From Mîr-i Tribe to Banditry: An Overvıew of Members of Tribal Dynasties’ Transformation From “Favorite” To “Subaltern” 1800-1855
Öz
The struggle for the existence of Kurdish dynasties and mîr-i tribes living in the intermediate geography of Ottoman and Iran also encompasses the history of their relations with other states. Allegiance with and accreditation by the great powers was a critical prerequisite for Kurdish dynasties and mîr-i tribes to exercise sovereignty over their territory. Dynasties and tribes that swore allegiance to the Ottoman Empire had their hereditary law guaranteed under the titles of statuses such as hükümet (sovereign sanjaks), yurtluk ocaklık (family estate sanjaks), and mîr-i tribe (chiefdom of tribe). Being ideal and accredited requires important commitments, such as giving the allied state full military support against its enemy, fulfilling certain economic obligations, and relinquishing a claim to full sovereignty. However, although periodic revolts against the dominant state are based on the desire for domination in lieu of the recognized hereditary law, this action is described by a set of concepts, such as banditry, subordination, alienation, and liquidation. This article aimed to investigate the struggle for power and dominance in the geography between the Ottomans and Iran within the framework of a certain chronology. The study focused on documents addressing the phenomenon of turning from being favorite into being subaltern.
Osmanlı-İran ara coğrafyasında kalan Kürd hanedanlar ve mîr-i aşiretlerin var olma mücadelesi karşı karşıya kaldıkları devletlerle olan ilişkilerinin tarihini de kapsar. Büyük güçlerle uyum içinde olmak metbuluk/bağlılık ve akredite olmaklık hakimiyet alanlarının sürdürülebilirliği için önemli koşuldur. Osmanlı Devleti ile ittifakı seçerek “makbul” olan hanedan ve aşiretlerin irsî hukukları, hükümet, yurtluk ocaklık ve mîr-i aşiret gibi statülerle garanti altına alınmıştır. Makbul ve akredite olmak, ittifak edilen devletle birlikte karşıt güce karşı tam bir askeri destek vermeyi, belirli ekonomik yükümlülükleri üstlenmeyi ve tam bir hükümranlık iddiasından vazgeçmek gibi önemli taahhüdleri içerir. Ancak tabi olunan güce karşı gerçekleşen dönemsel başkaldırılar, tanınmış irsî hukuka dayalı hakimiyet arzusuna dayalı olsa da bu durum eşkıyalaşma, madunlaşma, ötekileşme ve tasfiyeyle sonuçlanan bir kavram setiyle tarif edilmiştir. Bu makalede belirli bir kronoloji çerçevesinde ara coğrafyada yaşanan iktidar olma ve hükümranlık iddiasıyla alan hakimiyeti kurma mücadelesi, makbul ve madunlaşma olgusu etrafında vesikalara dayalı olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Mîr-i Aşiretten Eşkıyalığa: Aşiret Hanedan Üyelerinin Makbulden Madunlaşma Sürecine Bakış 1800-1855
Öz
Osmanlı-İran ara coğrafyasında kalan Kürd hanedanlar
ve mîr-i aşiretlerin var olma mücadelesi karşı
karşıya kaldıkları devletlerle olan ilişkilerinin tarihini
de kapsar. Büyük güçlerle uyum içinde olmak metbuluk/
bağlılık ve akredite olmaklık hakimiyet alanlarının
sürdürülebilirliği için önemli koşuldur. Osmanlı Devleti
ile ittifakı seçerek “makbul” olan hanedan ve
aşiretlerin irsî hukukları, hükümet, yurtluk ocaklık ve
mîr-i aşiret gibi statülerle garanti altına alınmıştır. Makbul
ve akredite olmak, ittifak edilen devletle birlikte
karşıt güce karşı tam bir askeri destek vermeyi, belirli
ekonomik yükümlülükleri üstlenmeyi ve tam bir
hükümranlık iddiasından vazgeçmek gibi önemli taahhüdleri
içerir. Ancak tabi olunan güce karşı gerçekleşen
dönemsel başkaldırılar, tanınmış irsî hukuka dayalı hakimiyet
arzusuna dayalı olsa da bu durum eşkıyalaşma,
madunlaşma, ötekileşme ve tasfiyeyle sonuçlanan bir
kavram setiyle tarif edilmiştir. Bu makalede belirli bir
kronoloji çerçevesinde ara coğrafyada yaşanan iktidar
olma ve hükümranlık iddiasıyla alan hakimiyeti kurma
mücadelesi, makbul ve madunlaşma olgusu etrafında
vesikalara dayalı olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Nêrînek li Pêvajoya Ku Endamên Xanedaniya Eşîran ji Rewşa Meqbûliyê Ketine Rewşa Madûniyê 1800-1855
Öz
Ew têkoşîna a xweparastinê ya wan xanedanên Kurd û mîrên eşîran ku di cografyaya
navber a Osmanî û Îranê de mane, dîroka têkilîyên wan a bi van dugelan re jî di
bin banê xwe dihewîne. Ji bo ku ev xanedan û eşîr bikaribin bi berdewamî qadên
xwe yên serdestbûnê biparêzin, pevgirêdana wan a bi hêzên mezin re, akredîteyîya
wan û livekirina wan bi wan hêzan re şertekî gelek girîng e. Ew xanedan û mîrên
eşîran ku digel Dewleta Osmanî ketine nav hevgirtinê, bûne xanedanên “meqbûl” û
wan, mafên xwe yên irsî, statuyên xwe yên mîna hikûmat, xwedanmilkîtî û mîrantîya
xwe ya eşîrtîyê mîsoger dikirin. Bi tevî vê yekê, wê meqbûlî û akredtîtîyê soz û peymanên
wisa li ser xanedanên ku bi van dewletê re îttîfaqê dikirin ferz dikir ku gava
ew dewlet li dijî dewleteke din biketa şer, dê wan xaendan jî bi hêza xwe ya eskerî
palpiştî bikira, biketa bin barên malî û dev ji hikumranîyeke tam berdaya. Lê ew
serhildanên serdemî ku li dijber hêza ku ew bûna tabiê wê, heger bi mebesta bidetxistina
serdestbûneke li ser bingeha mafê rewa yê îrsî jî bûna, ev rewş bi destetêgihên
mîna şêlevanîbûn, madûnîbûn û dîgerbûnîyê dihat pênasekirin û encama wê bi
jiholêrakirinê diqedîya. Di vê gotarê de hewl hatîye dayîn ku di nav çarçoveya kronolojîyeke
dîyar de ew têkoşîna ku di vê cografyaya navber de ji bo desthilatdarî û
hukumranîya qadî/manaşî hatîye dayîn û ew rewşa wan a meqbûlî û madûnîyê, bi
wesîqeyan bihête nirxandin.
Anahtar Kelimeler
