Kentler kültürleri ile yaşar: Çanakkale örneği

Öz

Her kentin, kendine özgü bir kimliği ve ruhu vardır. Bir kentin kimliği, o yerde yaşayanların sosyal, ekonomik, kültürel değerleri, adet, örf, inanç, gelenek ve davranışlarıyla şekillenir. Kentin dokusu, kent kültürünün oluşumu ve dinamizmi üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Kentte iyi bir yaşam oluşturma aşamasında kent kültür bilinci oldukça önemlidir. Bir kentin kimliği, kültürel varlıkları ve geçmişin birikimlerinden oluşur. Dolayısıyla, kent kültürü geçmişten gelen kültürel öğelerin zamanla birikmesi ve yeni nesillere aktarılmasıyla gelişir. Bu kültürel mirasın kaybolması, bir diğer ifade ile geçmişin izlerinden uzaklaşılması, yerleşim yerlerinde kimliksiz, kalitesiz ve niteliksiz yaşam alanlarının ortaya çıkmasına yol açabilir.Bu çalışmada, Çanakkale ilinin kültürel değerleri incelenmiştir. Veriler, Çanakkale il merkezi ve ilçelerinin kültürel değerlerinden oluşmaktadır. Bu veriler, nitel bir araştırma yöntemi olan doküman analiziyle toplanmıştır. Kent kültürünü şekillendiren faktörler incelenmiş ve bu kültürel değerlerin unsurlarının, geçmişin günümüzle harmanlanmasından kaynaklandığı sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle Helenistik dönemdeki Truva antik yerleşmesi ile Selçuklu ve Osmanlı dönemine ait kültürel mirasların etkileşimi, Çanakkale'nin kültürel dokusunda önemli bir rol oynamaktadır. Bu etkileşim, Çanakkale’nin, farklı etnik grupların bir arada yaşadığı bir yer olmasından dolayı daha fazla meydana gelmiştir. Çanakkale’nin kent kültürüne baktığımızda, giyim kuşam, yemek kültürü ve sosyo-kültürel faaliyetlerin kent kültüründe etkilerinin önemli olduğu saptanmıştır. Bunun yanı sıra, bazı kültürel ve ekonomik değerler, bölgenin coğrafi özelliklerinin kendine has nitelikleri nedeniyle daha da belirginleşmiştir. Çanakkale’nin kent kültürünün şekillenmesinde, yerel gelenekler ve tarihi mirasın büyük etkisi olduğu gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çanakkale
• kent
• kültür
• kültürel miras

Cities live with their culture: The case of Çanakkale

Öz

Every city has its own unique identity and spirit. A city's identity is shaped by the social, economic, and cultural values, customs, beliefs, traditions, and behaviors of the people living there. The fabric of the city plays a significant role in the formation and dynamism of city culture. In the process of creating a good living environment, the awareness of city culture is of great importance. A city's identity is made up of its cultural heritage and the accumulation of the past. Therefore, city culture develops through the accumulation of cultural elements from the past and their transmission to new generations. If this cultural heritage is lost, or if there is a detachment from the cultural legacy of the past, it can lead to the creation of identity-less, poor-quality, and unsatisfactory living spaces in settlements. This study examines the cultural values of the province of Çanakkale. The data consists of the cultural values of Çanakkale and its districts. These data were obtained using document analysis as part of a qualitative research method. The factors that form city culture were examined in detail, and it was concluded that these cultural values are a result of the synthesis of cultural elements from the past with the present. The influence of the Hellenistic period, particularly the ancient settlement of Troy, as well as the cultural heritage from the Seljuk and Ottoman periods, plays a significant role in the cultural fabric of Çanakkale. This influence has been further enriched due to Çanakkale being a place where different ethnic groups have coexisted.When examining the city culture of Çanakkale, it was found that clothing, food culture, and socio-cultural activities have a significant impact on city culture. Additionally, some cultural and economic values have become more pronounced due to the unique geographical characteristics of the region. It was observed that the shaping of Çanakkale's city culture is greatly influenced by local traditions and historical heritage.

Anahtar Kelimeler

• Çanakkale
• city
• culture
• cultural heritage

Kaynakça

1. Aksoy, A. (2003). Ayvacık (Çanakkale) yöresi halılarında kullanılan bitkisel boyarmaddeler ve alternatifleriyle renk denemeleri (Yayımlanmamış sanatta yeterlik tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
2. Altıntaş, O. & Eliri İ. (2012). Birey toplum ilişkisinde kent kültürü, kamusal alan ve onda şekillenen sanat olgusu. İdil Dergisi, 1(5).
3. Amiran, R. & Ilan O. (1996). Early Arad II: the chalcolithic and early bronze IB settlements and early Bronze II city: Architecture and planning. sixth to eighteenth seasons of excavations, 1971-1978, 1980-1984. Jerusalem: Israel Exploration Society.
4. Babakale Bıçakçılığı. (t.y.). Türkiye kültür portalı. Erişim adresi (5 Ekim 2024): https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/canakkale/kulturatlasi/babakale-bicakciligi
5. Baltacı, C. (2007). İslâm medeniyeti tarihi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
6. Berman, M. (2013). Katı olan her şey buharlaşıyor: Modernite deneyimi (Ü. Altuğ ve B. Peker, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
7. Coşar, M. & Yücel Coşar. M. (2021). Çanakkale seramiklerinde hayvan figürleri. MECMUA - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(11), 206-220.
8. Çalışkan, V. (2016). Kültürel bir miras olarak anadolu devecilik kültürü ve deve güreşi şenliklerinin bugünü ve geleceği. I. Uluslararası Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyumu Bildirileri I (s. 200-219) içinde. İzmir: Selçuk Efes Kent Belleği Yayınları.

9. Çanakkale Coğrafyası. (t.y.). Çanakkale Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü. Erişim adresi 8 Temmuz 2022): https://canakkale.csb.gov.tr/cografyasi-i-5389
10. Demi̇̇r, S. (2019). Geleneksel Çanakkale seramiklerinden çıkışlı motif ve betimleme örnekleri̇ (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
11. Deniz, B. (1998). Ayvacık (Çanakkale) yöresi düz dokuma yaygıları. Ankara: AKM Yayını.
12. Diri Apaydın, T. (2021). Büyük Britanya müze koleksiyonlarındaki bilinen hayvan figürlü Çanakkale seramikleri. Sanat ve Tasarım Dergisi, 10(2), 262-277.
13. Eroğlu, E. (2014). Ege öçleri ve M.Ö I. binde Anadolu. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(19), 43-55.
14. Hatt, P. K. & Reiss, A. J. (2002). Kentsel yerleşimlerin tarihi. B. Duru & A. Alkan (Der. & Çev.), 20. yüzyıl kenti (s. 27- 36) içinde. İstanbul: İmge Kitabevi.
15. Ilgar, R. (2009). Çanakkale ilindeki fiziki çevreye özgü sorunlarının değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 21, 109-122.
16. Ilgar, R. & Kırcan, S. (2016). Çanakkale ili keçicilik faaliyetleri. Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 52-56.
17. Ilgar, R. (2019). Gıda kültürünün yansıması: Ezine peynirinin Türkiye ekonomisindeki yeri ve önemi. Doğu Coğrafya Dergisi, 24(41), 91- 106.
18. Ilgar, R. (2019). Türkiye’ye yönelik insan kaçakçılığı ve Çanakkale örneği. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7, 670-696.
19. Ilgar, R. (2023). Dünya sığır üretimi, Çanakkale’deki sığırcılık ve gelirleri. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 184-208.
20. İnalcık, H. (1995). İstanbul: Bir İslam şehri. (İbrahim Kalın, Çev.). İstanbul Tetkileri Dergisi, 9, 243-268.
21. İncil Kronolojisi. (t.y.) Stanford University. Erişim adresi (13 Temmuz 2022): https://web.stanford.edu/~meehan/donnelly/bibchron.html
22. Kahraman, F. (2020). Kentlerin doğuşu: Kur’ân’da yerleşim yeri anlamına gelen kelimelerin tahlili. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 24(1), 391-413.
23. Keleş, R. (2014). Kent ve kültür üzerine. Mülkiye Dergisi, 29(246), 9-18.
24. Kentleşme (2014, 7 Nisan). World history. Erişim adresi (5 Ekim 2024): https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-46/kentlesme
25. Kılıçkıran, M. N. (1987). Ege’de Kış Turizminin Kurtarıcısı Deve Güreşleri. III. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri (s. 125-146) içinde. Ankara: Başbakanlık Basımevi.
26. Koçak, H. (2011). Kent-kültür ilişkisi bağlamında Türkiye’de değişen ve dönüşen kentler, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2, 259-269.
27. Kültür Sektörü. (t.y.). Unesco. Erişim adresi (11 Temmuz 2022): https://www.unesco.org/en/culture/about
28. Maurice, D. (1982). Siyaset sosyolojisi (Şirin Tekeli, Çev.). İstanbul: Varlık Yayınları.
29. Medeniyet. (t.y.). İslâm ansiklopedisi. Erişim adresi (5 Ekim 2024): https://islamansiklopedisi.org.tr/medeniyet#1
30. Naiboğlu, N. (2019). Kentleşmenin kökeni: Mezopotamya'da ilk kentler. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 3(20), 211-224.
31. Omer, S. (2012). The concepts of God, man, and the environment in Islam: Implications for Islamic architecture. Journal of Islamic Architecture, 2(1), 1-12.
32. Özay, A. (2003). Türkiye'deki şarap sektörünün pazarlama karması elemanları açısından incelenmesi ve sektörün rekabet performansının arttırılması için öneriler. Erişim adresi (10 Ocak 2014): http://193.255.140.91:8080/jspui/bitstream/1/389/1/0033768.pdf
33. Önder, A.M. (2019). Sanatta kanguru ve Osmanlı dönemi Çanakkale seramiklerinde görülen kanguru biçimli bibloların araştırılması. Art-Sanat Dergisi, 12, 369-84.
34. Özden, P. P. (2008). Kentsel yenileme. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
35. Özcan, A. & Sümer, G. Ç. (2015). Küreselleşmenin kimliksiz kentleri ve McDonalds kent kültürü. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 7(13), 238-256.
36. Rönesans Mimarisi (2024, 18 Kasım). Britannica. Erişim Adresi (13 Temmuz 2022): https://www.britannica.com/art/Renaissance-architecture
37. Runehov, A. & Oviedo, L. (2013). Architecture. A. Runehov & L. Oviedo (Ed.) Encyclopedia of sciences and religions (s. 125-130) içinde. Springer.
38. Sanay, F. (1989). Türk dönemi Çanakkale seramiklerinin dünü ve bugünü (Yayınlanmamış lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
39. Şahin, S. (2006). Türkiye'nin nüfus gelişimde bölgesel farklılıklar. TÜCAUM IV: Ulusal Coğrafya Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 25-26) içinde. Ankara.
40. Şalom (2024). Erişim adresi (t.y.): https://www.salom.com.tr/arsiv/haber/94353/yasama-sanati-ve-kent-kulturu- uzerine#:~:text=Birçok%20düşünür%20“Her%20şey%20unutulduğu,yüzyıllarının%20ruhunu%20sakladığı%20simgelerinde%20gizlidir.
41. Terzi, F. & Ocakçı, M. (2017). Kentlerin geleceği: Akıllı kentler. İTÜ Vakfı Dergisi, 77, 10-13.
42. Tekin, M. (2007). Çanakkale köy hayırları. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 24(24), 5-20.
43. Tekkök Karaöz, B. (2018). Çanakkale seramikleri; 17. yüzyıl sonundan 21. yüzyıla. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 16(25), 19-35.
44. Uğurlu, S.S. (2000). Ayvacık Vakıf Halıları. Ev Tekstili Dergisi, 27, 71-73.
45. Uygar. (t.y.). Nişanyan Sözlük. Erişim adresi (5 Ekim 2024): https://www.nisanyansozluk.com/kelime/uygar
46. Yaman, K. & Altındiş, G. (2023). İslam’da kent ve kentleşme süreci. Ekonomi İşletme ve Yönetim Dergisi, 7(2), 192-222.
47. Yenilikçi Kent Yaklaşımları. (t.y.). Kentsel Strateji. Erişim adresi: https://kentselstrateji.com/wp-content/uploads/yenilik%C3%A7i_kent_yakla%C5%9F%C4%B1mlar%C4%B1.pdf
48. Yolcu, M. A. & Dinç M. (2018). Çanakkale halk kültüründe devecilik. II. Uluslararası Selçuk-Efes Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyumu, (s. 116-124) içinde. İzmir.