Türkiye'de Uluslararası İlişkiler Alanındaki Doktora Tezlerinin Konu ve Bölge Odaklı Zamansal Eğilimleri (2014-2023)

Öz

Türkiye’de Uluslararası İlişkiler disiplininin bir bilim dalı olarak tanımlanması, sınırlarının belirlenmesi ve içerik ve araştırma alanlarının tartışmaya açılması görece çok yakın dönemde gerçekleşmiştir. Dolayısıyla, literatürde bu tartışmaları nicel verilerle destekleyerek, disiplinin genel durumu hakkında değerlendirmeler sunan çalışmalar oldukça kısıtlıdır. Bu boşluğu hedef alan bu çalışma, 2014–2023 yılları arasında Türkiye’de Uluslararası İlişkiler alanında hazırlanan doktora tezlerinin konu, bölge ve zamansal eğilimlerini bibliyometrik ve derlem destekli içerik analiz yöntemleriyle incelemektedir. Araştırma bulguları, tez üretiminde 2019 sonrasında belirgin bir artışı ve üretimin ağırlıklı olarak İstanbul ve Ankara’daki devlet üniversitelerinde yoğunlaştığına işaret etmektedir. Çalışılan konuların ve bölgelerin genel durumu ve zamansal eğilimleri incelendiğindeyse, tezlerin büyük ölçüde Türkiye odaklı, dış politika ve güvenlik temaları etrafında şekillendiği; en çok çalışılan bölgelerin ise Orta Doğu, Avrupa ve Avrasya olduğu tespit edilmiştir. Buna göre, Türkiye’de Uluslararası İlişkiler alanında hazırlanan doktora tezleri, Türk Dış Politikasının gündeminden ve jeopolitik konumundan derinden etkilenen, reaktif ve olay eksenli bir karakter sergilemektedir. Bu çalışma, Türkiye’de Uluslararası İlişkiler ve Alan Çalışmaları temelinde literatüre nicel verilerle katkı sunmakta ve disiplinin öz-eleştirel değerlendirmesine zemin sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Uluslararası İlişkiler
• Alan Çalışmaları
• doktora tezleri
• bibliyometrik analiz
• derlem analizi
• Türk dış politikası

Temporal Trends in Research Topics and Regional Focus of PhD Dissertations in International Relations in Türkiye (2014-2023)

Abstract

In Türkiye, the definition of International Relations as a discipline, along with its boundaries and research areas, has only recently been opened to debate. As a result, studies that support these discussions with quantitative data and provide assessments of the discipline's general state are quite limited. Addressing this gap, this study examines the topical, regional, and temporal trends of PhD dissertations in the field of International Relations in Türkiye between 2014 and 2023, utilizing bibliometric and corpus-assisted content analysis methods. The research findings indicate a significant increase in dissertation production after 2019, with output concentrated primarily in state universities in Istanbul and Ankara. An examination of the general status and temporal trends of the topics and regions studied reveals that the dissertations are largely Türkiye-centric, focusing on foreign policy and security themes, and a strong emphasis on the Middle East, Europe, and Eurasia as the most frequently studied regions. Accordingly, PhD dissertations in International Relations in Türkiye exhibit a reactive and event-driven character, deeply influenced by the agenda and geopolitical focus of Turkish Foreign Policy. This study contributes to the literature on International Relations and Area Studies in Türkiye by utilizing quantitative data and lays the groundwork for a self-critical evaluation of the discipline.

Keywords

• International Relations
• Area Studies
• doctoral dissertations
• bibliometric analysis
• corpus analysis
• Turkish foreign policy

Kaynakça

1. Aydın, H. (2023). Uluslararası ilişkiler üzerine lisansüstü çalışmaların içerik analizi: Afrika örneği. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 8(16), 67-83.
2. Aydın, M., & Yazgan, K. (2010). Türkiye'de Uluslararası İlişkiler Akademisyenleri Araştırma, Eğitim ve Disiplin Değerlendirmeleri Anketi-2009. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 7(25), 3-42.
3. Aydınlı, E., & Biltekin, G. (2017). Time to quantify Turkey's foreign affairs: Setting quality standards for a maturing international relations discipline. International Studies Perspectives, 18(3), 267-287. https://doi.org/10.1093/isp/ekw007
4. Aydınlı, E., Kurubaş, E., & Özdemir, H. (2015). Yöntem, kuram, komplo. İstanbul: Küre Yayınları.
5. Aydınlı, E., & Mathews, J. (2008). Turkey: Towards homegrown theorizing and building a disciplinary community. In A. B. Tickner & O. Wæver (Eds.), International relations scholarship around the world (pp. 232-247). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203885451-19
6. Balcı, A., Cicioğlu, F., & Kalkan, D. (2019). Türkiye’deki uluslararası ilişkiler akademisyenleri ve bölümlerinin akademik etkilerinin Google Scholar verilerinden hareketle incelenmesi. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 16(64), 57-75.
7. Baker, P. (2006). Using corpora in discourse analysis. London: Continuum
8. Bilgin, P. (2005). Uluslararası ilişkiler çalışmalarında “merkez-çevre”: Türkiye nerede?, Uluslararası İlişkiler Dergisi, 2(6), 3-14.

9. Bilgin, P., & Tanrisever, O. F. (2009). A telling story of IR in the periphery: telling Turkey about the world, telling the world about Turkey. Journal of International Relations and Development, 12(2), 174-179. https://doi.org/10.1057/jird.2008.40
10. Canan-Sokullu, E. (2018). Türkiye’de Uluslararası İlişkiler Eğitimi: Yeni Yaklaşımlar, Yeni Yöntemler. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
11. Çağlayan, P. (2023). Uluslararası ilişkiler disiplininde göç araştırmaları: Türkiye’deki doktora tezleri üzerine bir değerlendirme (2000-2021). Göç Dergisi (GD), 10(1), 25-42. https://doi.org/10.33182/gd.v10i1.1126
12. Çokişler, E. (2019). Uluslararası ilişkiler dergisinin bibliyometrik analizi (2004-2017). Uluslararası İlişkiler Dergisi, 16(64), 29-56.
13. Demir, C. K., & Avcı, E. (2018). Turkish terrorism studies: A preliminary assessment. All Azimuth: A Journal of Foreign Policy and Peace, 7(1), 21-44. https://doi.org/10.20991/allazimuth.328023
14. Ergun Özbolat, A., Akgül Açıkmeşe, S., & Üstün, Ç. (2023). Türkiye’de uluslararası ilişkiler çalışmaları-alt alanlar bölgesel odaklar. Ankara: İmge Kitabevi.
15. Eyrice-Tepeciklioğlu, E. (2013). Türkiye’de uluslararası ilişkiler eğitimi: Lisans ve lisansüstü ders programlarının karşılaştırmalı bir analizi. Ege Academic Review, 13(3), 419-429. https://doi.org/10.21121/eab.2013318685
16. Gökçe, E. U. (2022). All Azimuth, Insight Turkey ve Uluslararası İlişkiler dergilerinde yayımlanan makalelerde genel bilim felsefesinin yeri. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 19(75), 3-22. https://doi.org/10.33458/uidergisi.1187199
17. İşeri, E., & Esentürk, N. (2016). Türkiye’de uluslararası ilişkiler çalışmaları: Merkez-çevre yaklaşımı. Elektronik Mesleki Gelişim ve Araştırma Dergisi, 2, 17-33.
18. Karamık, İ., & Ermihan, E. (2023). Quo Vadis, Turkish IR? Mapping Turkish IR’s Footsteps within the Global. All Azimuth: A Journal of Foreign Policy and Peace, 12(2), 241-260. https://doi.org/10.20991/allazimuth.1284009
19. Kentmen-Çin, C., Akbaba, Y., & Saracoglu, B. (2024). Turkey's gender gap in higher education: An analysis of IR doctoral students. Women's Studies International Forum, 102, 102863. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2024.102863
20. Kut, Ş. (2005). Türkiye'de Uluslararası İlişkiler Eğitiminin Geleceği. Uluslararası İlişkiler/International Relations, 2(6), 87-124.
21. Mehmetcik, H., & Hakses, H. (2023). Turkish IR journals through a bibliometric lens. All Azimuth: A Journal of Foreign Policy and Peace, 12(1), 1-24. https://doi.org/10.20991/allazimuth.1238713
22. Mehmetcik, H., Parlar Dal, E., & Hakses, H. (2025). Understanding Turkish foreign policy studies: a bibliometric analysis. Alternatives, 50(2), 157-178. https://doi.org/10.1177/03043754241230021
23. Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 273-294.
24. Özcan, G. (2007). Türkiye'de uluslararası ilişkiler alanında lisansüstü eğitiminin sorunları. Uluslararası İlişkiler / International Relations, 4(13), 107-112.
25. Özdemir, M., & Aypay, A. (2022). The academic home of Turkish higher education research: A demographic, thematic and methodological examination of doctoral dissertations. Research in Educational Administration and Leadership, 7(1), 81-130. https://doi.org/10.30828/real.966055
26. Özmen, K., & Kınık, B. (2015). Policies and Practices of the Doctoral Programs in English Language Teaching in Turkey. International Journal of Higher Education, 4(4), 188-198.
27. Özsu, G. (2020). Uluslararası ilişkiler disiplininin internet çalışmalarıyla olan ilişkisinin 20 yılı: Türkiye’de yapılan lisansüstü tezlerin içerik analizi (1999-2019). Yeni Medya, 2019(7), 34-49. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2019.7/3.34-49
28. Sarrico, C. S. (2022). The expansion of doctoral education and the changing nature and purpose of the doctorate. Higher Education, 84(6), 1299-1315. https://doi.org/10.1007/s10734-021-00732-5
29. Tetik, M. O. (2022). Methodological nationalism in international relations: A quantitative assessment of academia in Turkey (2015-2019). All Azimuth: A Journal of Foreign Policy and Peace, 11(1), 29-47. https://doi.org/10.20991/allazimuth.1058080
30. Tombak, Z., & Akdemir, E. (2024). The Trend Analysis of Graduate Level Curriculum and Instruction Studies in Turkiye. Journal of Teacher Education and Lifelong Learning, 6(2), 466-480.
31. Üstün, M. T. (2023). Uluslararası göç ile ilgili YÖK ve ETHOS tez veri merkezlerinde yer alan akademik çalışmaların bibliyometrik analizi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 471-496. https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1226589
32. Yazgan, K. (2012). The development of international relations studies in Turkey (Yayınlanmamış doktora tezi). University of Exeter, Birleşik Krallık.
33. Yükseköğretim Kurulu [YÖK]. (t.y.). Tez istatistikleri. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/istatistikler.jsp