Anadolu Ajansı’nın kuruluşu

Yıl 2025, Sayı: 16, 182 - 196, 31.12.2025

Ayşe Kübra Birey

Öz

Anadolu Ajansı (AA), 1920 yılında Millî Mücadele döneminde kurulmuştur. XIX. yüzyılda Fransa’da Havas, İngiltere’de Reuters, Almanya’da Wolff ve Amerika Birleşik Devletleri’nde Associated Press gibi ulusal haber ajansları faaliyete geçmiştir. 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra ise Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk gibi bağımsızlıklarını kazanan ya da bağımsızlık yolunda olan ülkeler kendi millî haber ajanslarını kurmuştur. Ancak Osmanlı Devleti kendi millî ajansını oluşturamamış ve yabancı ajanslara bağımlı kalmıştır. Özellikle I. Dünya Savaşı sonrası dönemde İstanbul’un işgal edilmesi ve basın üzerinde uygulanan sansür, Anadolu’da yürütülen bağımsızlık mücadelesinin hem halka hem de uluslararası kamuoyuna aktarılmasını zorlaştırmıştır. Anadolu’da Millî Mücadele’yi destekleyen gazeteler yayınlanıyordu ancak bu gazeteler tek başlarına yeterli değillerdi çünkü haber ihtiyaçlarını karşılamıyorlardı. İşgal altında bulunan İstanbul gazetelerinden gelen işgal kuvvetlerini destekleyen Millî Mücadele aleyhindeki haberlerine karşı, Osmanlı Devleti’nin tamamen milli ve Millî Mücadele’yi hem ülke içine hem de ülke dışına haberleri doğru bir şekilde aktaracak bir haber ajansına ihtiyacı vardı. Bu ihtiyacı karşılamak için Anadolu Ajansı kuruldu. Ajans, haberleri sadece gazeteler ile değil, haberleri, cami duvarlarına, kahvehanelere ve çeşitli ilan noktalarına asarak halkı doğrudan bilgilendirmiştir. Ayrıca dış basına ilettiği haberlerde Ankara hükümetinin haklı mücadelesini anlatmış, işgalci devletlerin propaganda faaliyetlerine karşı Millî Mücadele’nin sesini duyurmuştur. Kuruluşundan sonraki yıllarda ise Ajans, özerk bir statüde şirket olarak hizmet vermiş, her dönemin nabzını tutarak ülkenin haber ihtiyacını karşılamıştır.

Anahtar Kelimeler

Anadolu Ajansı , Haber ajansları , Milli Mücadele , Basın Tarihi , İletişim Tarihi , Basın

The establishment of Anadolu Agency

Öz

Anadolu Agency (AA) was established in 1920 during the Turkish War of Independence. In the 19th century, national news agencies such as Havas (France), Reuters (United Kingdom), Wolff (Germany), and Associated Press (United States) had already begun operating, while later, countries such as Bulgaria, Greece, and Albania founded their own agencies as they gained or pursued independence. The Ottoman Empire, however, failed to establish a national news agency and remained dependent on foreign organizations. After World War I, the occupation of Istanbul and press censorship hindered the transmission of the independence struggle to both domestic and international audiences. To fill this gap, Anadolu Agency was founded as a fully national institution to disseminate the aims of the National Struggle. Beyond supplying newspapers, the agency disseminated information directly to the public through mosque walls, coffeehouses, and public notice boards. It also relayed news to the foreign press to highlight the legitimacy of the Ankara government and counter the propaganda of occupying powers. In later years, Anadolu Agency was reorganized as a joint-stock company with autonomous status, maintaining its role as a vital institution for meeting the country’s news and communication needs. Today, it is recognized not only as a cornerstone of Turkish press history but also as a significant actor in shaping national identity and international perception.

Anahtar Kelimeler

Anadolu Agency , News Agencies , News , Press History , History of Communication , Turkish War of Independence

Kaynakça

• Agence France-Press. (2022, 1 Kasım). Kuruluş Tarihi, Erişim adresi (1 Kasım 2022): https://www.afp.com/en/agency/afp-dates
• Alemdar, K. (2001). İletişim ve tarih. Ümit Yayıncılık.
• Alemdar, K. (2023). 100. Yılında cumhuriyet’in iletişim politikaları: unutulan geçmiş ve köy enstitüleri ile ortak kader. Etkileşim, 11, 388-405.
• Anadolu Ajansı. (2025, 4 Eylül). Tarihçe: Kuruluşundan bugüne Anadolu Ajansı, Erişim adresi (4 Eylül 2025): https://www.aa.com.tr/tr/p/tarihce
• Associated Press. (2022, 1 Kasım). Associated Press tarihi, Erişim adresi (1 Kasım 2022): https://www.ap.org/about/corporate-archives/
• Ayhan, B. (2008). Olağanüstü durumlarda toplumsal dayanışma ve bütünleşmeye basının katkısı milli mücadele dönemi Türk basını. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 75-99.
• Bengi, S. H. (2012). Tarihsel süreç içinde Anadolu Ajansı’nın özgün kurumsal yapısı (1920-2011). Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 50, 299-341.
• Bengi, S. H. (2019). Ülkelerin bağımsızlık mücadeleleri ve haber ajansları ilişkisi – Anadolu Ajansı örneği. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 35, 449-478.
• Bengi, S. H. (2021). Anadolu Ajansı’nın Türk radyoculuğuna katkıları. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 113-134.
• Encyclopedia Britannica | Britannica. (2022, 15 Ekim). Havas Tarihi, Erişim adresi (15 Ekim 2022): https://www.britannica.com/topic/Agence-Havas
• Encyclopedia Britannica | Britannica. (2022, 15 Ekim). Reuters Tarihi, Erişim adresi (15 Ekim 2022): https://www.britannica.com/topic/Thomson-Reuters
• Encyclopedia Britannica | Britannica. (2022, 15 Ekim). Wolff Tarihi, Erişim adresi (15 Ekim 2022): https://www.britannica.com/topic/Wolff-Telegraphic-Bureau
• Gadimov, J. (2014). Rusya’da devlet ve özel haber ajansları: İtar-Tass, Ria Novosti ve İnterfaks. Global Media Journal: TR Edition, 5 (9), 133-147.
• Gadimov, J. (2015). Uluslararası iletişim ve Reuters haber ajansı. Zirve Üniversitesi Sanat ve İletişim Hakemli Dergisi, 1, 50-60.
• Girgin, A. (2002a). Haber ajansı. Selçuk İletişim, 2(2), 107-116.
• Girgin, A. (2002b). Uluslararası iletişim Haber Ajansları ve A.A. Der Yayınları.
• Güngörmez, B. (2002). Kitle iletişim araçları, siyaset ve propaganda. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (3), 1-12.
• Güz, N. (2008), Türkiye’de Basın İktidar ilişkileri (1920-1927), Ankara: Turhan Kitapevi.
• Güz, N. (2024.). Anadolu Ajansı. Atatürk Ansiklopedisi. Erişim adresi (4 Eylül 2025): https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/anadolu-ajansi/?pdf=3860.
• Karabulut, U. (2012). Ankara’nın başkent ilan edilişine İstanbul basınının tepkileri. Tarih İncelemeleri Dergisi, XXVII (1), 131-148.
• Koç, M. B. (2022). Millî Mücadele döneminde güney cephesinde yürütülen propaganda faaliyetleri. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi-KOSBED, 43, 99-109.
• Önder, B. A. (2024). Türkiye’nin ortak medya hafızası Anadolu Ajansı. Mesut Aytekin, Seçkin Özmen (Ed.). 1923'ten 2023'e Türkiye'de İletişim (s. 11-20) içinde. Palet Yayınları.
• Özkaya, Y. (1985). Millî Mücadele’de “Anadolu Ajansı”nın kuruluşu ve faaliyetine ait bazı belgeler. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 1 (2), 587-608.
• Sakal, F. (2003). Millî Mücadele’de ve Cumhuriyetin ilk döneminde propaganda ve tanıtım çalışmaları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 19 (55), 83-103.
• Saylan, G. F. (2014). İstanbul’un resmen işgali (16 Mart 1920). Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi, 11 (41), 17-40.
• Şahin, M. (2014). Siyasal iletişimde Anadolu Ajansı’nın rolü. İletişim ve Diplomasi, 4, 107-127.
• Tekeli, S. (2002). Atatürk ve Anadolu Ajansı. Anadolu Ajansı Yayınları.
• Tokgöz, O. (1981). Temel gazetecilik. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
• Topuz, H. (2003). II. Mahmut’tan holdinglere Türk basın tarihi. Remzi Kitabevi.
• Türk, H. S. (1977). Anadolu Ajansı sorunu ve çözüm yolları. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 34 (1), 61-86.
• Türk, H. S. (2025). Osmanlı dönemi basım ve basın tarihi 1. ICT MEDIA, 52-60. https://www.academia.edu/126765266/Osmanl%C4%B1_D%C3%B6nemi_Bas%C4%B1m_ve_Bas%C4%B1n_Tarihi
• Ulusoy, B. (2004). Millî Mücadele, propaganda, Atatürk ve basın. İletişim Fakültesi Dergisi, 20, 55-64.
• Vurucu, S. (2019). Anadolu Ajansı’nın basın fotoğrafçılığına katkısı. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Yavuz, R. (2020). Millî Mücadele dönemi ve Cumhuriyet yönetimine geçişte Türk Hariciye Teşkilatı’nın gelişimi. Akademik Bakış, 13(26), 215-243.
• Yüksel, H. (2014). Sermaye-haber ajansları ilişkisinin dönüşümü Reuters örneği. Ankara Üniversitesi İLEF Dergisi, 1(1), 33-56.