Türkiye ana akım medyasında göçmen kadınlar: Olumsuz temsiller, kalıp yargılar ve bazı örnekler

Yıl 2025, Sayı: 16, 197 - 209, 31.12.2025

Bahtiyar Şen , Zeynel Özlü

Öz

Bu çalışmada, ulusal medyada göçmen kadınların temsilleri incelenmiştir ve bu inceleme süreci kapsamında medyanın göçmenlik olgusunu nasıl şekillendirdiğine dair geniş bir çerçeve ortaya koyulmuştur. Medyanın, mültecileri nasıl gösterdiğine odaklanılmış ve özellikle ötekileştirme sürecine nasıl bir bağlamda etki ettiği sorgulanmıştır. Bunun yanında, anlamın çeşitliliğinin ve güç ilişkilerinin bu süreci nasıl etkilediğine dikkat çekilmiştir; çünkü farklı toplumsal yapılar içerisinde anlam üretimi, oldukça karmaşık dinamiklerle bağlantılı şekilde ilerlemektedir. Karşıtlık ve ötekileştirme arasındaki ilişkinin hiyerarşik olduğu belirtilmiştir ve bu hiyerarşinin sosyal düzeni yeniden üreten önemli bir unsur olarak ortaya çıktığı ifade edilmiştir. Toplumsal güç ilişkilerinin, bireylerin ve grupların toplumdaki algılanma biçimlerini belirlediğine vurgu yapılmıştır; böylece medya temsillerinin yalnızca sunulan içerikle sınırlı kalmadığı, aynı zamanda geniş çaplı bir ideolojik sürecin parçası olduğu görülmektedir. Göçmen kadınlar, mağdurlar olarak temsil edilirken dışlanma ve ötekileştirmeyle karşılaşmaktadır ve bu durum onların toplumsal görünürlüğünü olumsuz yönde etkilemektedir. Medya, genellikle kadınları ya mağdur olarak ya da suçlu olarak göstermektedir ve bu ikili sunum biçimi toplumsal algıları tekdüzeleştiren bir etkiye sahiptir. Mağduriyet odaklı temsillerde kadınlar zayıf ve etkisiz olarak sunulurken, erkeksiz korunamayacakları ima edilmektedir; bu da ataerkil söylemin yeniden üretilmesine zemin hazırlamaktadır. Üçüncü kişilerdir ifadesiyle, kadınların özneliklerinin geri plana itildiği belirtilmektedir. Ana akım medyada göçmen kadınlar sıklıkla eşsiz ve desteksiz olarak sunulmakta, başarı hikâyelerine yeterince yer verilmemektedir; bu da toplumsal algının tek taraflı bir çerçeveye hapsolmasına neden olmaktadır. Bu durum, egemen ataerkil zihniyetin medya haberlerinde tekrar edilerek kendisini yeniden inşa ettiği anlamına gelmektedir ve dolayısıyla bu temsil biçimi, toplumdaki güç ilişkilerinin devamlılığını sağlayan önemli bir mekanizma olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

Göçmenlik , Göçmen Kadınlar , Medya , Anaakım Medya , Göç.

Etik Beyan

Çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde değerli katkılarından dolayı Prof. Dr. Zeynel ÖZLÜ’ye teşekkür ederim.

Immigrant women Türkiye mainstream media: Negative representations, stereotypes, and some examples

Öz

In this study, the representations of migrant women in the national media were examined, and a comprehensive framework was presented regarding how the media shapes the phenomenon of migration. The analysis focused on how refugees are depicted and on the contexts in which the media contributes to processes of othering. Attention was also drawn to the ways in which meaning diversity and power relations influence this process, since meaning production within social structures operates through complex dynamics. It was noted that the relationship between opposition and othering is hierarchical, and this hierarchy plays a significant role in reproducing social order. Societal power relations determine how individuals and groups are perceived, indicating that media representations extend beyond their explicit content and constitute part of a broader ideological process. Migrant women, while often portrayed as victims, experience exclusion and othering, which negatively affects their social visibility. The media frequently presents women either as victims or offenders, and this dual pattern standardizes societal perceptions. In victim-focused representations, women are depicted as weak and ineffective, implying dependence on men for protection and thereby reinforcing patriarchal discourse. Referring to them as third persons signals that their subjectivity is marginalized. In mainstream media, migrant women are often shown as isolated and unsupported, and their achievements receive limited attention, narrowing societal perceptions into a one-sided framework. This represents the continual reconstruction of dominant patriarchal mentality through repeated media portrayals and demonstrates that this representational pattern serves as a mechanism sustaining power relations within society.

Anahtar Kelimeler

Immigration , Immigrant Women , Media , Mainstream Media , Migration.

Etik Beyan

This study was prepared in accordance with the rules of scientific research and publication ethics.

Destekleyen Kurum

None

Teşekkür

I would like to thank my advisor Prof. Dr. Zeynel ÖZLÜ for hisvaluable guidance during the preparation of this study.

Kaynakça

• Acara, E., & Özdemir, S. (2022). Spaces of social reproduction, mobility, and the Syrian refugee care crisis in Izmir, Turkey. Urban Geography, 44(9), 1892–1910. https://doi.org/10.1080/02723638.2022.2074695
• Akveran, S. (2018). Ana akım medya, alternatif medya ihtiyacı ve etik. Dördüncü Kuvvet Uluslararası Hakemli Dergi, 1(1), 10–31.
• Akyüz, S., & Tursun, Ö. (2019). When migrant ‘girls’ meet Turkish ‘boys’: Mapping gendered stories of mixed marriages. Middle East Critique, 28(1), 29–49.
• Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64–84.
• Ataman, H. (2014). Yazılı basında ayrımcı söylem, göçmen mülteciler. Hrant Dink Vakfı, Medyada Nefret Söylemi ve Ayrımcı Dil Eylül-Aralık, 61–105.
• Belçika: Kötü muamele mağduru göçmen kadınlar sınır dışı edilmekten korkuyor. (2012, 8 Kasım). Human Rights Watch. Erişim adresi (24.11.2025): https://www.hrw.org/tr/news/2012/11/08/247921
• Benoit, W. L., & Benoit, P. J. (2008). Persuasive messages, the process of influence. Madlen: Blackwell Publishing.
• 5 aylık hamile kumasını döverek öldürdü. (2024, 26 Aralık). Yeni Meram. Erişim adresi (24.11.2025): https://www.yenimeram.com.tr/5-aylik-hamile-kumasini-doverek-oldurdu-169375.htm
• Cullen, P. (2000). Refugees and asylum seekers in Ireland. Cork: Cork University Press.
• Coşkun, E., & Eski, B. (2022). Toplumsal cinsiyet perspektifinden Türkiye’nin sığınma sistemi. E. Coşkun, S. Kaşka, & L. Williams (Ed.), Göçmen ve mülteci kadınlar: Türkiye’de araştırma, politika ve uygulamada toplumsal cinsiyet farkındalığı (s. 133–154) içinde. İstanbul: Bağlam Yayınları.
• Deniz, A. (2018). Türkiye’ye Filipinli dadı göçü: Aracı firmaların rolünü anlamak. Coğrafi Bilimler Dergisi, 16(2), 289–301.
• Erdoğan, C. (2019). Türkiye basınında göçmen mülteci kadın imgesi: Farklı yaklaşımlar (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İstanbul.
• Essed, P., Frerks, G., & Schrijvers, J. (2004). Introduction: Refugees, agency and social transformation. Refugees and the transformation of societies (s. 1-248) içinde. New York: Berghahn Books.
• Gaziantep’te Suriyeli operasyonu. (2014, 14 Ağustos). Hürriyet. Erişim adresi (24.11.2025): https://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/gaziantepte-suriyeli-operasyonu-27004391
• Gölcü, A., & Dağlı, A. N. (2017). Haber söyleminde ‘öteki’yi aramak: Suriyeli mülteciler örneği. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (28), 11–38.
• Gulçur, L., & İlkkaracan, P. (2002). The "Natasha" experience: Migrant sex workers from the former Soviet Union and Eastern Europe in Turkey. Women’s Studies International Forum, 25(4), 411–421.
• Hirata, H., Laborie, F., Le Doaré, H., & Senotier, D. (2009). Eleştirel feminizm sözlüğü (G. Acar-Savran, Çev.). İstanbul: Kanat Kitap.
• İnsan taciri Suriyeli mülteciler tutuklandı. (2017, 28 Mayıs). Sabah. Erişim adresi (24.11.2025): https://www.sabah.com.tr/egeli/2017/05/28/insan-taciri-suriyeli-multeciler-tutuklandi
• Kandiyoti, D. (2013). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler. İstanbul: Metis Yayınları.
• Karagöz, B. (2008). Türkiye’de 1980 sonrası kadın hareketinin siyasal temelleri ve “ikinci dalga” uğrağı. Memleket Siyaset Yönetim, 3(7), 168–190.
• Karamete, F. (2019). Twitter'da göçmen mültecilere yönelik nefret söylemi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
• Kivilcim, Z. (2016). Legal violence against Migrant female refugees in Turkey. Feminist Legal Studies, 24(2), 193–214.
• Kofman, E ve Raghuram, (2015). Gendered migrations and global social reproduction. Londra: Palgrave Macmillan.
• Koser, K. (2007). Strategies, Stories and Smuggling: Inter-regional Asylum Flows and Their Implications for Regional Responses. S. Kneebone ve F.R. Sanaei (Ed.), New Regionalism and Asylum Seekers (s. 1-256) içinde. Berghahn Book: New York.
• Lutz, H. (ed.) (2008). Migration and domestic work: a European perspective on a global theme. Hampshire: Ashgate.
• Lutz, H. (2010). Gender in the migratory process. Journal of Ethnic and Migration Studies, 36(10), 1647–1663. McPherson, M. (2014). Refugee women, representation and education: Creating a discourse of self-authorship and potential. London: Routledge.
• Miles, R. (2000). Irkçılık. (S. Yaman., Çev.). İstanbul: Sarmal.
• Nowrojee, B. (2008). Sexual violence, gender roles, and displacement. David Hollenbach (Ed.), Refugee Rights, Ethics, Advocacy, and Africa (s. 1-264) içinde. Georgetown University Press: Washington.
• Sancar, S. (2014). Türk modernleşmesinin cinsiyeti. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Şah, U. (2020). Eleştirel söylem analizi: Temel yaklaşımlar. Kültür Araştırmaları Dergisi, 7, 210-231. https://doi.org/10.46250/kulturder.819362
• Şenses, N., & Gençoğlu, F. (2022). Türkiye'deki göç araştırmalarında göçmen kadın öznelliği tartışmaları. Fe Journal: Feminist Critique/Fe Dergi: Feminist Elestiri, 14(2), s. 17-32.
• ‘Suriyeli gelin’ çetesinden 5 ilde 2 milyon TL’lik vurgun. (2019, 19 Temmuz). Anlatılanın Ötesi. Erişim adresi (24.11.2025): https://anlatilaninotesi.com.tr/20190719/suriyeli-gelin-cetesinden-5-ilde-2-milyon-tllik-vurgun-1039709418.html
• Teke-Lloyd, F. A. (2018). Beyond illegality: The gendered (in-)securities of illegal Armenian care workers in Turkey. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 10(1), 79-93.
• Toksöz, G. (2022). Göç ve refah rejimlerinin toplumsal cinsiyet üzerindeki etkileri: Türkiye’de göçmen kadın işçiler. (s. 74-94) içinde. İstanbul: Bağlam Yayınları.
• Toksöz, G., Erdoğdu, S. ve Kaşka, S. (2012). Türkiye’ye düzensiz emek göçü ve göçmenlerin işgücü piyasasındaki durumları. IOM Türkiye.
• Ünlütürk-Ulutaş, Ç., & Akbaş, S. (2022). Toplumsal cinsiyet perspektifinden Türkiye işgücü piyasasında Göçmen kadın emeğinin vasıfsızlaşması. (s. 206–219) içinde. İstanbul: Bağlam Yayınları.
• E. Çoşkun, S. Kaşka, & L. Williams (Eds.), Göçmen ve mülteci kadınlar: Türkiye’de araştırma, politika ve uygulamada toplumsal cinsiyet farkındalığı (s. 206-219) içinde. İstanbul: Bağlam Yayınları.
• Yalçın, Ç. (2015). Türkiye'de ev hizmetlerinde çalışan göçmen kadınlar ve ekonomik şiddet. Fe Dergi, 7(1), 50-60.