Krizle Yüzleşen Devlet: Öngörülemeyen Krizlerde Kurumsal Dayanıklılık ve Devlet Müdahalesi- Türkiye ve Suudi Arabistan’ın Karşılaştırmalı Analizi

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 227 - 265, 31.12.2025

Mustafa Öztürk , İdris Sarısoy

Öz

Öngörülemeyen krizler, devletlerin kurumsal dayanıklılık kapasitesini ve kriz anındaki müdahale yetkinliğini belirgin bir şekilde sınar. Bu çalışmada, siyasal rejim türü, ekonomik kaynak düzeyi ve yönetişim modeli bakımından farklılık gösteren ülkeler olan Türkiye ve Suudi Arabistan’ın Covid-19 sürecindeki kamu müdahaleleri karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmektedir. Aralık 2018–Aralık 2022 dönemini kapsayan çalışma, politika belgeleri ve resmî istatistiklerin karşılaştırmalı nitel doküman analiziyle incelenmesine; bulguların ise betimsel göstergeler, eğilimler ve ekonometrik analizlerle (panel regresyon ve farkların farkı yaklaşımı) desteklenmesine dayanmaktadır. Sonuçlar, Türkiye’nin sosyal devlet ilkesi doğrultusunda istihdamı ve iç talebi korumaya yönelik geniş kapsamlı destek mekanizmalarını öne çıkardığını; Suudi Arabistan’ın ise merkezî karar alma ve mali disiplini merkeze alan bir çerçeve benimsediğini göstermektedir. Ayrıca ekonomik kırılganlıklar ve mali hareket alanının, müdahalenin hızı ve kapsamı üzerinde belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Farklı rejim tiplerinin yalnızca kriz yönetimini değil, kriz sonrası toparlanma stratejilerini de şekillendirdiği bulgusu, benzer ölçekli şoklarda politika tasarımı için kullanılabilecek karşılaştırmalı bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öngörülemeyen Krizler , Devlet Müdahalesi , Kurumsal Dayanıklılık , Covid-19 , Türkiye , Suudi Arabistan

The State Confronting Crisis: Institutional Resilience and State Intervention in Unforeseen Crisis-A Comparative Analysis of Türkiye and Saudi Arabia

Öz

Unforeseen crises distinctly test states’ institutional resilience capacity and their intervention competence at the moment of crisis. In this study, the public interventions of Turkey and Saudi Arabia—countries that differ in terms of political regime type, level of economic resources, and governance model—during the Covid-19 period are examined through a comparative approach. This study, covering the period from December 2018 to December 2022, is based on the examination of policy documents and official statistics through a comparative qualitative document analysis, and the support of the findings with descriptive indicators, trends, and econometric analyses (panel regression and difference-in-differences approach).. The results show that, in line with the social-state principle, Turkey brought forward broad support mechanisms aimed at protecting employment and domestic demand; whereas Saudi Arabia adopted a framework centered on centralized decision-making and fiscal discipline. It has also been determined that economic vulnerabilities and fiscal space are decisive for the speed and scope of intervention. The finding that different regime types shape not only crisis management but also post-crisis recovery strategies provides a comparative framework that can be used for policy design in shocks of similar scale.

Anahtar Kelimeler

Unforeseen Crises , State Intervention , Institutional Resilience , Covid-19 , Türkiye , Saudi Arabia

Kaynakça

• Akıncı, Z. (2010). Konaklama işletmelerinde kriz yönetimi: Alanya bölgesindeki konaklama işletmelerinde kriz sürecinde karşılaşılan sorunların tespit ve çözümüne yönelik bir araştırma (Doktora tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta).
• Alharbi, A. (2021). Economic effects of low oil prices in Saudi Arabia. International Journal of Information Technology, 13(1), 195–200.
• Alonazi, W. B., & Altuwaijri, E. A. (2022). Health policy development during Covid-19 in Saudi Arabia: Mixed methods analysis. Frontiers in Public Health, 9, 801273.
• Alqahtani, F., Khan, A., Alowais, J., Alaama, T., & Jokhdar, H. (2022). Bed surge capacity in Saudi hospitals during the Covid-19 pandemic. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 16(6), 2446-2452. doi: 10.1017/dmp.2021.117
• Arslan, N. T., & Tağraf, H. (2003). Kriz oluşum süreci ve kriz yönetiminde proaktif yaklaşım. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(1), 149–160.
• İŞKUR. (2021). Nakdi Ücret Desteği ve Sosyal Koruma Kalkanı istatistikleri. Türkiye İş Kurumu. Erişim: https://www.iskur.gov.tr/medya/2drfbwme/yasir-ozbas.pdf
• Bakkalcı, A. C., & Işıkoğlu, P. S. (2011). Küresel krizin kayıt dışı istihdam üzerine muhtemel etkileri: Emek yoğun piyasalarda Türkiye örneği. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 2(1), 19–47. doi: 10.18354/esam.81746
• Balcı, A. ve Çetin, A. (2020). Türkiye’de İşgücü Piyasasına Yönelik Politika Önlemleri ve Covid-19 Döneminde Kısa Çalışma Ödeneği Uygulaması. Çalışma ve Toplum Dergisi, 2020(4), 2117–2144.
• Bartan, A. Ç., Yıldız, A., Üstübici, A., Çelikoğlu, İ. Ö., Aksoy, M. U., & Çilingir, S. (2020). Küreselleşmenin krizi: Pandemi ve uluslararası siyaset. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Beck, U. (1992). From industrial society to the risk society: Questions of survival, social structure and ecological enlightenment. Theory, Culture & Society, 9(1), 97-123.
• Bentley, J. H. (2013). Environmental crises in world history. Procedia- Social and Behavioral Sciences, 77, 108-115.
• Birleşmiş Milletler (United Nations). (2020). Shared responsibility, global solidarity: Responding to the socio-economic impacts of COVID-19. New York: United Nations. Erişim: https://unsdg.un.org/sites/default/files/2020-03/SG-Report-Socio-Economic-Impact-of-Covid19.pdf
• Blanchard, O. J., & Leigh, D. (2013). Growth forecast errors and fiscal multipliers. American Economic Review, 103(3), 117-120. doi:10.1257/aer.103.3.117
• Boin, A. ve Lodge, M. (2016). Designing resilient institutions for transboundary crisis management. Public Administration, 94(2), 289–298. doi: 10.1111/padm.12264
• Capano, G. ve Woo, J. J. (2018). Resilience and robustness in policy design: A critical appraisal. Policy Sciences, 51(3), 427–452. Erişim: https://ash.harvard.edu/wp-content/uploads/2024/02/resilience_and_robustness.pdf
• Czerska-Shaw, K., Fossum, J. E., Góra, M., Tacik, P., & Warat, M. (2023). Imagining the future of Europe: Social and political actors’ proposals on European integration—An introduction. In K. Czerska-Shaw vd. (Ed.), Imagining Europe: Essays and proposals on the future of European integration (ss. 1–13). Palgrave Macmillan.
• Çağdaş, Y. (2020). Koronavirüs (Covid-19) salgınının ekonomi ve kamu maliyesine etkilerinin kümeleme analizi ile incelenmesi. Ekonomi, Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 5(Özel Sayı), 137–163. doi:10.30784/epfad.811203
• Çalıyurt, H. B. (2022). Bir sağlık krizi olan Covid-19 pandemisinin makroekonomik performansa etkileri üzerine bir değerlendirme. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 3(2), 25–56.
• Çelik, Ş. Ç. (2022). Covid-19 pandemisi sonrasında maliye politikaları uygulamaları: Türkiye özelinde bir değerlendirme. Maruf İktisat – İslâm İktisadı Araştırmaları Dergisi, 2(1), 4–27.
• Çelik, O. (2025). Siyasal rejimlerin sınıflandırılması üzerine: Kuramsal temeller ve güncel yansımalar. Cappadocia Journal of Area Studies, 7(1), 63–81.
• Davis, J. S., Devereux, M. B. ve Yu, C. (2020). Sudden stops in emerging economies: The role of world interest rates and foreign exchange intervention. Globalization Institute Working Paper No. 405, Federal Reserve Bank of Dallas. doi: 10.24149/gwp405
• Diamond, L. (2011). The impact of the economic crisis: Why democracies survive. Journal of Democracy, 22(1), 17-30.
• Djuve, V. L. ve Knutsen, C. H. (2024). Economic crisis and regime transitions from within. Journal of Peace Research, 61(3), 446–461. doi: 10.1177/00223433221145556
• Dokuzoğlu, S., & Tüm, K. (2022). Küresel salgının maliye politikalarına etkisi: Türkiye üzerine değerlendirmeler. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31(1), 105–120. doi:10.35379/cusosbil.1077786
• Düzgün, A. (2020). Kriz Yönetiminde Etkili Liderlik Tarzının Belirlenmesi: Erzurum İli Örneği. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 12(23), 492-514.
• Erçorumlu, M. (2025). Küresel Krizler Karşısında Sosyal Güvenlik Sistemlerinin Dayanıklılığı. Sosyal Güvenlik Dergisi, 14(2), 142-160.
• Ertekin, B. A. (2020). Covid-19 salgını gölgesinde Suudi Arabistan ve Rusya’nın petrol fiyat savaşı. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Ek Sayı, 403–420.
• Espino, E. C., Kozlowski, J., Martin, F. M. ve Sánchez, J. (2025). Policy rules and large crises in emerging markets. Federal Reserve Bank of St. Louis Working Paper 2025-004. doi: 10.20955/wp.2022.018
• Görgülü, S., & Gökçen, G. (2025). Dünyada ve Türkiye’de finansal krizler ile finansal krizlerin işletmelere etkileri. Finans, Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 147–172.
• Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2009). Basic econometrics (5th ed.). McGraw-Hill Irwin.
• Hale, T., Angrist, N., Goldszmidt, R., vd. (2021). A global panel database of pandemic policies (Oxford COVID-19 Government Response Tracker). Nature Human Behaviour, 5, 529–538. doi: 10.1038/s41562-021-01079-8
• Hasanov, R. ve Bhattacharya, P. S. (2023). Political regimes and financial crises. Scottish Journal of Political Economy, 70(4),285–318. doi: 10.1111/sjpe.12341
• Haug, N., Geyrhofer, L., Londei, A., vd. (2021). Ranking the effectiveness of worldwide COVID-19 government interventions. Nature Human Behaviour, 5(4), 529–538. doi: 10.1038/s41562-020-01009-0
• Hodula, M., Janků, J., Malovaná, S. ve Ngo, N. A. (2024). Geopolitical risks and their impact on global macro-financial stability: Literature and measurements. Czech National Bank Working Paper No. 8/2024.
• IMF. (2021a). World Economic Outlook: Managing Divergent Recoveries. International Monetary Fund. Erişim: https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2021/07/27/world-economic-outlook-update-july-2021
• IMF. (2021b). Fiscal Monitor: Strengthening the Credibility of Public Finances. International Monetary Fund. Erişim: https://www.imf.org/en/Publications/FM/Issues/2021/04/14/fiscal-monitor-april-2021
• IMF. (2021c). Saudi Arabia: 2021 Article IV Consultation—Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for Saudi Arabia (International Monetary Fund Country Report No. 21/152). Erişim: https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2021/149/002.2021.issue-149-en.pdf International Monetary Fund.
• Jordà, Ò., Singh, S. R. ve Taylor, A. M. (2020). Longer-run economic consequences of pandemics. NBER Working Paper No. 26934. National Bureau of Economic Research. Erişim: https://www.nber.org/papers/w26934
• Josifidis, K., Allegret, J.-P., Gimet, C. ve Beker Pucar, E. (2014). Macroeconomic policy responses to financial crises in emerging European economies. Economic Modelling, 36, 577–591. doi: 10.1016/j.econmod.2013.09.035
• Karakeçili, N. (2024). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası para politikası uygulamaları ve krizler. Amasya Üniversitesi Ekonomi, Ticaret ve Pazarlama Dergisi, 1(1), 67–78.
• Linz, J. (2000). Democratic political parties: Recognizing contradictory principles and perception. Scandinavian Political Studies. Erişim: https://tidsskrift.dk/scandinavian_political_studies/article/view/32990
• Liu, X., Ornelas, E., & Shi, H. (2022). The trade impact of the Covid‐19 pandemic. The World Economy, 45(12), 3751-3779.
• Nevado-Peña, D., López-Ruiz, V. R., & Alfaro-Navarro, J. L. (2015). The effects of environmental and social dimensions of sustainability in response to the economic crisis of European cities. Sustainability, 7(7), 8255–8269.
• OECD. (2021). Strengthening Economic Resilience Following the COVID-19 Crisis. OECD Publishing. Erişim: https://www.oecd.org/economy/strengthening-economic-resilience-following-the-covid-19-crisis-60546584-en.htm
• ORSAM. (2020). Salgın sonrası Suudi Arabistan’da mali kriz. Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi. Erişim: https://orsam.org.tr/yayinlar/salgin-sonrasi-suudi-arabistanda-mali-kriz/
• Pacheco, L. F., Altrichter, M., Beck, H., Buchori, D., & Owusu, E. H. (2018). Economic growth as a major cause of environmental crisis: Comment to Ripple et al. Bioscience, 68(4), 238-238.
• SAMA. (2020). Monetary and Banking Developments: First Quarter 2020. Saudi Central Bank. Erişim: https://www.sama.gov.sa/en-US/EconomicReports/DevelopmentReports/Monetary%20and%20Banking%20Development%20Q1%202020.pdf
• TCMB. (2020). Finansal İstikrar Raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Erişim: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Yayinlar/Raporlar/Finansal+Istikrar+Raporu
• TCMB. (2025). Enflasyon Raporu I. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Erişim: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Yayinlar/Raporlar/Enflasyon+Raporu
• Tunalı, Ç. B., & Saruç, N. T. (2021). Fiscal policies in times of the COVID-19 pandemic: The case of G-7 countries and Turkey. Journal of Political, Financial and Social Studies. doi: 10.26650/mcd2020-82517
• United Nations Country Team (UNCT) in Saudi Arabia. (2020). Socio-Economic impact of COVID-19 in the Kingdom of Saudi Arabia and how to build back better: Diagnostics Paper. United Nations. Erişim: https://saudiarabia.un.org/sites/default/files/2020-12/Socio-Economic%20impact%20of%20COVID-19%20in%20the%20Kingdom%20of%20Saudi%20Arabia%20and%20how%20to%20Build%20Back%20Better%2C%20Diagnostics%20paper%2C%20UN%20in%20KSA%2C%20November%202020.p
• Ünüvar, İ. ve Aktaş, H. (2022). Dünya’da ve Türkiye’de Covid-19 Pandemisinin Ekonomik Etkileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 25(1), 124–140. doi: 10.29249/selcuksbmyd.1017717
• Volianskyi, Pavlo B., Yakymets, Volodymyr M., Terentieva, Alla V., Slabkiy, Henry O., Tverdokhlib, Oleksandr S., Pechyborshch, Volodymyr P. (2021). Mechanism of state regulation of medical response to emergencies as an element of the civil protection system. Wiadomosci Lekarskie (Medical News), 74(5), 1222–1228. doi: 10.36740/WLek202105133
• Voronkova, V., Nikitenko, V., Oleksenko, R., Andriukaitiene, R., & Polysaiev, O. (2023). Environmental crisis overcoming as a factor for achieving economic sustainability in the context of the European green course. Cuestiones Políticas, 41(77), 612–629.
• World Bank. (2021). Global economic prospects, June 2021. World Bank. doi:10.1596/978-1-4648-1665-9
• Yolvermez, B. (2022). Türkiye’de pandemi döneminde çalışma hayatına yönelik alınan tedbirler. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 75-110.
• ZATCA (Zakat, Tax and Customs Authority). (2020). Value Added Tax (VAT) increased to 15 percent in Saudi Arabia.ZATCA. Erişim: https://zatca.gov.sa