism from a social sciences perspective, analyzing both the current status of the sector and its areas for development, along with its economic and societal impacts.

Anahtar Kelimeler

• Health
• tourism
• medical tourism
• alternative tourism
• thermal tourism
• social
• economic

Kaynakça

1. Adveren, S., (2011). İç Anadolu Bölgesi’ndeki Kaplıca ve Termal Tesislerin Türk Sağlık Turizmi İçerisindeki Yeri, (Yayınlanmamış) Yüksek Lisans Tezi, Niğde: Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Akbolat, M., Deniz, N.G., (2017). Türkiye’de Medikal Turizmin Gelişimi ve Bazı Ülkelerle Karşılaştırılması. Uluslararası Global Turizm Araştırmaları Dergisi, 1123-139.
3. Aksu, A., ve Bayar, K., (2019). Development of Health Tourism in Turkey: SWOT Analysis of Antalya Province. Journal of Tourism Management Research, 6(2), 134-154.
4. Arslaner, E., ve Günay, E., (2017). Alternatif Turizmin Bazı Türleri Üzerine Bir Değerlendirme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(4), 422-438.
5. Avcıl, B., ve Uslu, B., (2022). Sağlık turizminin ekonomik katkıları ve gelişim fırsatları. Sağlık Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 8(2), 45-59.
6. Bayar, K., (2019). Dünyada ve Türkiye’de Sağlık Turizminin Önemi ve Gelişimi: Antalya Yöresi, Yüksek Lisans Tezi, Antalya: Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Bulut, A., ve Şengül, H., (2019). Dünyada ve Türkiye’de Sağlık Turizmi. Yönetim, Ekonomi ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 3(1), 45-62.
8. Buzcu, Z., ve Birdir, K., (2019). Türkiye’de Medikal Turizm İncelemesi: Özel Hastanelerde Bir Çalışma. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 311-317.

9. Büyüksırt, M.B., (2023). Türkiye ve Hindistan'ın Sağlık Turizmi Faaliyetlerinin Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
10. Carrera, P., ve Bridges J., (2006). Globalization and Healthcare: Understanding Health and Medical Tourism. Expert Rev Pharmacoecon Outcomes Res. 6:447-454.
11. Cohen, E., (2008). Medical Tourism in Thailand. Tourism Manag. 1(1),24-37.
12. Crooks, V.A., Ormond, M. ve Jin, K.N., (2017). Reflections on 'Medical Tourism' from the 2016 Global Healthcare Policy and Management Forum. BMC Proceedings, 11(8), 6. https://doi.org/10.1186/s12919-017-0075-8
13. Çakır, H.M., (2018). Türkiye’de Alternatif Turizm Gelişmesi Açısından Devlet Teşviklerinin Değerlendirilmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (18), 171-190.
14. Çetinkaya, T., ve Zengin, B., (2009). Yaşlı Bakımı ve Turizm. Panel Bildiri Kitapçığı; 172-8.
15. Dalkıran, G.B., (2017). Bir Sağlık Turizmi Destinasyonu Olarak Trakya Bölgesi. Social Sciences Research Journal, 6(4), 162-178.
16. Demir, M., (2020). Türkiye’de Sağlık Turizminin Gelişimi ve Ekonomik Etkileri. Sağlık Ekonomisi Dergisi, 12(3), 45-60.
17. Demirel, T., ve Şahin, M., (2023). Sağlık Turizminin Türkiye Ekonomisine Katkıları. Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 35(4), 312-318.
18. Deniz, M., (2016). Türkiye Sağlık Turizmi Ve Seçilmiş Ülkelerle Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Atılım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Doğan, B., ve Aslan, A., (2019). Türkiye’de Sağlık Turizminin Mevcut Durumu ve Ülke Ekonomisine Katkıları. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(18), 391-420.
20. Erdoğan H., ve Hiçyorulmaz E., (2018). Sağlık Turizminin Turizm Faaliyetleri İçerisindeki Yeri ve Önemi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 4(2), 122-132.
21. Gönül, E., (2019). Medikal Turizm Kapsamında Didim’e Gelen Dental Turistler Üzerine Bir Araştırma, Yüksek Lisans Tezi, Aydın: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
22. Gümüş, S., ve Polat, N., (2012). Sağlık Turizminde Pazarlama Değişkenlerine Bir Bakış ve İstanbul Örneği. İstanbul: Hiperlink Yayınları.
23. Işık, S., Kaya, M., ve Gürkan, E., (2021). Sağlık Turizminin Ekonomik Etkileri: Türkiye Örneği. Turizm ve Ekonomi Dergisi, 9(2), 210-225.
24. İçöz, O., (2009). Sağlık Turizmi Kapsamında Medikal (Tıbbi) Turizm ve Türkiye'nin Olanakları. Journal of Yasar University, 4(14), 2257-2279.
25. Kantar, G., ve Işık, E., (2014). Türkiye’de Sağlık Turizmi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 1(1), 15-20.
26. Kara, N., (2022). Sağlık Turizmi ve Bölgesel Kalkınma. Kalkınma Araştırmaları Dergisi, 18(2), 105-121.
27. Karababa, A., (2017). Türkiye'de Sağlık Turizminin Ekonomik Yönü. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(1), 68.
28. Katırcıoğlu, S., (2009). Turizmin Ekonomik Potansiyeli ve Sağlık Turizmi. Uluslararası Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(3), 101-115.
29. Kaymaz, Ç., (2018). 2010 Sonrasında Türkiye’de Sağlık Turizmi’nin Gelişimi, (Yayımlanmamış) Yüksek Lisans Tezi, Tekirdağ: Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
30. Kılavuz, E., (2018). Medical Tourism Competition: The Case of Turkey. International Journal of Health Management and Tourism, 3(1), 42-58.
31. Kılıçlar, A., Aysen, E., ve Küçükergin, F., (2017). Demografik Değişimlerin Turizm Türleri Üzerindeki Belirleyici Etkisi: Üçüncü Yaş Turizmi. Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, (2), 80-100.
32. Kılınç, İ., (2017). Sağlık Turizmi ve Türkiye'nin Bu Alandaki Potansiyeli. Turizm ve Sağlık Dergisi, 5(2), 45-58.
33. Kuş, S., (2022). Küresel Sağlık Turizmi Pazarının Büyüme Tahminleri. Uluslararası Ekonomi ve Sağlık Politikaları Dergisi, 14(4), 210-225.
34. Kuşat, N., ve Esen, E., (2022). Sağlık Turizmi Perspektifinden Türk Sağlık Sektörü Rekabet Gücü. International Journal of Global Tourism Research, 6(1), 38-39.
35. Lee, C., (2008). Tourism and Economic Growth: The Case of Singapore. Regional and Sectoral Economic Studies, 8(1), 20-32.
36. Lunt, N., Smith, R.D., Exworthy, M., Green, S.T., Horsfall, D.G., & Mannion, R., (2011). Medical Tourism: Treatments, Markets and Health System Implications: A Scoping Review. OECD.
37. Muzaffar, F., ve Hussain, I., (2007). Medical Tourism: Are We Ready to Take the Challenge. Journal of Pakistan Association of Dermatologists, 17(4), 217.
38. Özkan, M.E., (2019). Sağlık Turizmi Kapsamında Türkiye’nin Medikal Turizm Potansiyeline Yönelik Bir Değerlendirme. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 1(1), 50-64.
39. Özsarı, S.H., ve Karatana, Ö., (2013). Sağlık Turizmi Açısından Türkiye'nin Durumu. Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi, 24(2), 136-144.
40. Öztürk, A., (2021). Sağlık Turizmi ve Popüler Destinasyonlar. Sağlık Turizmi Çalışmaları, 7(1), 18-30.
41. Poongodi, P., (2020). Health Tourism—An Emerging Service Package in India. Int J Approx Reason, 1-3. doi:10.36106/ijar/8210603
42. Sarı, G., (2023). Türkiye’nin Sağlık Turizmi Potansiyeli ve Geleceği. Turizm ve Sağlık Dergisi, 11(2), 88-101. Seyidoğlu, H., (2013). Ekonomi: Teori ve Politika. Ankara: Gazi Kitabevi.
43. Sezgin, S., (2021). Türkiye'de Sağlık Turizminin Uluslararası Pazarlama Temelinde İncelenmesi. Hitit Ekonomi ve Politika Dergisi, 1(1), 31-53.
44. Soysal, A., (2017). Sağlık Turizmi: Tehdit ve Fırsatlar Bağlamında Türkiye Açısından Bir Durum Değerlendirmesi. Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, (2), 169-187.
45. Sözeri, P., (2020). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Sağlık Çalışanlarının Sağlık Turizmi Algılarının Değerlendirilmesi: Özel Hastaneler Üzerine Bir Uygulama, Yüksek Lisans Tezi, Kıbrıs: Doğu Akdeniz Üniversitesi.
46. Şahin, U.Ö., ve Şahin, M., (2018). Türkiye'de Sağlık Turizminin Potansiyeli ve Geleceği: SWOT Analizi. Journal of Awareness, 3(5), 287-300.
47. Şengül, H., ve Bulut, A., (2019). Sağlık Turizmi Çerçevesinde Türkiye’de Termal Turizm; Bir SWOT Analizi Çalışması. Estüdam Halk Sağlığı Dergisi, 4(1), 55-70.
48. “T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı”, (2020). https://www.ktb.gov.tr/ 05.05.2025.
49. Tarınç, A., (2019). Alternatif Turizm Çeşitliliği Kazandırmak Amacı ile Gönüllü Turizm: Türkiye Uygulaması, (Yayımlanmamış) Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
50. Tengilimoğlu, D., ve Kahraman, Ö., (2013). Dünyada ve Türkiye'de Medikal Turizm. Ankara: Siyasal Kitabevi. Tontuş, H.Ö., (2016). Sağlık Turizmi Nedir. Ankara: Sağlık Turizmi Koordinasyon Kurulu (SATURK) Yayınları.
51. Tutar, F., ve Kılınç, N., (2007). Türkiye'nin Sağlık Sektöründeki Ekonomik Gelişmişlik Potansiyeli ve Farklı Ülke Örnekleriyle Mukayesesi. Afyon Kocaatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 31.
52. “Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Türkiye'ye Gelen Turist Sayısı ve Turizm Gelirleri”, (2023). https://www.tuik.gov.tr 05.05.2025.
53. Tütüncü, Ö., Kiremitçi, İ., ve Çalışkan, U., (2011). Sağlık Turizmi, Güven ve Kalite. Anatolia Turizm Araştırmaları Dergisi, 91-93.
54. “USHAŞ Sağlık Turizmi Verileri”, (2024). https://www.ushas.com.tr/saglik-turizmi-verileri/ 07.05.2025
55. Uysal, Ş.F., ve Şahin, G., (2018). Sağlık Turizmi ve Türkiye'nin Yükselen Potansiyeli. Sağlık Turizmi Dergisi, 10(1), 34-50.
56. Yeşil, S., (2018). Kamu Ve Özel Hastanelerin Medikal Turizm Hizmetlerinin Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Edirne: Trakya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
57. Yılmaz S., Sarıaydın İ., ve Sönal T., (2020). İngiltere'nin Özelinde Türkiye'nin Sağlık Turizmi Fırsatları. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(1), 74-85.
58. Yılmaz, H., (2023). Sağlık Turizmi ve Ekonomik Etkileri. Sağlık Yönetimi ve Politikası Dergisi, 22(3), 135-150.
59. Yorulmaz, M., ve Söyler, S., (2020). Sağlık Turizmi SWOT Analizi: Adana İli Örneği. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(2), 217-230.
60. Zengingönül, O., Emeç, H., İyilikçi, D.E., ve Bingöl, P., (2012). “Sağlık Turizmi: İstanbul’a Yönelik Bir Değerlendirme”, https://www.ekonomistler.org.tr/ 07.05.2025