A sociolinguistic perspective on Turkish oath expressions: Gender, age, social class, and ethnicity

Öz

Sociolinguistics is a field that examines how linguistic forms are intertwined with social structure, identity, and power relations. Phrases, terms of address, swearwords, and oaths used in everyday speech make visible both the ways in which speakers position themselves and their attitudes towards their interlocutors. For this reason, oath expressions offer a fruitful data domain for tracing the dynamic relationship between language and society in Turkish. This study examines Turkish oath expressions in the everyday speech of young adult speakers from a sociolinguistic perspective. The aim of the research is to reveal, in a comparative manner, the formal diversity and frequency of oath expressions in terms of sociolinguistic variables such as gender, social class, ethnic group, and age. The data were obtained through a questionnaire administered to 154 first-year students studying at the Faculties of Medicine, Theology, and Engineering at Dicle University. The oath examples, linked to the demographic characteristics of the participants, were analysed using SPSS 19 through frequency and percentage distributions. The findings show that the Turkish oath repertoire is predominantly based on religious elements such as references to God, the Prophet, and the Qur’an, while oaths referring to family, honour, food, body parts, and local languages (Kurdish, Zaza, Arabic) form complementary categories. Significant differences were found with respect to the variables of gender, social class, ethnic group, and age. It was determined that male participants resort to more frequent and more diverse oath forms, that higher income groups prefer more formal patterns closer to the standard language, and that oaths based on local languages are especially concentrated among participants whose first language is Kurdish or Zaza. Among the reasons for swearing, convincing others and proving the truth of one’s words stand out with the highest rate, followed by routinised use in everyday discourse and the function of self-defence.

Anahtar Kelimeler

• Sociolinguistics
• oath
• turkish
• gender
• age
• social class
• ethnicity

Türkçe yemin ifadelerine toplumdilbilimsel bir bakış: Cinsiyet, yaş, sosyal sınıf ve etnik grup

Öz

Toplumdilbilim, dilsel biçimlerin toplumsal yapı, kimlik ve güç ilişkileriyle nasıl iç içe geçtiğini inceleyen bir alandır. Günlük konuşmada kullanılan söz öbekleri, hitaplar, küfürler ve yeminler, konuşurların hem kendilerini konumlandırma biçimlerini hem de muhataplarına yönelik tutumlarını görünür kılar. Bu nedenle yemin ifadeleri, Türkçede dil ile toplum arasındaki dinamik ilişkinin izlerini sürmek için elverişli bir veri alanı sunar. Bu çalışma, Türkçe yemin ifadelerini genç yetişkin konuşurların gündelik konuşmalarında toplumdilbilimsel bir bakış açısıyla incelemektedir. Araştırmanın amacı, yemin ifadelerinin biçimsel çeşitliliğini ve kullanım sıklıklarını cinsiyet, sosyal sınıf, etnik grup ve yaş gibi toplumdilbilimsel değişkenler açısından karşılaştırmalı olarak ortaya koymaktır. Veriler, Dicle Üniversitesinin Tıp, İlahiyat ve Mühendislik fakültelerinde öğrenim gören 154 birinci sınıf öğrencisine uygulanan anketten elde edilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleriyle ilişkilendirilen yemin örnekleri, SPSS 19 programı kullanılarak frekans ve yüzde analizleriyle çözümlenmiştir. Bulgular, Türkçe yemin repertuvarının ağırlıklı olarak Allah, peygamber ve Kur’an gibi dinî öğelere dayandığını; aile, namus, yiyecek, beden uzuvları ve yerel dillere (Kürtçe, Zazaca, Arapça) gönderme yapan yeminlerin ise tamamlayıcı kategoriler oluşturduğunu göstermektedir. Cinsiyet, sosyal sınıf, etnik grup ve yaş değişkenleri bakımından anlamlı farklılıklar elde edilmiştir. Erkek katılımcıların daha yoğun ve çeşitli yemin biçimlerine başvurdukları; üst gelir gruplarının ölçünlü dile yakın, daha resmî kalıpları tercih ettikleri; yerel dillere dayalı yeminlerin ise özellikle Kürtçe ve Zazaca anadilli katılımcılarda yoğunlaştığı saptanmıştır. Yemin etme nedenleri arasında en yüksek oranla inandırmak ve sözün doğruluğunu ispat etmek öne çıkmaktadır. Bunu gündelik söylemde yerleşmiş bir alışkanlık olarak kullanma ve kendini savunma işlevleri izlemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Toplumdilbilim
• yemin
• türkçe
• cinsiyet
• yaş
• sosyal sınıf
• etnik grup

Kaynakça

1. Abdel-Jawad, H. R. S. (2001). A linguistic and sociopragmatic and cultural study of swearing in Arabic. Language, Culture and Curriculum, 13(2), 217-240.
2. Aktaş, A. (2008). Karşılaştırmalı dilbilim açısından Türkçe ve Almanca deyimlerde kadın. Bir bilim kategorisi olarak “kadın” uluslararası sempozyumu: Edebiyat, dil ve kültür çalışmalarında kadın (s. 31-37) içinde. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
3. Alptekin, A. B. (2009). Osmaniye örneğinden hareketle Batı Türkleri (Azerbaycan-Türkiye) destan ve hikâyelerinde ant (yemin)lar. Millî Folklor, 21(84), 23-33.
4. Altıntop Taş, G., & Nazlı, K. (2024). Toplumdilbilim araştırmaları II: Kuramsal ve uygulamalı yaklaşımlar. Konya: Çizgi Publications.
5. Avşar, B. Z. (2012). Biat’tan yemin’e… Kamusal sorumluluk üstlenenlerin ve temsilcilerin and içmesi. Gazi Türkiyat, 1(10), 15-61.
6. Aydemir, Ö. K. (2006, 11 Aralık). Türkçede sloganlaştırılan dil birliklerinin toplum dilbilimsel işlev çözümlemesi üzerine bir deneme. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları. Erişim tarihi (10 Ocak 2026): https://turkoloji.cu.edu.tr/DILBILIM/kasim_aydemir_slogan_toplumdilbilimsel.pdf
7. Bernstein, B. (1960). Language and social class. The British Journal of Sociology, 11(3), 271-276.
8. Bortoni-Ricardo, S. M. (1985) The urbanization of rural dialect speakers: A sociolinguistic study in Brazil. Cambridge: Cambridge University Press.

9. Canbulat, M. ve Özşavlı, M. (2019). Türkiye’de toplumdilbilim alanında yapılan lisansüstü tezlerin çeşitli açılardan incelenmesi. Turkish Studies: Language and Literature, 14(2), 427-440.
10. Clauson, G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth century Turkish. Oxford: Oxford University Press.
11. Condren, C. (2006). Argument and authority in early modern England the Presupposition of oaths and offices. Cambridge: Cambridge University Press.
12. Crystal, D. (2008). A dictionary of linguistics and phonetics (6. bs.). Oxford: Blackwell Publishing.
13. Çiçek, H. (2024). Türkiye’de toplum dilbilimi üzerine yapılan akademik çalışmalar: Açıklamalı bibliyografya denemesi. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları Dergisi, 9(9), 33-93.
14. Deumert, A. (2004). Ethnicity / Ethnizität. U. Ammon, N. Dittmar, K. J. Mattheier ve P. Trudgill (Haz.), Sociolinguistics-An international handbook of the science of language and society (s. 355-359) içinde. Berlin: de Gruyter.
15. Divita, D. (2012). Online in later life: Age as a chronological fact and a dynamic social category in an Internet class for retirees. Journal of Sociolinguistics, 585-612.
16. Doerfer, G. (1965). Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen II. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag.
17. Durmuş, İ. (2009). Türk kültür çevresinde ant. Milli Folklor, 21(84), 97-106 . Eckert, P. (1998). Age as a sociolinguistics variable. F. Coulmas (Ed.), The Handbook of sociolinguistics (s. 105-115) içinde. Oxford: Blackwell Publishing.
18. Eker, S. (2007). Toplum-dilbilim, dil planlamaları ve kamu mensuplarının dil kullanımı. Gazi Türkiyat,1, 127-135.
19. Fishman, J. A. (1998). Language and ethnicity: The view from within. F. Coulmas (Ed.), The Handbook of sociolinguistics (s. 223-234) içinde. Oxford: Blackwell Publishing.
20. Fought, Carmen. (2003). Ethnicity. J. K. Chambers, P. Trudgill, & N. Schilling-Estes (Ed.), The Handbook of language variation and change (s. 335-355) içinde. Blackwell Publishing.
21. Fought, C. (2006). Languge and ethnicity. Cambridge: Cambridge University Press.
22. Gedikoğlu, M. (2006). Arap dilinde kasem (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
23. Giddens, A. (2009). Sociology. Cambridge: Polity Press.
24. Gregersen, F. (2001). Class and language. R. Masthrie (Ed.), Concise encyclopedia of sociolinguistics (s. 307-310) içinde. Oxford: Elsevier.
25. Haarmann, H. (1999). History of the language sciences / Histoire des sciences du langage / Geschichte der Sprachwissenschaften. Berlin: de Gruyter.
26. Holmes, J. (1998). An introduction to sociolinguistics. London: Pearson Longman.
27. Hughes, G. (2006). An encyclopedia of swearing: The social history of oaths, profanity, foul languages, and ethnic slurs in the English-speaking world. New York: M. E. Sharpe.
28. Van der Hulst, H. (2013). Discoverers of the phoneme. K. Allan (Haz.), The Oxford handbook of the history of linguistics (s. 167-190) içinde. Oxford: Oxford University Press.
29. Hussein, A. A. (2009). A socio-linguistic study of oaths produced by interlocuters in Jordan, oath expressions as indicators of cultural variation (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Philadelphia University, Deanship of Academic Research and Graduate Studies, Philadelphia.
30. Hymes, D. (1977). Foundations in sociolinguistics: An ethnographic approach. London: Tavistock Publications.
31. İmer, K. (1990). Dil ve toplum. Ankara: Gündoğan Yayınları.
32. İnan, A. (1948). Eski Türklerde ve folklorda “ant”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 6(4), 279-290.
33. Karaman, H., Bardakoğlu, A. ve Apaydın, H. Y. (1998). İlmihal (2. cilt). Diyanet İşleri Başkanlığı web sitesi.
34. Kerswill, P. (2006). Social class. C. Llamas, L. Mullany ve P. Stockwell (Haz.), The Routledge companion to sociolinguistics (s. 51-61) içinde. Oxon: Routledge.
35. Kocaer, S. (2006). Argo ve toplumsal cinsiyet. Milli Folklor, 18(71), 97-101.
36. Koerner, K. (1991). Toward a history of modern sociolinguistics. American speech, 66(1), 57-70.
37. Kök, A. (2004). Karahanlı Türkçesi satır-arası Kur’an tercümesi (TİEM 73 1v-235v/2), giriş-inceleme-metin-dizin. Ankara.
38. König, G. (1985). Toplum dilbilimin tarihsel dilbilime katkıları. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3(2), 33-42.
39. Köse, N. (1991). Türk halk hikâyelerinde and. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 6, 169-182.
40. Külebi, O. (1989). Kadın hakları konusuna toplumdilbilim açısından bir yaklaşım. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6(1-2), 7-20.
41. Labov, W. (1972). Sociolinguistic patterns. University of Pennsylvania Press.
42. Labov, W. (2006). The social stratification of English in New York City. New York: Cambridge University Press.
43. Lakoff, R. T. (2004). Language and woman’s place. M. Bucholtz (Haz.), Language and woman’s place: Text and commentaries (s. 35-158) içinde. Oxford: Oxford University Press.
44. Llamas, C. (2007). Age. C. Llamas, L. Mullany ve P. Stockwell (Haz.), The Routledge companion to sociolinguistics (s. 69-76) içinde. Oxon: Routledge.
45. Macaulay, R. K. S. (2005). Talk that counts: Age, gender, and social class differences in discourse. New York: Oxford University Press.
46. McCormick, K. M. (2001). Gender and language. R. Mesthrie (Haz.), Concise encyclopedia of sociolinguistics (s. 336-345) içinde. Oxford: Elsevier.
47. Mesthrie, R.; Swann, J.; Deumert, A.; William L. L. (2009). Introducing sociolinguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.
48. Meyerhoff, M. (2006). Introducing sociolinguistics. London: Routledge.
49. Milroy, L. (1980) Language and social networks. Oxford: Basil Blackwell.
50. Okan, Z. A. (1998). Dil ve cinsiyet: Reklam dili çözümlemesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(5), 187-198.
51. Öğük, R. (2011). İslam fıkhında yemin (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ondokuzmayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun.
52. Öztürk Dağabakan, F. (2012). Toplumdilbilimsel bir kavram olarak kadın-erkek dil ayrımına Türkçe ve Almanca açısından bir yaklaşım. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 47, 87-106.
53. Paulston, C. B. (2003). History of sociolinguistics: Introduction. B. P. Christina, & G. R. Tucker (Ed.), Sociolinguistics the essential readings (s. 1-3) içinde. Cornwall: Blackwell Publishing Ltd.
54. Reyes, A. (2010). Language and ethnicity. N. H. McKay, & S. Lee (Ed.), Sociolinguistics and language education (s. 398-426) içinde. Bristol: Multilingual Matters/Channel View Publications.
55. Rickford, J. R. (1991). Sociolinguistic variation in cane walk: A quantitative case study. J. Cheshire (Ed.), English around the World: Sociolinguistic perspectives (s. 609-616) içinde. Cambridge: Cambridge University Press.
56. Röhrborn, K. (1977). Uigurisches Wörterbuch: Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag.
57. Sapir, E. (1949). The status of linguistics as a science. D. G. Mandelbaum (Haz.), Culture, language and personality: Selected essays (s. 65-77) içinde. Berkeley ve Los Angeles: University of California Press.
58. Schlesinger, H. J. (2008). Promises, oaths, and vows: On the psychology of promising. New York: Taylor & Francis Group.
59. Selen, N. (2001). Toplumsal dilbilime giriş. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
60. Solmaz, O., Nazlı, E. H., & Nazlı, K. (2023). Toplumdilbilim araştırmaları: Kuramsal ve uygulamalı yaklaşımlar. Konya: Çizgi Publications.
61. Spolsky, B. (1998). Sociolinguistics. Oxford: Oxford University Press.
62. Starostin, S., Dybo, A. ve Mudrak, O. A. (2003). Etymological dictionary of the Altaic languages. Part one: A-K. Leiden-Boston: Brill.
63. Swann, J. (2004). A dictionary of sociolinguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.
64. Şen, A. (2006). Kur’an-ı Kerim’de tekrarlar, yeminler ve mesellerin iletişim açısından değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
65. Tietze, A. (2002). Tarihi ve etimolojik Türkiye Türkçesi lugatı, Cilt 1 A-E. İstanbul-Wien: Simurg Yayınları.
66. Trudgill, Peter. (2000). Sociolinguistics: An introduction to language. London: Penguin Books Ltd.
67. Trudgill, Peter. (2003). A Glossary of sociolinguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press Ltd.
68. Wardhaugh, R. (2006). An Introduction to sociolinguistics. Oxford: Blackwell Publishing.
69. Whitney, W. D. (1884). Language and the study of language: Twelve lectures on the principles of linguistic science. London: N. Trübner & Co. Ludgate Hill.
70. Wolfram, Walt. (2007). Ethnic Varieties. C. Llamas, L. Mullany, & P. Stockwell (Ed.), The Routledge companion to sociolinguistics (s. 77-83) içinde. Oxon: Routledge.
71. Yetkiner, N.K. (2006). Blood, shame and fear self-presentation strategies in Turkish women's talk about their health and sexuality. İstanbul: Punto Yayıncılık.