Özel Eğitim Alanında Yaşam Öyküsü Araştırmaları: Kavramsal, Metodolojik ve Sistematik Bir İnceleme/ Life Story Research in Special Education: A Conceptual, Methodological, and Systematic Review

Öz

Anlatı araştırmalarının bir türü olan yaşam öyküsü araştırmaları bireylerin yaşantılarına ilişkin deneyimlerin hikâye formunda ifade edilmesine olanak tanıyan ve bu deneyimlerin sosyal, kültürel, ekonomik ve tarihsel bağlamlarla derinlemesine incelenmesini sağlayan nitel bir veri toplama tekniğidir. Özel eğitim alanında anlatı araştırmalarına yönelik ilgi giderek artmasına karşın, yaşam öyküsü araştırmaları hem sayıca sınırlı kalmakta hem de çoğu zaman anlatı, biyografi ya da otobiyografi gibi diğer anlatı yaklaşımlarıyla kavramsal olarak karıştırılmaktadır. Bu çalışma, yaşam öyküsü araştırmalarının kavramsal ve metodolojik temellerini incelemeyi ve özel eğitim alanında nasıl uygulandığını ortaya koyarak özel eğitim alanında çalışan araştırmacılara kuramsal ve uygulamalı katkı sunmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, 2015–2025 yılları arasında ERIC ve SCOPUS veri tabanlarında özel eğitim alanında yayımlanan yaşam öyküsü araştırmaları belirlenen ölçütler çerçevesinde sistematik olarak taranmış ve betimsel içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular özel eğitim alanında yaşam öyküsü araştırmalarının oldukça sınırlı sayıda gerçekleştirildiğini ve bu çalışmaların yöntemsel uygulama süreçlerinde özgün güçlükler barındırdığını göstermekte, ancak söz konusu yaklaşımın özel eğitim ve engellilik çalışmalarına önemli katkılar sunma potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, yaşam öyküsü araştırmalarının özel eğitim alanında nasıl uygulanabileceğini ortaya koyarak, bu alandaki sınırlı kaynak ve uygulama örneklerine katkı sunmakta; böylece özel gereksinimli bireylerin yaşam deneyimlerinin derinlemesine anlaşılmasına yönelik gelecek araştırmalara kuramsal ve uygulamalı bir zemin oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Özel eğitim araştırmaları
• Yaşam öyküsü araştırmaları
• Anlatı Araştırmaları
• Nitel araştırma tekniği.

Özel Eğitim Alanında Yaşam Öyküsü Araştırmaları: Kavramsal, Metodolojik ve Sistematik Bir İnceleme/ Life Story Research in Special Education: A Conceptual, Methodological, and Systematic Review

Öz

Life story research, a type of narrative inquiry, is a qualitative data collection method that allows individuals to express their experiences in the form of stories and enables these experiences to be examined in depth within social, cultural, economic, and historical contexts. Although interest in narrative research in the field of special education has been steadily increasing, life story research remains relatively limited in number and is often conceptually conflated with other narrative approaches such as biography or autobiography. This study aims to examine the conceptual and methodological foundations of life story research and to demonstrate how it is applied in the field of special education, thereby providing theoretical and practical contributions to researchers working in this area. To this end, life story studies published between 2015 and 2025 in the ERIC and SCOPUS databases within the field of special education were systematically screened according to predefined criteria and evaluated using descriptive content analysis. The findings indicate that life story research in special education is still quite limited and presents unique methodological challenges, yet this approach holds significant potential for contributing to research on special education and disability. By illustrating how life story research can be implemented in special education, this study contributes to the limited sources and practical examples in the field, thereby providing a theoretical and practical foundation for future research aimed at understanding the life experiences of individuals with special needs in depth.

Anahtar Kelimeler

• Special education research
• Life history research
• Narrative Inquiry
• Qualitative data collection method

Kaynakça

1. Akbayrak, K. (2023). Nitel Araştırma Yöntemleri II, Özel Eğitimde Nitel Araştırma Yöntemleri (editörler: Hazır, O. & Alpaydın, B.) Ankara: Vize Yayıncılık, 91-112.
2. Allan, J., & Slee, R. (2008). Doing Inclusive Education Research: Foreword by Michael Apple (Vol. 1). Brill.
3. Atkinson, D. (2004). Research and empowerment: involving people with learning difficulties in oral and life history research. Disability & Society, 19(7), 691-702. https://doi.org/10.1080/0968759042000284187
4. Bulut, S. (2014). Yaşam Öyküsü Araştırması, Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 11(1), 880-895. http://dx.doi.org/10.14687/ijhs.v11i1.2815
5. Bulut, S., & Cissy Usman, A. (2021). Psychobiography: Understanding concepts, steps, and procedures in the study of lives. Problems of Psychology in the 21st Century, 15(1), 7-17. https://doi.org/10.33225/ppc/21.15.07
6. Clandinin, D. J., & Rosiek, J. (2019). Mapping a landscape of narrative inquiry: Borderland spaces and tensions. Journeys in Narrative Inquiry (228-264). Routledge.
7. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2017). Research Methods in Education. Routledge.
8. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage.

9. Dematthews, D. E. (2018). Urban principal narratives on including black boys with emotional disabilities. Journal of School Leadership, 28(3), 401-430. https://doi.org/10.1177/105268461802800306
10. Denscombe, M. (2014). The good research guide for small research projects (5. Baskı) Open University Press, London.
11. Goodley, D. (1996). Tales of Hidden Lives: A critical examination of life history research with people who have learning difficulties. Disability & Society, 11(3), 333–348. https://doi.org/10.1080/09687599627642
12. Goodson, I. & Sikes, P. (2016). Techniques for doing life history. (editör: Goodson, I.) The Routledge International Handbook on Narrative and Life History. Routledge. Oxon.
13. Goodson, I., & Gill, S. (2011). Narrative pedagogy: Life history and learning (Vol. 386). Peter Lang.
14. Harnett, P. (2010). Life history and narrative research revisited. Exploring Learning, Identity and Power through Life History and Narrative Research (169-180). Routledge.
15. Hatch J. A., & Newsom S. K. (2010). Life history (editörler: Peterson P., Baker E., McGaw B.), International Encyclopedia of Education (3. Baskı). 430–435. Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-044894-7.01517-7
16. Karasar, N. (2008). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
17. Lemley, C. K. & Mitchell, R. W. (2011). Narrative inquiry: stories lived, stories told (editörler: Lapan, S. D., Quartaroli, M. T. & Riemer, J. F.) Qualitative Research: An Introduction to Methods and Designs. Jossey-Bass, San Francisco. 215-241.
18. McAdams, D. P. (2016). How stories found a home in human personality. In The Routledge international handbook on narrative and life history (pp. 44-58). Routledge.
19. Meneley, T., Crawford, L., & Huddleston, G. (2021). Sherry:“inclusion” interpreted through a life-story lens. International Journal of Developmental Disabilities, 67(1), 67-78. https://doi.org/10.1080/20473869.2019.1613849
20. Merriam, S. (2009). Qualitative Research: A guide to design and implementation. (3. Baskı) John Wiley & Sons.
21. Oliver, P. (2010) The Student's Guide to Research Ethics. UK: McGraw-Hill Education.
22. Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., ... & Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. bmj, 372. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
23. Parker, E. C., & Draves, T. J. (2017). A narrative of two preservice music teachers with visual impairment. Journal of Research in Music Education, 64(4), 385-404. https://doi.org/10.1177/0022429416674704
24. Poon-McBrayer, K. F. (2016). Complexities of Shared Ethnicity, Immigrant Education, and Disabilities: Reconceptualizing Multicultural Special Education. International Journal of Special Education, 31(3), 3. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1120697.pdf
25. Raymond, H., Clandinin, D. J., Kubota, H., & Caine, V. (2022). Bumping places of social inclusion: A narrative inquiry into the experiences of refugee families who have a child who is living with a disability. Equity & Excellence in Education, 55(1-2), 73-86. https://doi.org/10.1080/10665684.2022.2076781
26. Riessman, C.K. (2008). Narrative Methods for the Human Sciences. Sage. London.
27. Tracy, S. J. (2010). Qualitative quality: Eight “big-tent” criteria for excellent qualitative research. Qualitative Inquiry, 16(10), 837-851. https://doi.org/10.1177/1077800410383121
28. Winston, C. E. (2011). Biography and life story research (editörler: Lapan, S. D., Quartaroli, M. T. & Riemer, J.) Qualitative Research: An Introduction to Methods and Designs. F. Jossey-Bass. San Francisco.
29. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayınları.