THE HISTORY OF THE MICROSCOPE AND ITS INTRODUCTION IN THE OTTOMAN EMPIRE

Öz

An instrument capable of magnifying objects too small to be seen with the naked eye was named a microscope or magnifier (hurdebin). The degree of difference between the actual size of an object and its magnified image is referred to as the microscope’s power or optical magnification (grossissement). Consisting of three or four lenses and a mirror, the microscope has played an important role in fields such as medicine and science. It has significantly contributed to the research of scientists and inventors. The discovery of microbes, the greatest enemies of humans, animals, and plants, humanity’s greatest biological adversaries - was made possible through the microscope, leading to the development of vaccines and serums for disease treatment. However, the microscope’s contributions extend beyond the identification of infectious diseases; it has enabled studies on various aspects of human life. Particularly in forensic investigations, it has facilitated the accurate examination of evidence, aiding in the fair administration of justice. In the Ottoman Empire, the significance of the microscope was recognized in various fields, including education, healthcare, commerce, and security, fostering scientific advancements. This study investigates the features of the microscope, its invention, and its initial use

Anahtar Kelimeler

• MİCROSCOPE
• MAGNİFİCATİON
• HİSTORY OF SCİENCE
• OTTOMAN EMPİRE

MİKROSKOP (HURDEBİN) TARİHİ VE OSMANLI DEVLETİ’NDE MİKROSKOBUN KULLANILMAYA BAŞLAMASI

Öz

Gözle görülemeyecek derecede küçük olan cisimlerin hayalini yeterli derecede büyüterek görülebilir hale getiren alete mikroskop/büyüteç (hurdebin) adı verilmiştir. Cismin asıl şekliyle büyümüş halinin ebadı arasındaki farklılık derecesi de mikroskobun gücü ya da optik büyültmesi kabul edilmiştir. Üç, dört cam parçası ile bir aynadan oluşan mikroskoptan sağlık ve fen gibi çok önemli alanlarda faydalanılmıştır. Mikroskop, birçok bilim adamıyla mucidin incelemelerini tamamlamalarına yardımcı olmuştur. İnsan, hayvan, bitki ve bütün canlıların en büyük düşmanları olan mikroplar, mikroskop sayesinde keşfedilerek aşı ve serumla tedavi çareleri bulunmuştur. Mikroskobun hizmeti, sadece bulaşıcı hastalıkların mikroplarını keşfetmek olmamış, insan hayatının her noktasıyla ilgili konuların takip edilebilmesini sağlamıştır. Özellikle adli incelemelerde hükümlülerin doğru bir şekilde incelenip adalete teslim edilerek doğru kararlar alınmasına büyük hizmeti olmuştur. Osmanlı Devleti’nde başta eğitim, sağlık, adalet ve güvenlik olmak üzere her alanda bilimsel çalışmalar için mikroskobun önemi fark edilmiştir. Aşağıda, mikroskobun özellikleri ve icat edilmesiyle beraber ilk kullanılma süreci anlatılmıştır

Anahtar Kelimeler

• MİKROSKOP
• BÜYÜTMEK
• BİLİM TARİHİ
• OSMANLI DEVLETİ

Etik Beyan

Etik kurul izni gerektirmeyen çalışma olduğunu beyan ederim.

Kaynakça

1. Gossen. 1302 (1885). Hakimiyeti Tıbbiye, Çev. Ahmed Tevfik, İstanbul.
2. Hurdabin Yani Mikroskop, Kırkambar, 1 (20), (1874), s. 634.
3. İsmail Cenanî. İlm-i Eşya, Birinci Kısım, İstanbul: Karabet Matbaası, 1314 (1896).
4. İsmail Hakkı. 1321 (1903). Tatbîkât-ı Hurdebiniye, İkdâm Matbaası.
5. İlyas Lumis. 1296 (1879). Kozmografya, Mebadi-i İlm-i Heyet, İstanbul.
6. Kıraât-i Fenniye, 6. Kısım. İstanbul: Karabet Matbaası, 1321 (1903).
7. Mehmed Niyazi. 1331 (1913). Fenni Hurdebin Usûlü Âmeliye ve Tatbîkâtı. İstanbul: Matbaa-i Âmire.
8. Mehmed Ali. (1892). Mikroskop Tarihi, 4 (80), Maarif, s.27.

9. Naim. 1298 (1881). İhtiraât ve Keşfiyat. İstanbul.
10. Doktor Memduh Necdet. 22 Mart 1323 (4 Nisan 1907). Mafon Hurdabin, 32 (832), Servet-i Fünûn, İstanbul.
11. Ultra Mikroskop, Servet-i Fünûn, 35 (893), 1893, s. 142.
12. Salih Zeki. 1309 (1899). Muhtasar Hikmet-i Tabiîye, Cilt 2, İstanbul.
13. Mukayeseli Hurdabin, Şuûn-ı Fenniye, 1 (2), 15 Teşrînisâni 1329 (28 Kasım 1913), s.52.
14. Radyum, Şehbâl, 2 (46), s.429.
15. Veba Mikrobunun Hurdebin ile Muayenesi, Şehbâl, 39, 1 Mayıs 1324 (14 Mayıs 1908), s. 286.
16. Dahiliye Nezâreti İdare-i Umûmiye Evrâkı (DH.İ.UM), 19/1, 5 Temmuz 1340 (5 Temmuz 1924).
17. Maliye Nezâreti ML.EEM, 102/56, 1 Cemâziyelâhir 1304 (25 Şubat 1887)
18. Maliye Nezâreti ML.EEM, 322/7, 3 Şaban 1315 (28 Aralık 1897)
19. Yıldız Mütenevvi Marûzat Evrâkı (Y.MTV), 302/214, 28 Ramazan 1325 (4 Kasım 1907)
20. Milli Savunma Arşivi 110.9.1.7, 60.28.3, 4 Nisan 1913.