Grammont Teorisi Bağlamında Ahmed Şevkî’nin el-Ḳaṣîdetu’s-Sîniyye’sinin Fonetik Analizi
Öz
Bu çalışma, Maurice Grammont’un izlenimci fonetik teorisi doğrultusunda, Ahmed Şevkî’nin el-Ḳaṣîdetu’s-Sîniyye adlı şiirinde yer alan beyitleri ses-anlam ilişkisi temelinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel hedefi, Arap şiirinde fonetik unsurların yalnızca kafiye ve ahenk oluşturmaya yönelik değil, aynı zamanda anlamı derinleştiren ve duygusal aktarımı güçlendiren işlevsel bir boyut taşıyıp taşımadığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışma şu araştırma sorularına odaklanmaktadır: Ahmed Şevkî’nin şiirinde fonetik yapı anlamla nasıl bütünleşmektedir? Hangi ünlü ve ünsüz türleri belirli tematik çağrışımlarla ilişkilidir? Grammont’un fonosemantik kuramı Arap şiiri bağlamında uygulanabilir midir? Araştırmanın kapsamını, el-Ḳaṣîdetu’s-Sîniyye’nin seçilmiş beyitleri oluşturmaktadır. İnceleme yalnızca kısa ünlülerle sınırlandırılmış; uzun ünlüler değerlendirme dışı bırakılmıştır. Bu tercih, uzun ünlülerin Arap fonetikçiler tarafından yalnızca süre bakımından bir tasnife tabi tutulması bu yönüyle parlak-karanlık gibi nitel farklılıklar içermemesi ile ilişkilidir. Maurice Grammont’un fonosemantik sınıflandırmasına göre ünsüzler, patlamalı, nazal, sızıcı ve sürekli olmak üzere dört başlık altında incelenmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; seçilen beyitler hem anlamsal hem de fonetik düzeyde değerlendirilmiştir. Çalışmada ulaşılan bulgular, her ses türünün belirli temalarla anlamlı biçimde örtüştüğünü ortaya koymuştur. Araştırmanın kuramsal temelini oluşturan Maurice Grammont’un izlenimci fonetik teorisi, Traité de Phonétique adlı eserinde kapsamlı biçimde ele alınmaktadır. Bu eser, çalışmada temel başvuru kaynağı olarak içerik analizi tekniğiyle ayrıntılı biçimde incelenmiş; yapılan değerlendirmeler sonucunda ses sınıflarının tematik yapılarla kurduğu ilişkilerin belirgin ve tutarlı örüntüler sergilediği görülmüştür. Patlamalı ünsüzler, ani ve yüksek enerjili yapılarıyla güçlü tepkileri; nazal ünsüzler, bastırılmış duyguları; sızıcı ünsüzler ve özellikle titreşimli [r] sesi, ince tonlarda neşe ve hareketlilik, kalın tonlarda ise güç ve ağırlığı; sürekli ünsüzler ise şiddet barındırmayan ancak devamlılık arz eden kalıcı duygusal durumları yansıtmaktadır. Parlak ünlüler açıklık ve canlılık; karanlık ünlüler ise kasvet ve derinlik hissini ses düzeyinde yansıtır. Bu çalışmada, fonetik unsurların tematik çağrışımlarla bütünleşme biçimlerini ortaya koyan özgün bir fonosemantik analiz yöntemi önerilmektedir. Bu yönüyle çalışma, Arap şiirinin çağdaş dilbilimsel yaklaşımlarla yeniden yorumlanmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Phonetic Analysis of Ahmad Shawqī’s al-Qaṣīdat al-Sīniyya in the Context of Grammont’s Theory
Öz
This study aims to analyze the verses of Aḥmad Shawqī’s al-Qaṣīdat al-Sīniyya through the lens of Maurice Grammont’s impressionistic phonetic theory, focusing on the relationship between sound and meaning. The main objective of the research is to determine whether phonetic elements in Arabic poetry serve not only to create rhyme and euphony but also to deepen meaning and enhance emotional expression. In this context, the study addresses the following research questions: How does the phonetic structure in Shawqī’s poetry integrate with meaning? Which types of vowels and consonants are associated with specific thematic connotations? Can Grammont’s phonosemantic theory be applied within the context of Arabic poetry? The scope of the research is limited to selected verses from al-Qaṣīdat al-Sīniyya. The analysis focuses solely on short vowels, excluding long vowels, since long vowels are primarily classified in terms of duration rather than qualitative distinctions such as brightness or darkness. According to Maurice Grammont’s phonosemantic classification, consonants are examined under five categories: plosive, fricative, nasal, liquid, and continuous. A qualitative research method was adopted, and the selected verses were analyzed both semantically and phonetically. The findings reveal that each type of sound meaningfully corresponds to specific themes. The theoretical foundation of this study is based on Maurice Grammont’s impressionistic phonetic theory, extensively discussed in his work Traité de Phonétique, which was analyzed using content analysis as the primary reference source. The results indicate that each class of sound overlaps significantly with certain thematic patterns: plosives, with their sudden and high-energy nature, evoke strong reactions; fricatives convey unease and emotional tension; nasals express suppressed emotions; liquids, especially the trill [r], suggest joy and motion in lighter tones but strength and gravity in heavier ones; and continuous sounds reflect persistent emotional states without connoting violence. Bright vowels represent openness and vitality, while dark vowels evoke gloom and depth at the acoustic level. This study thus proposes an original phonosemantic analytical model that demonstrates how phonetic elements integrate with thematic associations. In this respect, it aims to contribute to the reinterpretation of Arabic poetry through contemporary linguistic approaches.
Anahtar Kelimeler
