EMÎRÜŞŞÜ‘ARÂ MU‘İZZÎ DÎVÂNINDA FARSÇA ŞİİR SÖYLEYEN ŞAİRLERİN YERİ

Öz

Büyük Selçuklu Devleti sarayında Meliküşşü‘arâ unvanıyla yarım asrı aşkın bir sürede bulunan Emîr Mu‘izzî (öl. 518-521/1124-1127), Selçuklu tarihi ve kültürü açısından önemli bir edebî şahsiyettir. Sultan Alp Arslan’ın şairi olan babası Burhânî sayesinde çocukluğundan itibaren saray çevresinde yaşayan ve İran edebiyat tarihinin önde gelen kaside şairlerinden olan Mu‘izzî’nin 19.000 beyit civarındaki dîvânı, Selçuklu tarihi, edebiyatı ve kültürü açısından çok önemli ve değerli bir kaynaktır. Methiye konulu şiir yazma özelliğiyle esas kimliğini kazanmış olan Mu‘izzî’nin, dîvânında andığı çok sayıda Farsça şiir söyleyen önemli ve meşhur şairler bulunmaktadır. Mu‘izzî’nin, bu şairler arasında ‘Unsurî ve Ferruhî gibi bazı şairleri örnek aldığı şiirlerinde hissedilmektedir. Mu‘izzî’nin, çeşitli yönleriyle dîvânında Şehîd-i Belhî (öl. 927), Rûdekî (öl. 941), Dakîkî (öl. 976-980), Firdevsî (öl. 1022-1026), Ferruhî (öl. 1038), ‘Unsurî (öl. 1039-1040), ‘Ascedî-i Mervezî (öl. 1040), Katrân-i Tebrîzî (öl. 1089’dan sonra), Mes‘ûd Sa‘d-i Selmân (öl. 1121) ve Zeynebî-i ‘Alevî-i Mahmûdî (öl. 12. yy.) gibi şairlere yer vermesi, onun şairlik yönünü ve bu şairlerin birtakım özelliklerini göstermektedir. Çalışmanın amacı Mu‘izzî tarafından dîvânda zikredilen bu şairler ve bu şairlerin şiirleri hakkında örneklerin sunulması ve değerlendirmelerin yapılmasıdır.

Anahtar Kelimeler

• Emîr Mu‘izzî,İran Şiiri,Şehîd-i Belhî,Rûdekî,Dakîkî,Firdevsî,Ferruhî,‘Unsurî,Mes‘ûd Sa‘d-i Selmân

The Place of Persian Poets in The Diwan of Mo‘ezzi

Abstract

Amīr Mo‘ezzī (518-521/1124-1127), who was on duty as Maliku’s-shu‘arā in Seljuk Palace, is an important literary figure in the history and culture of Seljuks. Thanks to his father, Burhānī, who was Sultan Alp Arslan’s poet, Mo‘ezzī who lived around the palace has his a with 19.000 verses especially consisting of poems written for Seljuk sultans and statesman since his childhood. There are many important and famous poets who read Persian poems in the dīwān of Mo‘ezzī who got his fame with his poems of praise. It is felt that in his poems Mo‘ezzī took some poets as an example such as “Unsurī and Farruhī”. The fact that Mo‘ezzī gave place in his dīwān to such poets as Sahīd-i Balhī (d. 927), Rūdakī (d. 941), Dakīkī (d. 976-980), Firdowsī (d. 1022-1026), Farruhī (d. 1038), Unsurī (d. 1039-1040), Ascadī-i Marvazī (d. 1040), Katrān-i Tabrīzī (d. after 1089), Mas‘ūd Sa‘d-i Salmān (d. 1121) and Zaynabī-i Alevī-i Mahmûdī (d. 12. yy.) shows his features in poetry and certain features of the poets in question. The aim of this study is to give examples of the poets mentioned in the dīwān of Mo‘ezzī and evaluate them. 

Keywords

• Amīr Mo‘ezzī,Persian poet,Sahīd-i Balhī,Rūdakī,Dakīkī,Firdowsī,Farruhī,Unsurī,Mas‘ūd Sa‘d-i Salmān

Kaynakça

1. ‘Arûzî, N. (1910), Çehâr Makâle, nşr. Mîrzâ Muhammed-i Kazvînî, Leiden.
2. Humâyî, C. (1379 hş./2000), Mahrem-i esrâr -Mecmû‘e-yi makâlât-i Celâleddîn Humâyî-, be ihtimâm-i Nâsireddînşâh-i Huseynî, Tahran: İntişârât-i Morvârîd.
3. Gökmen, G. (2018), Mu‘izzî’nin Şiir Dünyası, (Yayımlanmamış doktora tezi), Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale.
4. Muhammed, ‘A. M. T. (1374 hş./1995), Reyhânetu’l-edeb, 4. bs., C 5, Tahran: Neşr-i Kitâbfurûşî-i Hayyâm.
5. Mu‘izzî, (1362 hş./1984), Kulliyât-i Dîvân, mukaddime ve tsh. Nâsır-i Heyyirî, Tahran: Neşr-i Merzbân.
6. Mu‘izzî, (1393 hş./2014), Kulliyât-i Dîvân-i Emîr Mu‘izzî-i Nîşâbûrî, önsöz, tashih ve açıklamalar Muhammed Rızâ Kanberî, Tahran: İntişârât-i Zevvâr.
7. Mu‘izzî, (1389 hş./2010), Dîvân-i Emîr Mu‘izzî, tsh. ‘Abbâs İkbâl Âştiyânî, Tahran: İntişârât-i Esâtîr.
8. Özcan, A. (2010), “Şîr Şah”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (39, s. 179), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

9. Târîh-i Îrân -ez İslâm tâ Selâcike-, (1363 hş./1984), drl. R. N. Ferây, çev: Hasan-i Enûşe, C IV, Tahran: İntişârât-i Emîr-i Kebîr.