Muģammad al-Aqkirmānī and his ‘Iqd al-La'ālī: The Reception of Ibn Sīnā in Early Modern Ottoman Empire

Öz

Anahtar Kelimeler

• -

Muģammad al-Aqkirmānī and his ‘Iqd al-La'ālī: The Reception of Ibn Sīnā in Early Modern Ottoman Empire

Öz

Muhammed el-Akkirmânî (ö. 1174/1760) modern dönem tarihçiliğinde çalıșılmayan önemli düșünürlerden birisidir. Bu makalenin konusu, filozofun önemli eserleri arasında yer alan ve hâlâ yayımlanmayan ‘Ikdü’l-Leâlî fî beyân ‘ilmihî te’âlâ bi-gayri’l-mütenâhî adlı eseridir. Bu çalıșma, eldeki bu metni temel alarak ünlü filozof İbn Sina’nın (ö. 1037) etkisi veya alımlanmasını çeșitli felsefi kaynaklar çerçevesinde incelemeyi hedeflemektedir. Diğer yazma nüshaları dikkate almakla birlikte Kral Suud Üniversitesi Kütüphanesi’nde (Riyad) bulunan yazma nüshayı temel alan bu makalede, Akkirmânî’nin entelektüel biyografisi ve Osmanlı ilim dünyasına katkıları ele alınacaktır. Son olarak Akkirmânî için akılcılığının anlamı ve sınırları tartışılacak ve onun erken modern dönemde Osmanlı felsefesi geleneğine özgü gelişimine katkıları vurgulanacaktır

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Medreseleri, Felsefe ve İlâhiyat, İlahi Bilgi, Zaman, Küllîler ve Cüz’îler

Kaynakça

1. Al-Afgānī, Al-Sayyid Jamāl al-Dīn al-Husaynī, ‘Abduh, Muģammad: Al-Ta’līqāt ‘alā Sharģ al-Dawwānī li-l-‘Aqā‘īd al-Aēudiyyah, ed. Sīd Shāhī, Cairo: Maktabah Al-Shurūq al-Dawliyyah 1422/2002.
2. Al-Aqkirmānī, Muģammad: ‘Iqd al-La’ālī fī ‘ilmihi ta‘ālā bi-ghayr al-mutanāhī, King Saud University Library, 2301.
3. Al-Aqkirmānī, Muģammad: ‘Iqd al-La’ālī fī ‘ilmihi ta‘ālā bi-ghayr al-mutanāhī, Al- Qasimiyyah Library, 437.
4. Al-Aqkirmānī, Muģammad: Al-‘Arba’īn şadīthā, King Saud University Library, 892/1. 96 Ibid, 23.
5. Al-Aqkirmānī, Muģammad: şāshiyyah ‘alā sharģ risālah al-isti’ārah li-l-Mullā ‘Isām, King Abdullah Library, 4-1965.
6. Al-Aqkirmānī, Muģammad: Risālah fī firaq aē-ēāllah, Library of the University of Leiden, Or. 12425.
7. Al-Ash‘ārī: Maqālāt al-Islāmīyīn wa-ikhtilāf al-muŝalliīn, ed. M. ‘Abd al-şamīd, Cairo: Maktabat al-Nahēah al-Miŝriyyah 1969.
8. Alawwa, Ali: The Crisis of Islamic Civilization, Yale: Yale University Press 2009.

9. Al-Bagdādī, Ismā’īl Bāshā: Hadiyyah al-’Ārifīn, Istanbul: Wakālah al-Ma’ārif al-Jalīlah 1951.
10. Al-Baqillānī, Abu Bakr: Kitāb al-Inŝāf, ed. Muģammad al-Kawtharī, Cairo: al-Maktabah al-Ažhariyyah li-l-Turāth 1421/2000.
11. Al-Bayēāwī: Šawālī‘ al-Anwār, ed. ‘Abbās Sulaymān, Beirut-Cairo: Dār al-Jīl – al-Makta- bah al-Ažhariyyah li-l-Turāth 1411/1991.
12. Al-Duhaysh, Abd al-Malik: Al-Qaēā’ fī l-Makkah al-Mukarramah qadīm-an wa ģadīth-an, Makkah: Jāmi’a Umm al-Qurā’ 1426/2005.
13. Al-Ījī, Kitab al-Mawāqif , Beirut: ‘Ālām al-Kutub n.d..
14. Al-Kātibī: şikmah al-’Ayn, ed. Ŝāliģ at-Turkī, N.p. 2002.
15. Al-Rāzī, Fakhr al-Dīn: Mabāģith al-Mashriqiyyah, Haydarābād: Mašba’a Majlis Dā’irah al-Ma’ārif al-Nižāmiyyah 1343/[1924].
16. Atay, Hüseyin: Osmanlılarda Yüksek Din Eğitimi, İstanbul: Dergah Yayınları 1983.
17. Aydın, Ömer: “Kalam between Tradition and Change: The Emphasis on Understanding of Classical Islamic Theology in Relation to Western Intellectual Effects”, Change and essence: dialectical relations between change and continuity in the Turkish intel- lectual tradition, ed. Şinasi Gündüz, Cafer S. Yaran, Washington: The Council for Research in Values and Philosophy 2005, p. 103-121.
18. Ayduz, Salim: “Naŝīr al-Dīn al-Šūsī’s Influence on Ottoman Scientific Literature (Math- ematics, Astronomy and Natural Sciences)”, International Journal of Turkish Stud- ies, 1 (17) (2011), p. 99-125.
19. Bozyiğit, Ahmet: Akkirmânî’nin Felsefî Görüşleri (yüksek lisans tezi), Ankara: Ankara Üniversitesi 2006.
20. Bulliet, Richard: The Crisis within Islam, The Wilson Quarterly 26 (2002), p. 11-19.
21. Dağ, Neslihan: Muhammed B. Mustafa Akkirmani’nin İklilü’t-Teracim adlı eserinde felse- fi kavramlar (yüksek lisans tezi), Elazığ: Fırat Üniversitesi 2006.
22. Fromherz, Allen James: Ibn Khaldun, Life and Times, Edinburgh: Edinburgh University Press 2010.
23. Ibn Rushd, “Ēamīmah fi ‘ilm al-kalām”, Faŝl al-Maqāl, ed. M. al-Jābirī, Beirut: Markaz Dīrasāt al-Waģdah al-‘Arabiyyah 2007, p. 127-130.
24. Ibn Sīnā: Al-Ishārāt wa al-Tanbhāt ma’a sharģ al-Šūsī, ed. Sulaymān Dunya, Cairo: Dār al-Ma’āruf 1969.
25. İhsanoğlu, Ekmeleddin: “Institutionalisation of Science in the Medreses of pre-Ottoman and Ottoman Turkey”, Gürol Irzık, Güven Güzeldere (Ed.), Turkish Studies in the History and Philosophy of Science, New York: Springer 2005, p. 265-283.
26. Kuran, Timur: “The Islamic Commercial Crisis: Institutional Roots of Economic Un- derdevelopment in the Middle East”, The Journal of Economic History 63, (2003), p. 414-446.
27. M. M. Sharif (Ed.): History of Islamic Philosophy, Wiesbaden: Otto Harrassowitz 1966.
28. Özervarlı, M. Sait: “Alternative Approaches to Modernization in the Late Ottoman Pe- riod: Izmirli Ismail Hakki’s Religious Thought Against Materialist Scientism”, In- ternational Journal of Middle East Studies 39 (2007), p. 77-102.
29. Robinson, Francis: “Ottomans-Safavids-Mughals: Shared knowledge and connective sys- tems”, Journal of Islamic Studies 8 (2) (1997), p. 151-184.
30. El-Rouayheb, Khaled: “Opening the Gate of Verification: The Forgotten Arab-Islamic Florescence of the 17th Century”, International Journal of Middle East Studies 38 (2006), p. 263-281.
31. Sa’ādah, Riēā: Mushkilah as-Ŝirā’ bayn al-falsafah wa al-dīn mina al-Ghazzālī wa ibn Rushd ilā al-Šūsī wa Khwājah Zādah, Beirut: Dār al-Fikr al-’Arabī 1990.
32. Salama, Mohammad: Islam, Orientalism, and Intellectual History: Modernity and the Poli- tics of Exclusion since Ibn Khaldun, London and New York: I. B Tauris 2011.
33. Tatlı, Bekir: “Şeytanın Hileleri ve Korunma Yolları Hakkında Bir Çalışma: Risâle-i Teav- vüz – Kaynak Tahlil ve Tahkiki”, Çukurova Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 2 (6) (Çukurova 2006), p. 123-169.
34. The Meaning of the Glorious Qur’an: Arabic Text with English Translation. Tr. by Moham
35. mad Marmaduke Pickthall, Delhi: Kitab Bhawan 1996.
36. Vural, Mehmet: “Osmanlı’da Felsefe ve Akkirmânî’nin Felsefî Düşünceleri”, Söz ve Adalet 1 (6-7) (2008), p. 115-120.
37. Watt, Montgomery: Islamic Philosophy and Theology, Edinburgh: Edinburgh University Press 1987.
38. Yakubovych, Mykhaylo, “Maksymy rozuminnia w hermenevtychnomu metodi sunnits’kogo exegeta Muhammada b. Mustafy al-Aqkirmani”, Proceeding of the National University of Ostroh Academy 9 (Ostroh 2011), p. 126-133.
39. Yaltkaya, Şerafeddin: “Türk Kelâmcıları Dârülfünûn İlâhiyat Fakültesi Mecmuası 32 (Is- tanbul 1932), p. 7-23.
40. Yazıcıoğlu, Mustafa Sait: Le Kalam et son role dans la societe turco-ottomane aux XVe et XVIe siecles, Ankara: Editions Ministere de la culture 1990.