İsrail, Vatikan ve İran’ın Siyasal Sistem Analizi: Din ve Siyaset İlişkisi Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Din kavramı, insanın içinde yaşadığı zaman dilimine ve geleceğine ilişkin olup aynı zamanda dünyanın ötesindeki zaman arasında birleştirici gücü olan ve bu durumu anlamlı bir hale getiren olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bakımdan tüm dinlerin zeminine bakıldığında geleceğe dair beklentiler ve bu beklentilere erişebilmek amacıyla da iki zaman dilimi içerisinde ilişki kurulabilmesi önemli olmakta ve gerekli bir hal almaktadır. Bundan dolayı bu ilişkinin iki zaman dilimi içerisinde sağlanabilmesinin mevcut konjonktürde dinin gerektirdiği ölçütlerde ele alınarak ve değerlendirmesi yapılarak güçlü bir yol güzergâhı bulunmalıdır. Din kavramının ise kişisellikten ayrıştırılıp kitlesel hale getirilebilmesi, toplumsal kuralların dinin emrettiği hükümlerle büyük oranda uyuşmasıyla mümkün olabilmektedir. Bu bağlamda toplumsal sistemin aynı yapıda olması dini isteklerin siyasal alanda biçim kazanmasını kolaylaştırırken diğer taraftan dini yönden homojen olmayan toplumlarda ise dini isteklerin siyasal alanda biçimlenmesi kolay olmamakta ve de daha kompleks bir yapı sergilediği görülmektedir. Bu çalışmanın amacı ise üç semavi din olan İslamiyet, Hristiyanlık ve Yahudilik’ten meydana gelen devlet yönetimi ve sistemi üzerindeki etkilerin bu maksatla belirlenmiş olan, İsrail, Vatikan ve İran devletlerinin siyasal yapılarının tarihsel ve konjonktürel anlamda incelenmesi ve farklılıkların ortaya konulabilmesidir.

Anahtar Kelimeler

• İran
• İsrail
• Siyasal Sistem
• Teokrasi
• Vatikan

Etik Beyan

Bu çalışma, araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlanmıştır. Çalışma sürecinde bilimsel dürüstlük ve etik kurallara bağlı kalınmıştır.

An Analysis of the Political Systems of Israel, the Vatican, and Iran: A Comparative Study on the Relationship Between Religion and Politics

Öz

The concept of religion is related to the time period in which people live and their future, and it also emerges as a phenomenon that has a unifying power between the time beyond the world and makes this situation meaningful. In this respect, when we look at the background of all religions, it is important and necessary to be able to establish a relationship within two time periods in order to reach these expectations and expectations for the future. For this reason, a strong road route should be found by considering and evaluating the criteria required by religion in the current conjuncture so that this relationship can be achieved in two time periods. The concept of religion, on the other hand, can be separated from the individual and made massive, only if the social rules largely agree with the provisions of religion. In this context, the same structure of the social system makes it easier for religious desires to take shape in the political field, on the other hand, in societies that are not homogeneous in terms of religion, it is not easy for religious desires to take shape in the political field and it is seen that it exhibits a more complex structure. The purpose of this study is to examine the political structures of the states of Israel, the Vatican and Iran in a historical and conjunctural sense and to reveal the differences, the effects on the state administration and system consisting of three monotheistic religions, Islam, Christianity and Judaism.

Anahtar Kelimeler

• Iran
• Israel
• Political System
• Theocracy
• Vatican

Etik Beyan

This study has been prepared in accordance with the principles of research and publication ethics. Scientific integrity and ethical rules have been adhered to throughout the study process.

Kaynakça

1. Akman, Çiğdem, & Ergün, G. (2019). İran İslam Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı Üzerine Bir Değerlendirme. International Journal of Social And Humanities Sciences Research (Jshsr), 6(38), 1627–1640. https://Doi.Org/10.26450/Jshsr.1230
2. Arian, A. (2005). Politics in Israel: The Second Republic (2nd ed.). Washington, D.C.: CQ Press.
3. Byrnes, T. A. (2017). Sovereignty, supranationalism, and soft power: The Holy See in international relations. The Review of Faith & International Affairs, 15(4), 6-20. https://doi.org/10.1080/15570274.2017.1392140
4. Cantone, S. (2025). Kardinal Becciu skandalı Katolik Kilisesi’nin reform sürecini test ediyor. Euronews. Erişim: https://tr.euronews.com/my-europe/2025/04/30/kardinal-becciu-skandali-katolik-kilisesinin-reform-surecini-test-ediyor
5. Cavlak, H., & Özbilek, Ü. (2019). Konstrüktivist Perspektiften Devrim Sonrası İran Siyasal Sistemi. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 129-137.
6. Çakırtaş, H. (2018). İran-Irak savaşı (1980-1988). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Elâzığ.
7. Çınkara, G. (2020). Sosyalist siyonist İşçi Partilerinin kurumsal ve ideolojik kökenleri (1897-1935). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Ankara.
8. DDF. (2023). Dicastery for the Doctrine of the Faith. Declaration Fiducia Supplicans: On the pastoral meaning of blessings. Holy See. Erişim: https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_ddf_doc_20231218_fiducia-supplicans_en.html

9. Eker, G. (2005). İsrail’in Siyasal Sistem yapısı ve Siyasal Partileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Marmara Üniversitesi Ortadoğu Araştırmalar Enstitüsü, Siyasi Tarih ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı, İstanbul.
10. Euronews. (2021). Hamaney’den cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yarışacak önemli isimlerin vetosuna destek. Erişim: https://tr.euronews.com/2021/05/27/hamaney-den-cumhurbaskanl-g-secimlerinde-yar-sacak-onemli-isimlerin-vetosuna-destek
11. Fanid, E. (2015). İran İslam Cumhuriyetinin Hükümet Sistemi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(12), 283-296.
12. Ghobadzadeh, N., & Rahim, L. Z. (2016). Electoral theocracy and hybrid sovereignty in Iran. Contemporary Politics, 22(4), 450-468.
13. Güllü, R. E. (2019). Vatikan'ın Devletleşmesi ve Türk Kamuoyu. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, (36), 1-28. https://doi.org/10.26650/YTA2019-635123
14. Işık, H. (2002). Papalık ve Vatikan Üzerine Özgün Bir Çalışma. Marife, 2(2), 255-264.
15. İRAM (2016). İran Araştırmaları Merkezi, Uzmanlar Meclisi. Erişim: https://iramcenter.org/2016-uzmanlar-meclisi/
16. Jelen, T. G., & Wilcox, C. (Ed.). (2002). Religion and Politics in Comparative Perspective: The One, The Few, and The Many. Cambridge: Cambridge University Press.
17. Kasımoğlu, A. (2025). İran’da Muhafazakârlar ve Reformistler Arasında Siyasal Mücadelenin Dönüşen Dinamikleri. İran Çalışmaları Dergisi, 9(1), 191-218.
18. Kaye, A. (2020). The invention of Jewish theocracy: The struggle for legal authority in modern Israel. Oxford University Press.
19. Kelly, B. P. (2023). The Power Politics of the Holy See: The Church, The State, and its Citizens. Politics and Religion, 16(4), 682-707.
20. Kızıloğlu, S. (2012). İsrail Devleti’nin Kuruluşuna Kadar Geçen Süreçte Yahudiler ve Siyonizm'in Gelişimi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 35-64.
21. Mahler, G. S. (2016). Politics and Government in Israel: The Maturation of a Modern State (3rd ed.). Lanham: Rowman & Littlefield.
22. Özalp, M. (2015). Papanın Yanılmazlığı Doktrini: Kriterleri ve İcrası. AİBÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3(5), 80-92.
23. Özalp, M. (2017). Papalık tarihinden bir kesit: IX. Pius dönemindeki dini ve siyasi gelişmeler. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 305-330.
24. Özdemir, S. (2021). İran-ABD İlişkileri ABD’nin Ortak Kapsamlı Eylem Planı’ndan Ayrılması (2015-2020). International Journal of Social Inquiry, 14(2), 741-782.
25. Roskin, M. G. (2018). Çağdaş Devlet Sistemleri: Siyaset, Coğrafya, Kültür (Çev. M. B. Seçilmişoğlu). Ankara: Adres Yayınları.
26. Safari, M. (2015). İran'da Dini Aydının Değişim Söylemi (1997-2014) Mohsin Kediver Örneği. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Erzurum.
27. Sayın, H., & Çırakoğlu, A. (2018). İran Siyasal Sisteminde Cepheleşmeler: Muhafazakârlar, Reformistler ve Ilımlılar. IV. Ortadoğu'da Siyaset ve Toplum Kongresi, ORMER, Sakarya, 115-126.
28. Sevinç, H. (2017). Üç Din Üç Devlet Suudi Arabistan-Vatikan ve İsrail’in Siyasal Sistem Analizi. Researcher, 5(3), 169-199.
29. Stinespring, W. F. (1947). Palestine: A study of Jewish, Arab and British policies by Esco Foundation for Palestine (Book Review). The Middle East Journal, 1(4), 470-471.
30. Tanner, N. P. (2001). The Councils of the Church: A Short History. New York: Crossroad Publishing.
31. Tokgöz, H. (2017). İsrail Devleti’nin Kuruluşunda Theodor Herzl ve Siyonizm. Anasay, (1), 183-195.
32. Tomak, Ö. (2020). İstihbarat Kurumlarının Askeri Darbelere Etkisi: Ajax Operasyonu Örneği. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 7(4), 2224-2238.
33. Topdemir, Z. (2019). İran Siyasal Sisteminin Tarihsel Gelişimi. Mardin Artuklu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Mardin.