Mulamma’ and ‘Abdu’l-Wâsi Jabalî

Abstract

"Mulamma’" (macaronic), which is defined as a poetic composition containing verses in Arabic and others in Persian providing that the same rhyme and meter, has appeared in the tenth century Persian Literature. This type of poem whose pioneer is Şehîd-i Belḫî, has seen in the poems of eminent poets such as Senâî, Jalalu’d-Dîn Rumî, Sa’dî Shirâzî, Ḥâfıẓ who are a mastery over both languages.

            In this work, it’s been surveyed the literary identity and the life of ‘Abdu’l-Wâsi’ Jabalî who isn’t as famous as the poets mentioned but lived in the twelfth century that is known as one of the poet of  "zu’l-belagateyn" who has knowledge in depth about Arabic and Persian Language. Jabalî, who is among the important poets such as Mes‘ûd-i Sa‘d, Abu’l-Faraj Rûnî, Senâî attracting attention by contributing to the evolution of the poetry style of Persian, didn’t only use Arabic words frequently in his odes, but also he wrote the poem of mulamma’. In this context the mulamma of Jabalî which indited it by a couplet in Arabic and a couplet in Persian, has been presented which was surveyed in terms of language and literary style that’s been translated from both Arabic and Persian Literature. Furthermore, it has been mentioned place of mulamma’ in both literature and it has been tried to express the effect of Arabic on Persian Language and Literature and its importance at that time.

Keywords

• Persian Literature,Arabic Literature,Iran,Persian Poem,Mulamma’,‘Abdu’l-Wâsi’ Jabalî

MÜLEMMA VE ABDÜLVÂSİ-İ CEBELÎ

Öz

   Aynı vezin ve kafiyede olmak koşuluyla bir mısra veya beyit Arapça, bir mısra veya beyit Farsça olarak nazmedilen şiirlere verilen isim olan mülemma, X. yüzyılda Fars Edebiyatı’nda ortaya çıkmıştır. Şehîd-i Belhî’nin öncüsü olduğu mülemma türü şiir Senâî, Mevlana, Sa’dî Şirazî, Hâfız gibi Arapça’ya vakıf olan güzide şairlerin şiirlerinde görülmüştür.

Bu çalışmada adı geçen şairler kadar meşhur olmayan ancak XII. yüzyılda yaşamış, Fars Edebiyatı’nda engin Arapça bilgisi ile tanınan "zu’l-belagateyn" şairlerden Abdülvâsi-i Cebelî’nin hayatı ve edebî kişiliği hakkında bilgi verilmiştir. Aynı yüzyılda Fars şiir üslûbunun değişimine katkı sağlayarak döneme damgasını vuran Mes‘ûd-i Sa‘d, Ebu’l-Ferec Rûnî, Senâî gibi şairler arasında yer alması açısından önem arz eden Cebelî, kasidelerinde Arapça kelimeleri sıkça kullanmış ve karşımıza mülemma şairi olarak çıkmıştır. Bu bağlamda Cebelî’nin bir beyit Arapça, bir beyit Farsça olarak kaleme aldığı kasidesi tercüme edilip dil, üslûp açısından incelenerek, mülemma şiiri tanıtılmaya çalışılmıştır. Ayrıca mülemmanın Fars ve Arap Edebiyatları’ndaki yerine değinilmiş, o dönemde Arapça’nın Farsça üzerindeki etkisi ve önemi dile getirilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mülemma,Abdülvâsi-i Cebelî,Fars Edebiyatı,Arap Edebiyatı,İran,Fars şiiri,Abdülvâsi-i Cebelî

Kaynakça

1. KAYNAKÇA‘Akkâvî, İn‘âm Fevvâl, el-Mu’cemu’l-Mufaṣṣal fî ‘Ulûmi’l-Belaga, Dâr’ul-Kutubi’l-İlmiyye, 2.bs, Beyrut 1996.el-Cevherî, İsmail b. Ḥammâd, eṣ-Ṣıḥâḥ,thk. Ahmed Abdulgafûr ‘Aṭṭâr, c.IV, Dâru’l-İlmi li’l-Melâyîn, 4.bs., Beyrut 1987.el-Ferâhîdî, Halîl b. Ahmed, Kitâbu’l-‘Ayn, thk. Mehdi el-Maḥzûmî, c.II, Dâr ve Mektebetu’l-Hilâl, Beyrut Bty. İbn Baṭṭûṭa, Ebû Abdullah, Rıḥletu İbn Baṭṭûṭa, nşr. Ekâdîmiyyetu’l-Memleketi’l-Magribiyye, c.II, Rabât 1417 h.İbn Dureyd, Ebûbekr b.el-Hasan, Cemheretu’l-Luga, thk. Remzî Munîr Ba‘lebekkî, c.II, Dâru’l-İlmi li’l-Melâyîn, Beyrut, 1987.İbn Manẓûr, Muhammed b. Ebû Faḍl, Lisânu’l-‘Arab, c.VIII, Dâru Ṣâdır, 3.bs, Beyrut 1414 h.er-Râdûyânî, Muhammed b.‘Omar, Kitâb Tercümânu’l-Belaga, nşr. Ahmed Ateş, İbrahim Horoz Basımevi, İstanbul 1949.Rasûlî, Hüccet, Mülemma’ der Şi’r-i Farsî, byy. 1396.Safâ, Zebihullâh, Tarîh-i Edebiyât der İran, c.II, 13.bs, Tahran 1373.Safâ, Zebihullâh, Divân-i Abdulvâsi’-i Cebelî Be İhtimâm u Teshîh u Te’lîk, İntişarât-i Emîr-i Kebîr, 2.bs, Tahran bty.eş-Şidyâk, Ahmed Fâris, et-Tuḥfetu’l-Behiyye ve’t-Ṭurfetu’ş-Şehiyye, Dâru’l-Afâḳi’l-Cedîde, Beyrut 1981.Tibyâniyân, Dânişnâme-i Edeb-i Farsî; Edebî Farsî der Afganistan, c.III, Tahran 1378.et-Tehânevî, Muhammed b. Ali, Keşşâfu Iṣṭılâḥâti’l-Funûn ve’l-‘Ulûm, çev. Abdullah el-Ḥâlidî, Beyrut 1996.Yakub, Emîl Bedî‘, Mevsûa‘tu ‘Ulûmi’l-Lügati’l-Arabiyye, c.IX, Dâr’ul-Kutubi’l-İlmiyye, 9.bs, Beyrut 2006.ez-Zemaḥşerî, Ebu’l-Kâsım, Esâsu’l-Belaga, thk. Muhammed Bâsil ‘Uyûnu’s-Sûd, c.II, Dâr’ul-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut 1998.