MADDE KULLANIM SUÇUNDAN HÜKÜM ALANLARIN SOSYO-DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİYLE ‘ALGILADIKLARI SOSYAL DESTEK’ ARASINDAKİ İLİŞKİ

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2 , 1032 - 1047 , 31.12.2025

Şebnem Özkan

https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1814858

https://izlik.org/JA38JC54MU

Öz

Bu araştırmanın amacı, madde kullanımı suçundan hüküm giymiş bireylerin algıladıkları sosyal destek düzeylerini belirlemek ve bu düzeylerin sosyo-demografik değişkenlerle ilişkisini incelemektir. Araştırma, 2023 yılında Aydın E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunan 391 gönüllü hükümlüyle gerçekleştirilmiştir. Veriler, Kişisel Bilgi Formu ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (MSPSS) aracılığıyla toplanmıştır. Ölçeğin Cronbach’s Alpha katsayısı 0,895 olarak hesaplanmış ve yüksek iç tutarlılık göstermiştir. Verilerin normal dağılmadığı Shapiro–Wilk testiyle saptandığından, analizlerde Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis ve Spearman korelasyon testleri kullanılmıştır. Bulgular, aile içi şiddet öyküsü ve psikiyatrik tedavi geçmişi olan bireylerin algıladıkları desteğin anlamlı biçimde düşük olduğunu göstermiştir. Ailede sabıka öyküsü bulunan bireylerde alkol veya madde etkisinde suç işleme oranının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Eğitim düzeyi ve ceza süresi değişkenlerinin destek düzeyinde anlamlı bir etkisi saptanmamıştır. Sonuçlar, sosyal desteğin madde bağımlılığı ve suç davranışları üzerinde koruyucu bir etken olduğunu göstermekte; Durkheim’in anomi, Merton’un gerilim ve Becker’in etiketleme kuramlarıyla uyumlu biçimde açıklanabilmektedir. Bulgular, aile temelli sosyal destek programlarının ve psikososyal danışmanlık hizmetlerinin rehabilitasyon süreçlerinde güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Onarıcı adalet anlayışıyla paralel pozitif psikolojik yaklaşım, bağımlılığı olan bireylerin topluma yeniden kazandırılmasında kritik önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Madde bağımlılığı , sosyal destek , aile ilişkileri , suç davranışı , rehabilitasyon süreci

Etik Beyan

Bu çalışmada etik kurul izni alınmıştır.

THE RELATIONSHIP BETWEEN SOCIO-DEMOGRAPHIC CHARACTERISTICS AND ‘PERCEIVED SOCIAL SUPPORT’ OF THOSE CONVICTED OF SUBSTANCE ABUSE OFFENCE

https://izlik.org/JA38JC54MU

Öz

The present study is aimed at examining the perceived social support levels of individuals convicted of substance-related offenses and determining their relationship with various socio-demographic variables. The research was conducted in 2023 with 391 volunteer convicts at Aydın Type E Closed Penal Institution. The data were collected through a Personal Information Form and the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS). The scale demonstrated high internal consistency, with a Cronbach’s Alpha coefficient of 0.895. Since the data did not show any normal distribution according to the Shapiro–Wilk test, non-parametric analyses (Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis, and Spearman correlation tests) were employed. The findings revealed that individuals who evaluated their family relationships positively had significantly higher perceived social support, whereas those with a history of domestic violence or psychiatric treatment reported lower levels of support. Additionally, participants with a family criminal record were more likely to commit offenses under the influence of alcohol or drugs. No significant differences were found in perceived social support concerning the level of education or the duration of sentence. The findings were also in line with the restorative justice approach, emphasizing the importance of reintegrating individuals with substance addiction into society.

Anahtar Kelimeler

Substance addiction , social support , family relations , criminal behavior , rehabilitation processes

Etik Beyan

Ethics committee approval was obtained for this study.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü. (2022). Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutuklulara ilişkin istatistikler, 2021. https://cte.adalet.gov.tr/
• Bal, H. (2016). Suç sosyolojisi. Sentez Yayıncılık.
• Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi [UNODC]. (2023). Dünya uyuşturucu raporu 2023 [World drug report 2023]. Birleşmiş Milletler Yayınları. https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/wdr2023.html
• Cohen, A. K. (1955). Delinquent boys: The culture of the gang. Free Press.
• Demir, H. B. (2024). Sinematerapi: Terapötik yolculukta sinemanın rolü. Filmvisio, 3, 159–184. https://doi.org/10.26650/Filmvisio.2024.0007
• Demirbaş, T. (2014). Kriminoloji. Seçkin Yayıncılık.
• Dönmezer, S. (1984). Kriminoloji. Filiz Kitabevi.
• Durkheim, É. (1986). İntihar: Bir sosyolojik inceleme (Ö. Ozankaya, Çev.). Cem Yayınevi.
• Emniyet Genel Müdürlüğü, Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı. (2022). Türkiye uyuşturucu raporu: Eğilimler ve gelişmeler. NDB Yayınları.
• Emniyet Genel Müdürlüğü, Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı. (2025). Türkiye uyuşturucu raporu: Eğilimler ve gelişmeler. NDB Yayınları.
• Erdem, M., & Öztürk, A. (2021). Denetimli serbestlikte sosyal destek algısı ve suç davranışı ilişkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(2), 587–603.
• Güçlü-Gönüllü, O., Hacıoğlu, M., & Tarlacı, N. (2002). Egopsikolojisi ve madde bağımlılığı. Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 15(2), 104–107.
• Güleç, G., Köşger, F., & Eşsizoğlu, A. (2015). DSM-5’te alkol ve madde kullanım bozuklukları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 7(4), 448–460.
• Gün, E., & Önder-Erol, P. (2023). Etiketleme kuramı perspektifinden toplum ve iyileştirme temelli bir ceza infaz sistemi olarak denetimli serbestlik. Toplum ve Sosyal Hizmet, 34(1), 111–132. https://doi.org/10.33417/tsh.1093032
• Güner, B. (2019). Üniversite öğrencilerinde uyuşturucu madde kullanım alışkanlıkları ve yaygınlığı: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi örneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 81–95.
• Güvenç, B. (1984). İnsan ve kültür (4. bs.). Remzi Kitabevi.
• İçli, T. G. (2021). Kriminoloji (11. bs.). Seçkin Yayıncılık.
• Koob, G. F., & Le Moal, M. (2008). Addiction and the brain antireward system. Annual Review of Psychology, 59, 29–53.
• Köknel, Ö. (1999). Bağımlılık: Ruhsal ve bedensel tutsaklık. Altın Kitaplar.
• Kubat, A. (2015). Denetimli serbestlik ve cezaların infazı (5. bs.). Seçkin Yayıncılık.
• Kültegin, Ö. (2005). Sokaklar tiner kokuyor. Yeniden Yayınları.
• Merton, R. K. (1938). Social structure and anomie. American Sociological Review, 3(5), 672–682.
• Öztürk, B., & Erdem, M. R. (2013). Uygulamalı ceza hukuku ve güvenlik tedbirleri hukuku. Seçkin Yayıncılık.
• Polat, H., & Kök, B. (2019). Toplumda madde bağımlılığı algısı: Bir ölçek geliştirme çalışması. Bağımlılık Dergisi, 20(3), 119–132.
• Rafter, N., & Brown, M. (2022). Kriminoloji sinemaya gidiyor: Suç teorisi ve popüler kültür (T. Ö. Gök, Çev.). Adalet Yayınevi.
• Sarı, E. (2025). Lise birinci sınıf erkek ergenlerin öfke düzeylerine sinematerapinin etkisi: Yarı deneysel bir çalışma (Doktora tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
• Sehlikoğlu, K. (2019). Madde kullanımı nedeniyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanan bireylerin sosyodemografik ve klinik özellikleri ile suç-ceza ilişkilerinin değerlendirilmesi (Uzmanlık tezi). Adıyaman Üniversitesi.
• Serter, G. (2013). Şikago Okulu kent kuramı: Kentsel ekolojik kuram. Planlama Dergisi, 23(2), 67–76.
• Sokullu-Akıncı, F. (2002). Kriminoloji (3. bs.). Beta Yayınları.
• Sutherland, E. H. (1939). Principles of criminology (3rd ed.). J. B. Lippincott Company.
• T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2012). Madde bağımlılığı tanı ve tedavi kılavuzu el kitabı. https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/maddebagimliligi.pdf
• Tüysüz, D. (2020). Kriminoloji ve sinema. Doruk Yayınları.
• Ümit, E. (2007). Mekândan imkâna: Çocuk suçluluğunun habitusu. Ankara Barosu Yayınları.
• Yılmaz, D. (2019). Madde bağımlılığında aile desteğinin rolü. Bağımlılık Dergisi, 20(3), 145–162.
• Yılmaz, N. (2015). Alkol ve madde bağımlılığı: Bireysel ve toplumsal sonuçları (Yüksek lisans tezi). Beykent Üniversitesi.