CİNSİYET TEMELLİ GÖÇ DENEYİMLERİ: KADIN VE ERKEK GÖÇMENLERİN UYUM STRATEJİLERİNİN İLETİŞİM PERSPEKTİFİNDEN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Yıl 2025, Cilt: 47 Sayı: 1, 79 - 112, 04.01.2026

Hüsna Yılmaz

https://izlik.org/JA52SS55UP

Öz

Bu araştırma, Türkiye’ye göç eden Suriyeli üniversite öğrencilerinin kültürleşme süreçlerini toplumsal cinsiyet, iletişim ve bölgesel farklılıklar ekseninde incelemektedir. Çalışma, Gaziantep ve İstanbul’da yürütülmüş olup, iki farklı bölgenin sosyo-kültürel yapılarının kültürleşme süreçlerine etkisini karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Araştırmada yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme yöntemi kullanılmış, göçmen öğrencilerle bire bir yapılan mülakatlarla deneyimleri detaylı şekilde incelenmiştir. Bulgular, göç sürecinin toplumsal cinsiyet rollerini yeniden şekillendirdiğini ve kadınlar ile erkekler arasında farklı kültürleşme yönelimleri yarattığını göstermektedir. Kadınlar, sosyo-kültürel uyumda daha aktif olup dil becerileri ve sosyal ağlar yoluyla entegrasyonlarını kolaylaştırmaktadır. Erkekler ise ekonomik güvencesizlik, toplumsal dışlanma ve vatandaşlık statüsü gibi faktörlerden etkilenerek kimliklerini koruma eğiliminde olup, daha çok ayrılma yönelimi sergilemektedir. Bölgesel farklılıklar da süreci doğrudan etkilemektedir. İstanbul’da göçmenler, çok kültürlü ortamdan yararlanabilmekte ancak ayrımcılıkla karşılaşma korkusuyla kimliklerini gizleme ve fiziksel görünümlerini değiştirme eğilimindedir. Gaziantep’te ise Suriyeliler, kimliklerini daha açık ifade edebilmekte; ancak ev sahibi toplumla etkileşimleri daha sınırlı kalmaktadır. Sonuçlar, kültürleşme sürecinin yalnızca bireysel tercihlerle değil, toplumsal cinsiyet, iletişim biçimleri ve bölgesel bağlamla şekillendiğini göstermektedir. Ev sahibi toplumun tutumu, göçmenlerin uyum sürecinde kritik bir faktör olup iletişim kanallarının açık olması kültürel entegrasyonu kolaylaştırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Göç , Toplumsal Cinsiyet , İletişim , sosyo-kültürel uyum

Etik Beyan

İstanbul Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu tarafından 03.04.2023 tarihli toplantıda değerlendirilmiş ve etik açıdan uygun bulunmuştur.

Destekleyen Kurum

İstanbul Üniversitesi

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde, akademik yolculuğumda bilgisi, tecrübesi ve rehberliğiyle bana her zaman destek olan değerli hocam Prof. Dr. Betül Önay Doğan’a içtenlikle teşekkür ederim. Kendisi, yalnızca bu çalışmada değil, akademik gelişimimde de önemli bir yol gösterici olmuştur. Bilgisi kadar insanî yaklaşımıyla da akademik dünyada varlığı gerçekten kıymetlidir.

GENDER-BASED MIGRATION EXPERIENCES: A COMPARATIVE ANALYSIS OF ADAPTATION STRATEGIES OF MALE AND FEMALE MIGRANTS FROM A COMMUNICATION PERSPECTIVE

https://izlik.org/JA52SS55UP

Öz

This study examines the acculturation processes of Syrian university students who have migrated to Turkey, focusing on gender, communication, and regional differences. The research was conducted in Gaziantep and Istanbul, analyzing how the socio-cultural structures of these two regions influence acculturation processes through a comparative approach. A semi-structured in-depth interview method was employed, allowing for a detailed examination of the experiences of migrant students through one-on-one interviews. The findings reveal that the migration process reshapes gender roles, leading to different acculturation orientations among men and women. Women tend to be more active in socio-cultural adaptation, facilitating their integration through language skills and social networks. In contrast, men are more affected by economic insecurity, social exclusion, and citizenship status, which reinforce their tendency to maintain their identity and display a separation orientation. Regional differences also play a significant role in shaping the process. While migrants in Istanbul can benefit from a multicultural environment, they tend to conceal their identity and modify their physical appearance due to the fear of discrimination. In Gaziantep, however, Syrians express their identity more openly but experience more limited interactions with the host society. The results suggest that acculturation is shaped not only by individual choices but also by gender roles, communication patterns, and regional contexts. The attitude of the host society is a critical factor in the adaptation process, as open communication channels significantly facilitate cultural integration.

Anahtar Kelimeler

migration , gender , communication , socio-cultural adaptation

Kaynakça

• Antonsich, M. (2010). Searching for belonging: An analytical framework. Geography Compass, 4(6), 644–659. https://doi.org/10.1111/j.1749-8198.2010.00317.x
• Ayyıldız, R., & Karataş, S. (2022). Suriyelilerin uyumu konusunda STK’ların etkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 33(1), 51–70.
• Bailey, R. (2010). Immigration and migration. New York, NY: Infobase Publishing.
• Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology: An International Review, 46(1), 5–34. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1997.tb01087.x
• Berry, J. W. (2006). Acculturation: A conceptual overview. In M. H. Bornstein & L. R. Cote (Eds.), Acculturation and parent–child relationships: Measurement and development (pp. 13–33). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
• Berry, J. W. (2006a). Contexts of acculturation. In D. L. Sam & J. W. Berry (Eds.), The Cambridge handbook of acculturation psychology (pp. 27–42). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
• Berry, J. W. (2006b). Stress perspectives on acculturation. In D. L. Sam & J. W. Berry (Eds.), The Cambridge handbook of acculturation psychology (pp. 43–57). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
• Berry, J. W. (2006c). Design of acculturation studies. In D. L. Sam & J. W. Berry (Eds.), The Cambridge handbook of acculturation psychology (pp. 129–141). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
• Berry, J. W., Kim, U., Minde, T., & Mok, D. (1987). Comparative studies of acculturative stress. International Migration Review, 21(3), 491–511. https://doi.org/10.1177/019791838702100303
• Biçer, S. (2023). Mülteci çocukların sosyal ve akademik uyumları: Sorunlar ve çözüm önerileri (Yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
• Bolgün, C. (2020). Sosyal uyum ve gruplararası ilişkiler: Türkiye’de yerel toplum ve Suriyeliler (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Bostancı, P. (2022). Yerel kapsayıcı politika ve uygulamaların Suriye kökenli göçmenlerin sosyal uyumu üzerindeki etkisi: Zeytinburnu örneği (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
• Çakmak, S. (2010). Değişen hayatların görünmez sahipleri: Göçmen kadınlar. Fe Dergi, 2(2), 50–64. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000032
• De Haas, H., Castles, S., & Miller, M. J. (2020). The age of migration: International population movements in the modern world (6th ed.). London, UK: Red Globe Press.
• Dedeoğlu, S., & Gökmen, Ç. E. (2011). Göç ve sosyal dışlanma: Türkiye’de yabancı kadın göçmenler. Ankara: Efil Yayınevi.
• Demos, T. V. (2007). People flow revisited: Constructive management of changing patterns of migration. In M. Jandl (Ed.), Innovative concepts for alternative migration policies (pp. 37–47). Amsterdam, Netherlands: Amsterdam University Press.
• Durgun, H. (2022). Türkiye’de Suriyeli sığınmacı çocukların sosyo-kültürel uyum düzeylerinin tespiti ve geliştirilmesine yönelik sosyal politikalar önerileri: Kırşehir örneği (Yüksek lisans tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırşehir.
• Dutta, S., & Waraich, S. B. (2024). Fitting in to thrive: Role of sociocultural adaptation in shaping engagement among interstate migrant professionals in India. International Journal of Indian Psychology, 12(2), Article 389. https://ijip.in/wp-content/uploads/2024/07/18.01.389.20241202.pdf
• Geyik Yıldırım, S. (2020). Suriyeli kent mültecilerinin sosyal, kültürel ve ekonomik entegrasyonu (Küçükçekmece ilçesi örneği) (Doktora tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
• Göç İdaresi Başkanlığı. (2024). Geçici koruma kapsamındaki Suriyeliler – İstatistikler (31 Aralık 2024). https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638
• Göç İdaresi Başkanlığı. (2025). 2025 yılı uluslararası göç istatistikleri – Cinsiyete göre göç nedenleri tablosu. https://www.goc.gov.tr/uluslararasi-goc-istatistikleri-2025
• Hall, E. T. (1959). The silent language. Garden City, NY: Doubleday.
• Hall, S. (1990). Cultural identity and diaspora. In J. Rutherford (Ed.), Identity: Community, culture, difference (pp. 222–237). London, UK: Lawrence & Wishart.
• Hammersley, M. (2012). What is qualitative research? London, UK: Bloomsbury Academic.
• Hesse-Biber, S. N. (2010). Mixed methods research: Merging theory with practice. New York, NY: Guilford Press.
• Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and organizations: Software of the mind (3rd ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
• Hofstede, G. J., Pedersen, P., & Hofstede, G. (2002). Exercises, stories and synthetic cultures. Intercultural Press. International Labour Organization. (2008). Women and men migrant workers: Moving towards equal rights and opportunities. Geneva, Switzerland: International Labour Office. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. (2017). 2016 Türkiye göç raporu (Yayın No. 40). Ankara: Yazar. Retrieved from https://www.goc.gov.tr/yillik-goc-raporlari
• Jones-Johnson, G., DeLisi, M., Hochstetler, A., Johnson, W. R., & Frishman, N. (2013). Gender differences in social relationships, social integration and substance use. Sociology Mind, 3(1), 106–113. https://doi.org/10.4236/sm.2013.31016
• Kaya, M. (2021). Suriyeli mültecilerin sosyal uyum sorunu: Ankara Önder Mahallesi örneği (Yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale.
• Keleş, F. B. (2020). Suriyeli mülteci öğrencilerin Türkiye’de kültürlenme düzeyleri, kültürleşme stresleri ve kolektif benlik algıları arasındaki ilişkiler (Yüksek lisans tezi). Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aksaray.
• Kim, Y. Y. (2001). Becoming intercultural: An integrative theory of communication and cross-cultural adaptation. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
• Koser, K. (2007). International migration: A very short introduction. Oxford, UK: Oxford University Press.
• Kurçak, A. K. (2022). Türk toplumunda Suriyeli göçmenleri kabul ve uyumda dindarlığın rolü (Gaziantep örneği) (Doktora tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
• Maheen, H., & King, T. (2023). Employment-related mental health outcomes among Australian migrants: A 19-year longitudinal study. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 57(11), 1475–1485. https://doi.org/10.1177/00048674231174809
• Morokvašić, M. (1984). Birds of passage are also women. International Migration Review, 18(4), 886–907. https://doi.org/10.1177/019791838401800402
• Morokvašić, M. (2014). Gendering migration. Migracijske i etničke teme, 30(3), 355–378. https://doi.org/10.11567/met.30.3.4
• Öznay, G. (2019). Suriyeli Arap mültecilerin ve Suriyeli Türkmen mültecilerin entegrasyon sürecinin karşılaştırmalı analizi: İstanbul örneği (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Preston, K., & Grimes, A. (2017). Migration and gender: Who gains and in which ways? (Motu Working Paper 17-08). Wellington, New Zealand: Motu Economic and Public Policy Research. https://doi.org/10.29310/wp.2017.08
• Redfield, R., Linton, R., & Herskovits, M. J. (1936). Memorandum for the study of acculturation. American Anthropologist, 38(1), 149–152.
• Sak, Ç. (2021). Suriyeli göçmenlerin kültürel kimliklerini inşa etme süreci: Gaziantep örneği (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
• Salami, S. A., Luciano, G., O’Grady, M. N., Biondi, L., Newbold, C. J., Kerry, J. P., & Priolo, A. (2019). Sustainability of feeding plant by-products: A review of the implications for ruminant meat production. Animal Feed Science and Technology, 251, 37–55. https://doi.org/10.1016/j.anifeedsci.2019.02.006
• Sen, A. (2000). Social exclusion: Concept, application, and scrutiny (Social Development Paper No. 1). Manila, Philippines: Asian Development Bank.
• Sinatti, G. (2013). Masculinities and intersectionality in migration: Transnational Wolof migrants negotiating manhood and gendered family roles. In T. D. Truong & D. Gasper (Eds.), Migration, gender and social justice: Perspectives on human security (pp. 215–226). Berlin, Germany: Springer.
• Stephan, W. G., & Stephan, C. W. (1985). Intergroup anxiety. Journal of Social Issues, 41(3), 157–175. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1985.tb01134.x
• Stephan, W. G., Ybarra, O., Martinez, C. M., Schwarzwald, J., & Tur-Kaspa, M. (1998). Prejudice toward immigrants to Spain and Israel: An integrated threat theory analysis. Journal of Cross-Cultural Psychology, 29(4), 559–576. https://doi.org/10.1177/0022022198294004
• Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
• Tuan, Y. F. (2001). Space and place: The perspective of experience. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
• Yılmaz, H. (2024a). Sosyo-kültürel uyumun iletişim perspektifinden analizi: İstanbul ve Gaziantep’teki Suriyeli üniversite öğrencileri üzerine bir inceleme (Yayımlanmış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
• Yılmaz, H. (2024b). Sınırları aşan yaşamlar: Kültürlerarası iletişim ve sosyo-kültürel uyumun kodları. Ankara: Literatürk Academia.
• Yılmaz, H., & Önay Doğan, B. (2025). Sosyokültürel Uyumun İletişim Perspektifinden Analizi: İstanbul ve Gaziantep’teki Suriyeli Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir İnceleme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 1186-1208. https://doi.org/10.21547/jss.1630536