Akademisyenlerin Sosyal Kaygı Düzeylerinin Sosyal İstenirlik Davranışları Üzerindeki Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: Özel Sayı, 267 - 277, 31.12.2025

Aslı Metin , Merve Kişi , Ramazan Erdem

https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1769341

https://izlik.org/JA49EY38NK

Öz

Araştırma, akademisyenlerin sosyal kaygı düzeylerinin sosyal olarak arzu edilen davranışlar üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini 330 akademisyen oluşturmaktadır. Yüz yüze anket yöntemiyle gerçekleştirilen araştırmada "Sosyal Kaygı Ölçeği", "Sosyal İstenilirlik Ölçeği" ve demografik sorulardan oluşan anket kullanıldı. Verilerin analizi sürecinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemler, güvenirlik analizi, korelasyon analizi ve regresyon analizi yapılmıştır. Araştırma bulgularında sosyal istenirlik boyutları ile sosyal kaygı ölçekleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. İzlenim yönetimi boyutu ile eleştiri korkusu ve bireysel değersizlik boyutları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca kendini kandırma boyutu ile sosyal kaçınma korkusu ve bireysel değersizlik duygusu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bulgulara göre elde edilen sonuçlara göre akademisyenlerin kaygı düzeylerinin düşük olduğu görülmüştür. Aynı zamanda bireylerin başkaları tarafından eleştirilme korkusunun, başkalarının ne düşündüğünü önemseyerek davranış değiştirme eğilimlerini artırdığı belirlenmiştir. Ayrıca sosyal ortamlardan kaçınan ve kendini değersiz hisseden bireylerin kendi davranışları konusunda kendini kandırma eğilimlerinin düşük olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Sosyal İstenilirlik , Sosyal Kaygı , Akademisyenler

A STUDY ON THE EFFECT OF ACADEMICS' SOCIAL ANXIETY ON THEIR SOCIAL DESIRABILITY BEHAVIOR

https://izlik.org/JA49EY38NK

Öz

The research aims to examine the effect of academicians' social anxiety levels on socially desirable behaviors. The research sample consists of 330 academicians. The research, which was conducted with a face-to-face survey method, used a questionnaire consisting of "Social Anxiety Scale", "Social Desirability Scale" and demographic questions. Descriptive statistical methods, reliability analysis, correlation analysis and regression analysis were used in the data analysis process. In the research findings, the relationships between social desirability dimensions and social anxiety scales were examined. A significant relationship was found between the impression management dimension and the fear of criticism and individual worthlessness dimensions. In addition, a significant relationship was found between the self-deception dimension and the fear of social avoidance and the feeling of individual worthlessness. According to the results obtained according to the findings, it was seen that the anxiety levels of academicians were low. At the same time, it was determined that individuals' fear of being criticized by others increased their tendency to change behavior by caring about what others think. In addition, it was seen that individuals who avoided social environments and felt worthless had a low tendency to deceive themselves about their own behaviors.

Anahtar Kelimeler

Social Desirability , Social Anxiety , Academics

Etik Beyan

This study aims to contribute to the literature by examining the impact of academics' social anxiety levels on their social desirability behaviors. In order to conduct this research, the necessary permissions were obtained from the ethics committee of the Suleyman Demirel University Ethics Committee Presidency with the decision dated 21.06.2023 and numbered 139/29.

Teşekkür

We would like to thank all the academics who participated in the study.

Kaynakça

• KAYNAKÇA Akgemci, T., Abdul-Kareem, A., & Kızıloğlu, E. (2020). Örgüt ikliminin örgüt temelli özsaygı ve öznel iyi oluş üzerindeki etkisi: KOBİ’ler üzerinde bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(1), 65–78. https://doi.org/10.20491/isarder.2020.859
• Alp, Z. (2012), Çalışanların Ve Emeklilerin Sosyal İstenirlik Ve Öz-Duyarlık Açısından Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Psikoloji Anabilim Dalı Endüstri Ve Örgüt Psikolojisi, İstanbul :18
• Akın, A. (2010). Iki boyutlu sosyal istenirlik ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin araştırılması. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30 (3), 771-784.
• American Psychiatric Association. (2001). DSM-IV tanı ölçütleri başvuru kitabı (E. Körükoğlu, Çev.). Hekimler Yayın Birliği.
• Ayberk, A. (2011). Üniversite Öğrencilerinin Bağlanma Stilleri ve Sosyal Kaygı Düzeylerinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi (Master Thesis). Mugla University.
• Bispo Júnior, J. P. (2022). Social desirability bias in qualitative health research. Revista de Saúde Pública, 56, 101.
• Cameron, C. L. (2020). Organisation-based self-esteem in higher education: Exploring subgroup differences in perceptions of worth. Quality in Higher Education, 26(2), 117–134. https://doi.org/10.1080/13538322.2020.1751308
• Christensen, P. N., Stein, M. B., & Means-Christensen, A. (2003). Social anxiety and Interpersonal Perception: A social relations model analysis. Behaviour Research and Therapy, 41(11), 1355-1371. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(03)00064-0
• Chu, T. H., Sun, M., & Crystal Jiang, L. (2023). Self-disclosure in social media and psychological well-being: A meta-analysis. Journal of Social and Personal Relationships, 40(2), 576-599. https://doi.org/10.1177/0265407522111942
• Clark, D. M. & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. In R. G. Heimberg, M. R. Liebowitz, D. A. Hope, & F. R. Schneier (Eds.), Social phobia: Diagnosis, assessment and treatment (pp. 69–93), Guilford Press.
• Doğan, S., & Kılıç, S. (2010). Örgütlerde “İzlenim Yönetimi Davranişı” Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(3), 53-83.
• Ellingson, J. E., Smith, D. B., & Sackett, P. R. (2001). Investigating the influence of social desirability on personality factor structure. Journal of Applied Psychology, 86(1), 122–133. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.1.122
• Eriş, Y., & İkiz, F. E. (2013). Ergenlerin Benlik Saygisi ve Sosyal Kaygi Düzeyleri Arasindaki İlişki ve Kişisel Değişkenlerin Etkileri. Electronic Turkish Studies, 8(6), 179-193. https://doi.org/10.7827/turkishstudies
• Goffman, E., & Cezar, B. (2009). Günlük yaşamda benliğin sunumu. Metis.
• Gök, B. G., & Yalçınkaya‐Alkar, Ö. (2023). Clarifying the association of social anxiety with cognitive variables: The role of self‐esteem, self‐perception, fears of positive and negative evaluation, and post‐event processing. Scandinavian Journal of Psychology, 64(3), 278-287.
• Guo, S., Zhang, S., Xue, D., Liu, M., & Yang, J. (2025). Impact of self-identity on social anxiety among college students: A moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 16, 1622431. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1622431
• Güzeller, C. O., & Kızılcalıoğlu, G. (2020). Social Desirability Scale in Food Safety: A Scale Development Study. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(4), 2869–2882. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.742
• Holtgraves, T. (2004). Social Desirability and Self-Reports: Testing Models of Socially Desirable Responding. Personality and Social Psychology Bulletin, 30(2), 161–172. https://doi.org/10.1177/0146167203259930
• İzgiç, F., Akyüz, G.ve Doğan, O. (2000) Üniversite öğrencilerinde sosyal fobi yaygınlığı. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 1(4):207-214.
• Kim, D., Kang, H. Y., & Ahn, J. K. (2022). The relationship between three subtypes of safety behaviors and social anxiety: Serial mediating effects of state and trait post-event processing. Frontiers in Psychology, 13, 987426. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.987426
• Koyuncu, A., (2012). Sosyal Fobi, Liman Yayınları, İstanbul.
• Kühne, S. (2018). From strangers to acquaintances? Interviewer continuity and socially desirable responses in panel surveys. In Survey Research Methods, 12(2), 121-146. https://doi.org/10.18148/srm/2018.v12i2.7299
• La Greca, A.M. & Lopez, N. (1998). Social Anxiety Among Adolescents: Linkages with Peer Relations and Friendships. Journal of Abnormal Child Psychology, 26, 83–94. https://doi.org/10.1023/A:1022684520514
• Leary, M. R. & Kowalski, R. M. (1995). Social anxiety. The Guildford Press
• Mansell, W., & Clark, D. M. (1999). How do I appear to others? Social anxiety and processing of the observable self. Behaviour Research and Therapy, 37(5), 419–434. https://doi.org/10.1016/s0005-7967(98)00148-x
• Mellings, T. M. B., & Alden, L. E. (2000). Cognitive processes in social anxiety: the effects of self-focus, rumination and anticipatory processing. Behaviour Research and Therapy, 38(3), 243–257. https://doi.org/10.1016/s0005-7967(99)00040-6
• Nezlek, J. B. (1999). Body Image and Day‐to‐Day Social Interaction. Journal of Personality, 67(5), 793–817. Portico. https://doi.org/10.1111/1467-6494.00073
• Özbay, Y., & Palancı, M. (2001). Sosyal kaygı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. [Conference presentation]. VI. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, 5(7), Ankara, ODTÜ.
• Paulhus, D. L. (1991). Measurement and control of response bias. In J. P. Robinson, P. R. Shaver, & L. S. Wrightsman (Eds.), Measures of personality and social psychological attitudes (pp. 17–59). Academic Press.
• Pavot, W., Diener, E., Colvin, C.R. & Sandvik, E. (1991). Further validation of the Satisfaction with Life Scale: evidence for the cross-method convergence of well-being measures. Journal of personality assessment, 57(1), 149-161.
• Saçaralp, S. A. (2023). İdeal Benlik ve Gerçek Benliğin Reklama Angaje Olma Üzerindeki Etkisinde Psikolojik iyi Oluş, Kendini Izleme, Sosyal Istenirlik ve Benlik Saygısının Rolü (Doctoral dissertation), Anadolu University
• Sarıyar, B. (2015). Lise öğrencisi ergenlerde atılganlık, sosyal fobi ve boyun eğici davranışları arasındaki ilişki, Adnan Menderes Üniversitesi.
• Schlenker, B. R., & Leary, M. R. (1982). Social anxiety and self-presentation: A conceptualization model. Psychological Bulletin, 92(3), 641–669. https://doi.org/10.1037//0033-2909.92.3.641
• Shang, A., Feng, L., Yan, G., Zhang, X., & Liu, Y. (2025). The relationship between self-esteem and social avoidance among university students: Chain mediating effects of resilience and social distress. BMC Psychology, 13, 116. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02444-2
• Tunç, A. Ç. (2015). Sporun üniversite öğrencilerinin sosyal kaygı ve öznel iyi oluş düzeylerine etkisi. (Unpublished Master's Thesis), Selcuk University.
• Williams, K. D. (2002). Ostracism: The power of silence. Guilford Press. https://books.google.com.tr/books?id=M0flM4dgpDUC