MU‘İZZÎ DÎVÂNI’NDA BİR SELÇUKLU HÂTUNU: TÂCEDDÎN HÂTUN
Öz
Büyük Selçuklu Devleti sarayında Emîrüşşü‘arâ unvanıyla yarım asrı aşkın bir sürede bulunan Emîr Mu‘izzî (öl. 518-521/1124-1127), Selçuklu tarihi ve kültürü açısından önemli bir şahsiyettir. Sultan Alp Arslan’ın şairi olan babası Burhânî sayesinde çocukluğundan itibaren saray çevresinde yaşayan Mu‘izzî’nin 19.000 beyit civarındaki Dîvân’ı, bilhassa Melikşâh (öl. 485/1092), Berkyâruk (öl. 498/1104), Muhammed Tapar (öl. 511/1118) ve Sencer (öl. 552/1157) gibi Selçuklu sultanları, vezirler, emîrler ve devlet adamları için yazılmış şiirlerden oluşmaktadır. Onun şiirlerinde birçok tarihî şahsiyet hakkında bilgiye ulaşabilmek mümkündür. Bunların yanı sıra hayatına dair tarih kaynaklarında çok fazla ve detaylı malumat bulunmayan ve Mu‘izzî’nin, Dîvân’da adına övgüde bulunduğu şahsiyetlerden biri de daha çok Tâceddîn Seferiyye ya da Seferiyye Hâtun olarak bilinen Sultan Sencer’in ve Sultan Muhammed’in anneleri Tâceddîn Hâtun’dur (öl. 487/1094). Mu‘izzî’nin Dîvân’ında ve düşünce dünyasında Tâceddîn Hâtun’un ne şekilde yer aldığını tespite çalışmak birçok açıdan anlam yüklüdür. Bir yandan Mu‘izzî’nin, Tâceddîn Hâtun’u hangi özellikleri ve yönleri dolayısıyla eserine dâhil ettiği hakkında sonuçlara ulaşılabilecek, öte yandan Tâceddîn Hâtun’un edebî ve tarihî metinlerdeki varlığı hakkında bilgiler elde edilebilecektir. Böylece Mu‘izzî’nin Tâceddîn Hâtun methiyelerindeki beyanları ve bilgileri, bu alanda yapılan çalışmalara katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Dihhudâ, A. E. (1999), Lugatnâme, C I-XV, Tahran: İntişârât-i Dânişgâh-i Tahrân.
- Gökmen, G. (2018), “Büyük Selçuklu Devleti Saray Şairi Emîr Mu‘izzî Dîvânı’nda Selçuklu Hâtunu Mâh Melek Hâtun”, Nüsha, Sayı 47, s. 1-14.
- Mu‘izzî, (1389 hş./2010), Dîvân-i Emîr Mu‘izzî, tsh. ‘Abbâs İkbâl Âştiyânî, Tahran: İntişârât-i Esâtîr.
- Mu‘izzî, (1362 hş./1984), Kulliyât-i Dîvân, mukaddime ve tsh. Nâsır-i Heyyirî, Tahran: Neşr-i Merzbân.
- Mu‘izzî, (1393 hş./2014), Kulliyât-i Dîvân-i Emîr Mu‘izzî-i Nîşâbûrî, önsöz, tashih ve açıklamalar Muhammed Rızâ Kanberî, Tahran: İntişârât-i Zevvâr.
- Özaydın, A. (2005), “Muhammed Tapar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (XXX, s. 579-581) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Sevim, A. - Merçil, E. (2014) Selçuklu Devletleri Tarihi, Siyaset, Teşkilât ve Kültür, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dil Çalışmaları , Edebi Çalışmalar , Sanat ve Edebiyat
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Gökhan Gökmen
*
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2020
Gönderilme Tarihi
12 Ocak 2020
Kabul Tarihi
23 Ocak 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 20 Sayı: 50