Türk Devletleri Teşkilatı’nda Bütünleşme, Genişleme ve 2040 Vizyonu: Neofonksiyonalist Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) entegrasyon dinamiklerini neofonksiyonalist çerçevede ve AB deneyimiyle kıyaslamalı olarak incelemektedir. Çalışmada, belge analizi ve süreç izleme yöntemi kullanılmış, zirve bildirileri, kurucu metinler ve sektör politikaları üzerinden spillover’ın somut izleri tartışılmıştır. Bulgular, kültürel yakınlaşmanın (ortak alfabe, TÜRKSOY, akademik iş birlikleri) lojistik ve ticarete (Trans-Hazar), oradan enerji, güvenlik ve dijital yönetişime taşmakta olduğunu göstermiştir. Türk Yatırım Fonu finansal entegrasyon için kurumsal bir kaldıraç oluşturmaktadır. 2023 sonrası ortak tatbikatlar ve güvenlik eşgüdümü, Deutschyen anlamda güvenlik topluluğu ihtimalini artırmaktadır. IMF projeksiyonları GSYH’nin 2027’de 2 trilyon dolar eşiğine yaklaşacağını ve ölçek ekonomilerinin entegrasyonu beslediğini göstermektedir. Buna rağmen, serbest dolaşım, ortak pazar ve savunma gibi ulusüstü hedefler sınırlı kalmakta; kararların ertelenmesi ve kapasite/önceliklendirme sorunları bir “teslimat açığı” üretmektedir. Çalışmada, ulaştırma-enerji-tarımda bayrak projelerin takvimlendirilmesini ve Fonun risk paylaşımı araçlarıyla derinleştirilmesini önerilmektedir. Bu çerçevede, 2040 Vizyonu’nun sektörel derinleşmeden düzenleyici uyuma, oradan kurumsal/siyasal yakınsamaya uzanan zincir sayesinde gerçekleşeceği ve ilerlemenin izlenebilir göstergelerle teyit edileceği ileri sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Devletleri Teşkilatı (TDT)
• Neofonksiyonalizm
• Bütünleşme
• Genişleme
• 2040 Vizyonu

Integration, Enlargement, and the 2040 Vision in the Organization of Turkic States: A Neofunctionalist Analysis

Öz

This study analyzes the Organization of Turkic States’ (OTS) integration dynamics through a neofunctionalist lens, in comparison with the EU experience. Employing document analysis and process tracing, it examines concrete traces of spillover across summit communiqués, founding texts, and sectoral policies. Findings indicate that cultural convergence (common alphabet, TURKSOY, academic cooperation) has spilled over into logistics and trade (the Trans-Caspian corridor), and subsequently into energy, security, and digital governance. The Turkic Investment Fund constitutes an institutional lever for financial integration. Post-2023 joint exercises and security coordination heighten the prospect of a Deutschian security community. IMF projections show aggregate GDP approaching USD 2 trillion by 2027, with scale effects reinforcing integration. Nevertheless, supranational aims—free movement, a common market, and defense—remain limited; decision deferrals and capacity/prioritization constraints produce a “delivery gap.” The study recommends time-bound flagship projects in transport–energy–agriculture and deepening the Fund via risk-sharing instruments. Within this framework, the 2040 Vision is expected to materialize through a chain from sectoral deepening to regulatory alignment and, ultimately, institutional/political convergence, with progress verified by trackable indicators.

Anahtar Kelimeler

• Organization of Turkic States (OTS)
• Neofunctionalism
• Integration
• Enlargement
• 2040 Vision

Kaynakça

1. Akıncı, H. (2021). Türk dünyasının jeopolitiği ve Türk dış politikasındaki yeri. Kriter Dergi. Retrieved March 15, 2024, from https://kriterdergi.com/dosya-turk-dunyasi/turk-dunyasinin-jeopolitigi-ve-turk-dis-politikasindaki-yeri.
2. Akçapa, M. (2023). Türk Devletleri Teşkilatı’nın tarihsel gelişimi: Teşkilatın dünü, bugünü ve yarını. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11(34), 473–491. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1223099.
3. Amreyev, B. (2023). Daha güçlü, bütünleşmiş ve birleşmiş Türk dünyasına doğru. Türk Devletleri Teşkilatı. Retrieved March 19, 2024, from https://turkicstates.org/assets/pdf/haberler/turk-devletleri-teskilati-genel-sekreteri-tarafindan-kaleme-alinan-makale-daha-guclu-daha-butunlesmis-ve-daha-birlesmis-turk-dunyasina-dogru-2676-163.pdf.
4. Anadolu Ajansı (2024). Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu, 34 Harften Oluşan Ortak Türk Alfabesi Önerisi Üzerine Uzlaştı, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/turk-dunyasi-ortak-alfabe-komisyonu-34-harften-olusan-ortak-turk-alfabesi-onerisi-uzerinde-uzlasti/3327364 (Erişim tarihi: 23.12.2025).
5. Aslanlı, A. (2017). Trans Hazar enerji iş birliğinin Türk cumhuriyetleri açısından önemi. Bilig, (83), 27–51.
6. Boyraz, H. M. (2023). Türk Devletleri Teşkilatı: Tarihi, yapısı, fırsatları ve sınırlılıkları. In H. M. Boyraz & F. Cicioğlu (Eds.), Uluslararası örgütler: Tarih, kuram ve örnekler (pp. 307–328). [Publisher not specified].
7. Çınar, Y., & Uzun, Y. U. (2023). Köklü geçmişten güçlü geleceğe Türk Devletleri Teşkilatı: Küresel ekonomik-siyasal potansiyeli ve teşkilatın geleceğine dair öngörüler. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(Special Issue), 141–156. https://doi.org/10.33206/mjss.1296831.
8. Çora, A. N. (2021). Türk Konseyi’nden (Türk Keneşi) Türk Devletleri Örgütü’ne, oradan Türk Birleşik Devletleri’ne uzanan yol. Sonçağ Akademi.

9. Dedeoğlu, B. (2004). Yeniden güvenlik topluluğu: Benzerliklerin karşılıklı bağımlılığından farklılıkların birlikteliğine. Uluslararası İlişkiler, 1(4), 1–21.
10. Emeklier, B., vd. (2022). Türk Devletleri Teşkilatı: Bütünleşme sürecine nereden başlamalı ve ne yapmalı? Güvenlik Stratejileri Dergisi, 73–107. https://doi.org/10.17752/guvenlikstrtj.1112874.
11. Ermağan, İ. (2012). Avrupa Birliği entegrasyonunda şüphecilik. Çanakkale Üniversitesi Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 7(1), 145–167.
12. Gündoğdu, S. (2023). Türkiye’nin jeopolitik açılımı: Bir uluslararası örgüt olarak Türk Devletleri Teşkilatı. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 266–279. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1263177.
13. Haas, E. B. (2004). The uniting of Europe: Political, social, and economic forces 1950–1957. University of Notre Dame Press.
14. Işıldak, S. (2022). Küresel entegrasyonda Türk iş birliği modeli olarak Türk Devletleri Teşkilatı’nın yeri [Unpublished master’s thesis]. Bursa Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
15. İstikbal, D. (2022). Türk dünyasının ekonomik geleceği: 2040 vizyonu. Kriter Dergi. Retrieved March 10, 2024, from https://kriterdergi.com/dosya-turk-devletleri-teskilati/turk-dunyasinin-ekonomik-gelecegi-2040-vizyonu.
16. Kocaman, Ö. (2022). Tarihi İstanbul Zirvesi: Türk Konseyi’nden Türk Devletleri Teşkilatı’na. Kriter Dergi. Retrieved March 9, 2024, from https://kriterdergi.com/tarihi-istanbul-zirvesi-turk-konseyinden-turk-devletleri-teskilatina.
17. Köksoy, F. (2020). İki adam bir kuram: Haas ve Schmitter ile neofonksiyonalizmin Karayipler Topluluğu’na yansıması. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 11(1), 22–41. https://doi.org/10.18354/esam.656250.
18. Musabay Baki, P. (2022). Türk Dünyası 2040 Vizyon Belgesi ve Türk iş birliğinin artan jeostratejik önemi. Kriter Dergi. Retrieved March 9, 2024, from https://kriterdergi.com/dosya-turk-devletleri-teskilati/turk-dunyasi-2040-vizyon-belgesi-ve-turk-is-birliginin-artan-jeostratejik-onemi.
19. Pirinççi, F. (2022). Semerkant Zirvesinin ardından Türk Devletleri Teşkilatı. SETA. Retrieved March 10, 2024, from https://www.setav.org/semerkant-zirvesinin-ardindan-turk-devletleri-teskilati/.
20. PWC (2017). The World in 2050: The Long View: How Will The Economic Order Change by 2050?, https://www.pwc.com/gx/en/research-insights/economy/the-world-in-2050.html (Erişim tarihi: 23.12.2025)
21. TDT. (2023). 21. yüzyılın parlayan yıldızı: Türk Devletleri Teşkilatı.
22. Tekir, G. (2023). Türk Devletleri Teşkilatının yeni-işlevselcilik ve devletlerarasıcılık teorileri bağlamında değerlendirilmesi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 1084–1097. https://doi.org/10.11616/asbi.1267450.
23. Tomar, C. (2021). Tarihî dönüm noktası: Türk Dünyası 2040 Vizyon Belgesi. Anadolu Ajansı. Retrieved March 19, 2024, from https://www.aa.com.tr/tr/analiz/tarihi-donum-noktasi-turk-dunyasi-2040-vizyon-belgesi/2425103.
24. Topsakal, İ., ve Zengin, A. K. (2021). Türk Devletleri Teşkilatı: Siyasi, ekonomik ve kültürel çıktılar. Kriter Dergi. Retrieved March 10, 2024, from https://kriterdergi.com/dis-politika/turk-devletleri-teskilati-siyasi-ekonomik-ve-kulturel-ciktilar.
25. Türk Devletleri Teşkilatı. (n.d.). Nahçıvan Anlaşması [PDF]. Retrieved March 12, 2024, from https://turkicstates.org/assets/pdf/temel_belgeler/Nahcivan_Anlasmasi_Turkce_20140417_193951.pdf.
26. Türk Devletleri Teşkilatı. (n.d.). Official website. Retrieved March 12, 2024, from https://www.turkicstates.org.
27. Ünver, R. D. (2023). The analysis of the Organization of Turkic States from a neofunctionalist perspective [Unpublished master’s thesis]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Avrasya Araştırmaları Anabilim Dalı, Ankara.
28. Yıldırımkaçar, E. (2022). The organization of Turkic states as a new strategy for a more powerful Turkey in Central Asia and the Middle East politics. UBAK Publishing House.
29. Yüce, M. (2022). Türk Devletleri Teşkilatına üye ülkeler arasında ikili ilişkilere bakış. Kriter Dergi. Retrieved March 10, 2024, from https://kriterdergi.com/dosya-turk-devletleri-teskilati/turk-devletleri-teskilatina-uye-ulkeler-arasinda-ikili-iliskilere-bakis.