Taras Shevchenko as a prophetic poet of the nineteenth century: Romantic nationalism, collective memory, and the making of Ukrainian national ıdentity

Yıl 2025, Sayı: 16, 1 - 12, 31.12.2025

Hasan Aksakal

Öz

This article approaches Taras Shevchenko (1814–1861) not merely as the founding figure of Ukrainian literature or as the emblem of modern cultural identity, but also as one of the most distinctive and “prophetic” voices of nineteenth-century Romantic nationalism. The serfdom, poverty, familial loss, and social humiliation Shevchenko experienced from childhood onward shaped the “ontology of suffering” that grounds his poetics, while the harsh conditions of the exile that consumed the final fifteen years of his life pushed his poetry beyond individual lyricism, transforming it into the voice of collective testimony and moral conscience. In this framework, the article demonstrates how Shevchenko treats the themes of freedom, justice, fate, bondage, atonement, resurrection, and revolt within both political and theological registers, arguing that his Romantic aesthetic is constructed upon the historical wounds of his people.
This article approaches Taras Shevchenko (1814–1861) not merely as the founding figure of Ukrainian literature or as the emblem of modern cultural identity, but also as one of the most distinctive and “prophetic” voices of nineteenth-century Romantic nationalism. The serfdom, poverty, familial loss, and social humiliation Shevchenko experienced from childhood onward shaped the “ontology of suffering” that grounds his poetics, while the harsh conditions of the exile that consumed the final fifteen years of his life pushed his poetry beyond individual lyricism, transforming it into the voice of collective testimony and moral conscience. In this framework, the article demonstrates how Shevchenko treats the themes of freedom, justice, fate, bondage, atonement, resurrection, and revolt within both political and theological registers, arguing that his Romantic aesthetic is constructed upon the historical wounds of his people. By comparing Shevchenko’s poetic-political vision with that of Mickiewicz, Petőfi, Solomos, Botev, Namık Kemal, and other Romantic nationalist poets, the study moves him beyond the position of an ordinary national bard and situates him instead as a nation-building cultural architect who reshaped the very conception of social identity in Central and Eastern Europe. This comparative framework reveals that Shevchenko not only transcended the individualist aesthetic patterns of Romanticism by speaking in the voice of the people, but also transformed Ukrainian into an instrument of political regeneration. In conclusion, the article contends that Shevchenko’s poetry occupies a singular place in Ukraine’s social memory; that his exile, language, suffering, and principle of hope were collectively transfigured into a form of national identity; and that he bequeathed a “prophet-poet” legacy that continues to shape modern Ukraine’s political imagination to this day.In conclusion, the article contends that Shevchenko’s poetry occupies a singular place in Ukraine’s social memory; that his exile, language, suffering, and principle of hope were collectively transfigured into a form of national identity; and that he bequeathed a “prophet-poet” legacy that continues to shape modern Ukraine’s political imagination to this day.

Anahtar Kelimeler

Taras Shevchenko , romantic nationalism , social memory , Ukrainian literature , exile poetry

Etik Beyan

I hereby declare that this work is original and has been prepared with full honesty and in complete accordance with scientific and academic ethical standards.

On dokuzuncu yüzyılın peygamberane şairlerinden biri olarak Taras Şevçenko: Romantik milliyetçilik, kolektif hafıza ve Ukrayna milli kimliğinin inşası

Öz

Bu makale, Taras Şevçenko’yu (1814–1861) Ukrayna edebiyatının kurucu ismi veya modern kültürel kimliğin sembolü olarak değerlendirmekle yetinmeyip onu aynı zamanda on dokuzuncu yüzyıl romantik milliyetçiliğinin en özgün ve “peygamberane” figürlerinden biri olarak ele almaktadır. Şevçenko’nun çocukluk yıllarından itibaren deneyimlediği serflik, yoksulluk, aile kaybı ve toplumsal aşağılanma onun poetikasının zeminini oluşturan “acı ontolojisi”ni şekillendirmiş, ömrünün son on beş yılına denk düşen sürgün döneminin ağır koşulları ise şiirini bireysel lirizmin ötesine taşıyarak toplumsal tanıklığın ve maşeri vicdanın sesine dönüştürmüştür. Bu çerçevede, makale, Şevçenko’nun hürriyet, adalet, kader, esaret, kefaret, diriliş ve isyan temalarını hem politik hem teolojik bir çerçevede nasıl işlediğini gösterirken, onun romantik estetiği halkın tarihsel yaraları üzerinden kurduğunu savunmaktadır. Çalışma, Şevçenko’nun poetik-politik vizyonunu Mickiewicz, Petőfi, Solomos, Botev, Namık Kemal ve diğer romantik milliyetçi şairlerle karşılaştırarak, onu sıradan bir milli şair konumundan çıkarıp Orta ve Doğu Avrupa’nın toplumsal kimlik kavrayışını dönüştüren ulus inşa edici bir kültürel mimar olarak konumlandırır. Bu karşılaştırmalı bağlam, Şevçenko’nun hem Romantizmin bireyci estetik kalıplarını aşarak halkın sesiyle konuştuğunu hem de Ukraynacayı politik bir dirilişin aracı haline getirdiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu makale, Şevçenko’nun şiirinin Ukrayna toplumsal hafızasında benzersiz bir yer edindiğini; sürgünü, dili, acıyı ve umut ilkesini kolektif bir kimlik formuna dönüştürdüğünü; modern Ukrayna’nın politik tahayyülünü bugün dahi belirleyen bir “peygamber-şair” mirasına sahip olduğunu ileri sürmektedir. Çalışma, Şevçenko’nun poetik-politik vizyonunu Mickiewicz, Petőfi, Solomos, Botev, Namık Kemal ve diğer romantik milliyetçi şairlerle karşılaştırarak, onu sıradan bir milli şair konumundan çıkarıp Orta ve Doğu Avrupa’nın toplumsal kimlik kavrayışını dönüştüren ulus inşa edici bir kültürel mimar olarak konumlandırır. Bu karşılaştırmalı bağlam, Şevçenko’nun hem Romantizmin bireyci estetik kalıplarını aşarak halkın sesiyle konuştuğunu hem de Ukraynacayı politik bir dirilişin aracı haline getirdiğini göstermektedir.
Sonuç olarak bu makale, Şevçenko’nun şiirinin Ukrayna toplumsal hafızasında benzersiz bir yer edindiğini; sürgünü, dili, acıyı ve umut ilkesini kolektif bir kimlik formuna dönüştürdüğünü; modern Ukrayna’nın politik tahayyülünü bugün dahi belirleyen bir “peygamber-şair” mirasına sahip olduğunu ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Taras Şevçenko , Romantik milliyetçilik , toplumsal hafıza , Ukrayna edebiyatı , sürgün şiiri

Etik Beyan

Çalışmamın özgünlüğünü, içerik dürüstlüğü, bilimsel ahlaki prensiplere tamamen sadık şekilde kaleme alındığını beyan ederim.

Kaynakça

• Anderson, B. (2006). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism. Verso.
• Antokhii, M., Darewych, D., Stech, M. R., & Struk, D. H. (2004). Shevchenko, Taras. Internet Encyclopedia of Ukraine. Canadian Institute of Ukrainian Studies. (Erişim tarihi 26 Ekim 2025) https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CH%5CShevchenkoTaras.htm
• Berlin, I. (1999). The roots of romanticism. Princeton University Press.
• Doroshenko, D. (1936). Taras Shevchenko, the national poet of Ukraine. Wyrowyj Prag.
• Gliński, M. (2024, 24 Eylül). Inventing anti-imperial poetic discourse: Adam Mickiewicz and Taras Shevchenko, with Alexander Pushkin in the Tsar's shadow. Culture.pl. (Erişim tarihi 25 Eylül 2024) https://culture.pl/en/article/inventing-anti-imperial-poetic-discourse-adam-mickiewicz-and-taras-shevchenko-with-alexander-pushkin-in-the-tsars-shadow
• Grabowicz, G. G. (2014). Taras Shevchenko: The making of the national poet. Revue des études slaves, 85(3), 421–439.
• Luckyj, G. S. N. (1971). Between Gogol' and Ševčenko: Polarity in the literary Ukraine 1798–1847. Wilhelm Fink Verlag.
• Metreveli T. (2019). Rhyming the National Spirit: A Comparative Inquiry into the Works and Activities of Taras
• Shevchenko and Ilia Chavchavadze. Nationalities Papers, 47(5), 894-912.
• Reid, A. (1997). Borderlands: A journey through the history of the Ukraine. Weidenfeld and Nicholson.
• Şevçenko, T. (2025). Kobzar: Siyasi, toplumsal ve dini şiirler (çev. Olga Bayraktar). Beyoğlu Kitabevi Yayınları.
• Wachtel, A. (1994). An obsession with history: Russian writers confront the past. Stanford University Press.
• Zaĭt︠s︡ev, P. (1988). Taras Shevchenko: A life. University of Toronto Press.