Sanatta Dönme Ve Tekrar Eyleminin İzi

Öz

Tarih boyunca dönme ve tekrar eylemleri, insanın evreni anlama ve bu yolla yorumlama çabasının temel göstergelerinden biri haline gelmiştir. Özellikle antik ritüellerle doğanın döngüsünü anlama çabası içerisine gidilmiştir. Rönesans da spiral tasarımlar ve döngüsellik Tanrısal orantı ve akılla ilişkilendirilmiştir. Modern dönemde ise mekanikleşmiş üretim biçimleri eklemlenirken çağdaş sanatta bedensel ve algısal deneyimlere dönüşmüştür. Dolayısıyla çağdaş sanatla birlikte dönme ve tekrar eylemleri sadece biçimsel tekrarın karşılığı olmaktan çıkmıştır. Söz konusu yaklaşım biçimini Bill Viola, video sanatında zamanı kesintiye uğratarak izleyiciyi hem bekleme alanına almakta hem de onu zamansal döngünün içerisine hapsetmektedir. İzleyici eylemsel alana dahil olmuştur. Özellikle The Reflecting Pool çalışmasında hareketin dinamik işleyişi bozulmuştur. Görüntü ile zaman arasındaki bozulma gerilim yaratmaktadır. Viola için kaydedilen görüntü, zamansal derinliği ve döngüyü görünür kılan bir araçtır. Olafur Eliasson ise Viola’dan farklı olarak zamanı değil, mekânın algısal sürekliliğini merkeze yerleştirir. Bazı yansıtıcı yüzeylerle kurduğu kurgusal mekanlar izleyiciyi hem gören hem de görülen konuma taşımaktadır. Bu çalışmada betimsel bir çözümleme yöntemi benimsenmiştir. “Dönme” ve “tekrar” kavramları, seçilen sanatçı örnekleri üzerinden görsel ve kavramsal düzlemde incelenmiş; çağdaş sanatta zaman ve mekân algısının nasıl dönüştüğüne odaklanılmıştır. Sonuç olarak, çağdaş sanat bağlamında “dönme” eylemi, mekânın algısal boyutlarını görünür kılan dinamik bir süreç haline gelirken; “tekrar” kavramı ise zamanın katmanlı yapısını sorgulayan bir düşünme biçimine dönüşmüştür. Bu bağlamda dönme ve tekrar eylemleri, tarihsel süreç içerisinde zaman–mekân, beden–algı ve izleyici–eser ilişkilerini yeniden düşünmeye olanak tanıyan kavramsal bir zemin oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Dönme
• Tekrar
• Eylem
• Hareket

THE TRACE OF ROTATİON AND REPETİTİON İN ART

Öz

Throughout history, the acts of rotation and repetition have become fundamental indicators of humanity’s effort to understand and interpret the universe. Especially in ancient rituals, there was an attempt to comprehend the cycles of nature. During the Renaissance, spiral designs and cyclicality were associated with divine proportion and reason. In the modern period, while mechanized forms of production were integrated, they transformed into bodily and perceptual experiences in contemporary art. Thus, with contemporary art, the acts of rotation and repetition have ceased to be merely a matter of formal recurrence. This approach is exemplified in Bill Viola’s work, where video art interrupts time, inviting the viewer into a state of waiting while simultaneously placing them within a temporal cycle. The viewer becomes part of the performative space. In particular, in The Reflecting Pool, the dynamic flow of movement is disrupted, and the tension between image and time is highlighted. For Viola, the recorded image serves as a tool that makes temporal depth and cycles visible. Olafur Eliasson, however, differs from Viola by centering not on time but on the perceptual continuity of space. Through certain reflective surfaces, he constructs spatial arrangements that position the viewer simultaneously as observer and observed. In this study, a descriptive analytical method has been adopted. The concepts of “rotation” and “repetition” were examined on visual and conceptual levels through selected artist examples, focusing on how the perception of time and space is transformed in contemporary art. As a result, within the context of contemporary art, the act of “rotation” has become a dynamic process that makes the perceptual dimensions of space visible, while the concept of “repetition” has become a mode of thought that interrogates the layered structure of time. In this context, the acts of rotation and repetition provide a conceptual framework that allows the reconsideration of time–space, body–perception, and viewer–artwork relationships throughout historical processes.

Anahtar Kelimeler

• Rotation
• Repetition
• Action
• Movement

Kaynakça

1. Antmen, A. (2013). Sanatçılardan Yazılar Ve Açıklamalarla 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar. 5. bs. Sel Yayıncılık, İstanbul.
2. Asar, H. (2023). Beden-Mekân İlişkisi Aracılığıyla Sıradışı Bir Deneyim Alanına Açılan Mekânsal Algı. Tykhe, 8(14), s. 164-174.
3. Aksoy, H. (2022). Olafur Elıasson’un Sanatında Bir Ortaklık Alanı Olarak Doğanın Yeniden Üretimi, Malatya Turgut Özal Üniversitesi İnsanat: Sanat Tasarım ve Mimarlık Araştırmaları Dergisi, 2(1), s. 41-61.
4. Aydoğan, D. (2022). Resimde Fütürizmin Yeni Versiyonu: “Artırılmış Fütürizm, International Journal of Cultural and Social Studies, 8(2), s. 95-108.
5. Atasoy, D. (2024). Zaman Algısıyla Oynayan Sanatçı: Bill Viola. EK Dergi /Eleştirel Kültür, https://ekdergi.com/zaman-algisiyla-oynayan-sanatci-bill-viola/ adresine 01.10.2025 tarihinde erişilmiştir.
6. Ateş, M. (2001). Mitolojiler ve Semboller. Aksiseda Matbaası Yayınları.
7. Özcan Çetiner, E., Şahiner, R., (2021). Duygulam Bağlamında Bill Viola'nın İşlerine Bir Bakış. International Social Science Studies, vol.7, no.79, 1068-1080. https://sssjournal.com/files/sssjournal/1467057194_17_79_7_ID3005_%C3%87etiner_1068-1080.pdf adresine 01.10.2025 tarihinde erişilmiştir.
8. Deleuze, G. (2010). Bergsonculuk, Otonom Yayıncılık, İstanbul.

9. Dilek, Y., Bahar, H. (2019). Eski Mezopotamya Dininde ve Ritüellerinde Nesnelerin Kutsallığı ve Önemi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 6 (3), s. 1340-1372. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/825994 adresine 10.10.2025 tarihinde erişilmiştir.
10. Gürer, B., Ulupınar, H. (2023- Haziran). Tasavvufî Sembolizm Açısından Mevlevî Semâ Âyini. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 59/1, s.110-119.
11. Ponty, M., M. (2012). Göz ve Tin. Metis Yayınları, İstanbul.
12. Poroy, A. (2014). Sanat ve Bilimin Kesişiminde Bir Yerleştirme Sanatçısı: James Turrell, Sanat ve Tasarım Dergisi, 6 (6), s. 212-223.
13. Sağlam, T. (2020). İslam Mimarisinin Sembolik Anlatıları Üzerine Bir Deneme, JIA JOURNAL (IJIIA) Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat Dergisi, 5(10), s.251,279.
14. Tate (2019). Olafur Eliasson: In Real Life, https://www.tate.org.uk/press/press-releases/olafur-eliasson-real-life-0 adresine 03.10.2025 tarihinde erişilmiştir.
15. Turan, M., E. (2024). Postmodern Sanat Stretejisi Olarak Temellük Ve Bill Viola Örneği, Malatya Turgut Özal Üniversitesi İnsanat: Sanat Tasarım ve Mimarlık Araştırmaları Dergisi, 4 (2), s. 637-655.
16. Yılmaz, M. (2013). Modernizmden Postmodernizme Sanat. Ütopya Yayınevi, Ankara.