Sosyal Medyada Mahremiyet ve Dindarlık: Dinî Pratiklerin Kamusal Alanda Yeniden Yorumlanışı

Öz

Dijitalleşmeyle birlikte mahremiyet kavramı ve dinî pratiklerin kamusal alandaki temsili köklü bir dönüşüm geçirmiştir. Geleneksel olarak bireysel, içsel ve gösterişten uzak yaşanan dinî ibadetler, sosyal medya platformlarının görsel ve etkileşim odaklı yapısı sayesinde kamusal alanda daha görünür hâle gelmiştir. Bu durum, mahremiyetin çözülmesi ve dindarlığın estetikleştirilmiş bir performansa dönüşmesi gibi olguları gündeme getirmektedir. Bu çalışmanın temel problemi, sosyal medya platformlarının bireylerin mahremiyet ve dindarlık algılarını nasıl dönüştürdüğüdür. Araştırmanın amacı, dijital ortamlarda dinî pratiklerin nasıl sunulduğunu ve bu sunumun mahremiyet kavramıyla ilişkisini sosyolojik bir çerçevede analiz etmektir. Bu bağlamda çalışmanın araştırma sorusu, “Sosyal medya ortamında dinî pratiklerin görselleştirilmesi mahremiyet algısını nasıl dönüştürmektedir?” şeklinde belirlenmiştir. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak yapılandırılan çalışmada, teorik çerçeve Erving Goffman’ın “benliğin sunumu”, Guy Debord’un “gösteri toplumu” ve Zygmunt Bauman’ın “akışkan modernite” kuramları ile şekillendirilmiştir. Instagram, YouTube ve TikTok gibi platformlardaki dinî içerikler, bu kuramsal çerçevede analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları, sosyal medyada dinî pratiklerin yalnızca inanç temelli bir ritüel değil; aynı zamanda estetikleştirilmiş, paylaşılabilir ve izlenebilir bir kimlik performansına dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Mahremiyetin klasik anlamda korunan bir alan olmaktan çıkarak; birey tarafından stratejik biçimde biçimlendirilen ve sunulan bir kimlik bileşeni hâline geldiği görülmüştür. Sonuç olarak, sosyal medya dindarlığı yalnızca bireysel inancın dijital temsili değil; aynı zamanda yeni bir toplumsal gösteri biçimidir. Bu çalışma, dinî yaşantının dijitalleşme bağlamında nasıl yeniden tanımlandığını ortaya koymakta ve din sosyolojisine dijital bir perspektif sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mahremiyet
• Dijital Dindarlık
• Sosyal Medya
• Benliğin Sunumu
• Gösteri
• Akışkan Modernlik

Privacy and Religiosity on Social Media: The Reinterpretation of Religious Practices in the Public Sphere

Öz

Digitalization has significantly altered the concepts of privacy and religiosity. Religious practices, once primarily private and introspective, are now increasingly shared through visually oriented and interactive platforms such as Instagram, YouTube, and TikTok. This shift has led to the aestheticization and public performance of faith, challenging traditional boundaries between the sacred and the secular, the private and the public. This study investigates how social media reshapes individuals’ perceptions of privacy and religiosity. It addresses the central research question: How does the visualization of religious practices on social media transform perceptions of privacy? Using a qualitative content analysis approach, the study examines selected digital religious content through the theoretical lenses of Erving Goffman’s “presentation of self,” Guy Debord’s “society of the spectacle,” and Zygmunt Bauman’s “liquid modernity.” Findings reveal that religious practices have evolved into curated identity performances designed for visibility and engagement. Privacy is no longer a static personal domain but is strategically managed and publicly performed. Digital religiosity thus emerges as a hybrid form of spiritual expression—part devotion, part spectacle—shaped by the aesthetics and logics of platform culture. By situating digital religious expression within broader sociological theories, this research contributes to understanding how faith, identity, and privacy are reconfigured in the digital age. The study offers a nuanced perspective on the mediated transformation of religious life in contemporary society.

Anahtar Kelimeler

• Privacy
• Digital Religiosity
• Social Media
• Presentation of Self
• Spectacle
• Liquid Modernity

Kaynakça

1. Baudrillard, J. (1994). Simulacra and Simulation (trans. S. F. Glaser). Michigan: University of Michigan Press.
2. Bauman, Z. (2000). Liquid Modernity. Cambridge: Polity Press.
3. Bauman, Z. (2007). Consuming Life. Cambridge: Polity Press.
4. Berger, P. & Luckmann, T. (1966). The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. New York: Anchor Books.
5. Boyd, d. (2014). It's Complicated: The Social Lives of Networked Teens. New Haven: Yale University Press.
6. Campbell, H. A. (2012). Understanding the relationship between religion online and offline in a networked society. Journal of the American Academy of Religion, 80(1), 64-93.
7. Campbell, H. A. (2013). Digital Religion: Understanding Religious Practice in Digital Media. London: Routledge.
8. Cheong, P. H. (2014). Tweet the message? Religious authority and social media innovation. Journal of Religion, Media and Digital Culture, 3(3), 71-91.

9. Couldry, N. (2008). Reality TV, or the secret theater of neoliberalism. The Review of Education, Pedagogy, and Cultural Studies, 30(3-4), 387-394.
10. Debord, G. (1994). The Society of the Spectacle (trans. D. Nicholson-Smith). New York: Zone Books. (İlk baskı: 1967)
11. El-Menouar, Y. (2014). The five dimensions of Muslim religiosity: Results of an empirical study”, Methods, Data, Analyses, 8(1), 26-56.
12. Foucault, M. (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison (trans. A. Sheridan). New York: Vintage Books.
13. Geçer, R. & Konu, F. (2025). Instagram paylaşımlarındaki dinî gündelik göstergeler üzerine bir içerik analizi. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi (MEDİAD), 8(1), s. 343-369
14. Glock, C. Y. (1962). On the study of religious commitment. Religious Education, 57 (Supplement 4), 98-110. https://doi.org/10.1080/003440862057S407.
15. Goffman, E. (1959). The Presentation of Self in Everyday Life. New York: Anchor Books.
16. Göle, N. (2010). Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis Yayınları.
17. Göran, B. & Lövheim, M. (2011). Young people and the mediatization of religion: From Church to Facebook, Culture and Religion, 12(3), 301-314.
18. Habermas, J. (1989). The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society (trans. T. Burger). Cambridge: MIT Press. (İlk baskı: 1962)
19. Highfield, T. & Leaver, T. (2016). Instagrammatics and digital methods: Studying visual social media, from selfies and GIFs to memes and emoji”, Communication Research and Practice, 2(1), 47-62.
20. Hjarvard, S. (2011). The mediatization of religion: Theorising religion, media and social change. Culture and Religion, 12(2), 119-135.
21. Hoover, S. M. (2006). Religion in the Media Age. London: Routledge.
22. Lewis, R. (2015). Uncovering modesty: Fashioning the Muslim subject. Fashion Theory, 19(2), 143-164.
23. Lyon, D. (2003). Surveillance as Social Sorting: Privacy, Risk, and Digital Discrimination. London: Routledge.
24. Martı, H. & Tuncel, Z. (2024). Mahremiyet Bilinci. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
25. Meyer, B. (2015). Sensational Movies: Video, Vision, and Christianity in Ghana. Oakland: University of California Press.
26. Nasr, S. H. (2006). Islam: Religion, History, and Civilization. New York: HarperOne.
27. Papacharissi, Z. (2010). A Private Sphere: Democracy in a Digital Age. Cambridge: Polity Press.
28. Sennett, R. (1977). The Fall of Public Man. New York: Knopf.
29. Şutanrıkulu, G. (2024). Dijital çağda medya, din ve dindarlık: Derleme. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 11 (2), 979-1017.
30. Taşçı, F., & Bükey, A. M. (2025). İslam dünyasında gençlerin dindarlık düzeyleri: Gençler artık dindar değil mi?. Güncel Sosyoloji, 3 (1), 46-88.
31. TDV İslâm Ansiklopedisi. Mahremiyet. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
32. https://islamansiklopedisi.org.tr/mahremiyet
33. Turkle, S. (2011). Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. New York: Basic Books.
34. Van Dijck, J. (2013). The Culture of Connectivity: A Critical History of Social Media. Oxford: Oxford University Press.
35. Yamaç, M. (2025). Sosyal değişme ve din: Sosyal medyanın meta-din praksisleri. In E. Öztürk & N. Akyüz (Eds.), Sosyal Değişme ve Din (pp. 33-48). Lyon: Livre de Lyon.