Kudüs Haçlı Krallığında Askerî Tarikatların Kuruluşu ve Yükselişi

Öz

1099’da Birinci Haçlı Seferi neticesinde Kudüs’ün ele geçirilmesiyle Kudüs Haçlı Krallığı devleti kurulmuştu. Ancak Avrupa’nın değişik bölgelerinden gelen haçlıların büyük kısmının sefer sırasında ölmesi ya da seferden sonra yurtlarına dönmesi yeni kurulan devleti yepyeni bir sorunla karşı karşıya bırakmıştı: insan gücü ihtiyacı. Süreç içerisinde bu ihtiyaca çözüm sunan birkaç farklı yöntem geliştirildi. Bunlardan en önemlisi ve belki de en etkilisi askerî tarikatlardı. İlk olarak Tapınak Şövalyeleri ile ortaya çıkan askerî tarikat ve yeni şövalyelik kavramı çok geçmeden Hospitalier Şövalyeleri, Töton Şövalyeleri, Aziz Lazarus Şövalyeleri ve Akkâ Aziz Thomas Şövalyeleri gibi hayır amaçlı kurulmuş başka tarikatların da askerî yapıya dönüşmesiyle devam etti. Bu kuruluşlar sürdürdükleri barınma ve şifa hizmetleri nedeniyle zaten papalık tarafından destek görüyordu; askerî yapıya dönüşmelerinin ardından bu destek krallık içindeki dengeleri bozacak boyutlara ulaştı. Nihayetinde askerî tarikatlar birbirleriyle sık sık güç mücadelesi içerisinde oldular. Nitekim çağdaş yazarların birçoğu Akkâ’nın nihai düşüşünün en büyük sorumluluğunu sürekli kendi aralarında çatışma halinde olan askerî tarikatlara yüklemiştir. Papalık, doğrudan kendine bağlı bir askerî gücün varlığının getirdiği avantajlar nedeniyle önceleri kayıtsız kaldığı bu durum karşısında müteakip dönemde sert tedbirler almak zorunda kaldı. Bu çalışmada sözü edilen tarikatların kuruluş nedenleri irdelenmiş hem kendi aralarında hem de ülke içindeki diğer güç odaklarıyla mücadelelerinin asıl müsebbibinin papalığın siyaseti olduğu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• haçlı seferleri
• askeri tarikatlar
• Kudüs
• Akka
• papalık

The Emergence and Rise of Military Orders in the Crusader Kingdom of Jerusalem

Öz

With the capture of Jerusalem in 1099, the Latin Kingdom of Jerusalem was established. However, the majority of the crusaders from various regions of Europe either perished during the campaign or returned home afterward, leaving behind a pressing issue: the need for manpower. Several different methods were developed to solve this problem: the most significant and impactful one was the military orders. The concepts of military orders and new chivalry first emerged with the Knights Templar. This model inspired the transformation of other religious orders, originally established for charitable purposes, into military organizations, including the Knights Hospitaller, Teutonic Knights, Knights of St. Lazarus, and Knights of St. Thomas of Acre. These organizations already had papal support for the accommodation and medical services they provided; however, after their transformation into a military structure, this support escalated levels that disrupted the balance of power within the kingdom. Eventually, the military orders often struggled with each other for power. Indeed, many contemporary writers attributed the greatest responsibility for the final fall of Acre to the military orders that were constantly in conflict with each other. The papacy, initially indifferent to these conflicts due to the advantages brought by having a military force directly at its command, later had to take harsh measures to solve this problem. This study examines the reasons for the establishment of these orders, revealing that the main cause of their internal and external struggles was the politics of the papacy.

Anahtar Kelimeler

• military orders
• papacy
• crusades
• knights
• acre

Kaynakça

1. Alexander IV, Pope. “Bullae Papae Alexander IV: Magistro et fratribus domus militie Leprosorum Sancti Lazari Jerosolimitane”, 22 Kasım 1257. https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/2402.
2. Altan, Ebru. “Templier ve Hospitalier Şövalye Tarikatlarının Kuruluşu”. Belleten 66, sy 245 (01 Nisan 2002): 87-94.
3. Auvray, Lucien. Les registres de Grégoire IX. Recueil des bulles de ce pape, publiées et analysées d’après les manuscrits originaux des Archives du Vatican. C. 2. 4 c. Bibliothèque des Ecoles Françaises d’Athènes et de Rome 2. Paris, 1907.
4. Barber, Malcolm. Tapınak Şövalyelerinin Tarihi - Yeni Şövalyelik. Çeviren Berna Ülner. Kabalcı Yayınevi, 2006.
5. Barber, Malcolm C. “The Order of Saint Lazarus and the Crusades”. Barber, Crusaders and Heretics, London, 1995, s. 439-456.
6. Bassetti, Sandro. I templari di Acquapendente: via Francigena e templari 1135-1310. Vignate (MI), 2019.
7. Bernard of Clairvaux. In Praise of the New Knighthood: A Treatise on the Knights Templar and the Holy Places of Jerusalem. Çeviren M. Conrad Greenia OCSO. New Jersey, USA: Gorgias Press LLC, 2010.
8. Boas, Adrian J. Archaeology of the Military Orders: A Survey of the Urban Centres, Rural Settlement and Castles of the Military Orders in the Latin East (c. 1120-1291). Abingdon, 2006.

9. “Bodleian Library MS. Tanner 190, Fols. 207r”. Erişim 26 Nisan 2024. https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/d7c9a794-10bc-4ecb-a0cd-ee12a550e5f4/.
10. Burgtorf, Jochen. The Central Convent of Hospitallers and Templars: History, Organization, and Personnel (1099,1120-1310). History of Warfare 50. Brill Academic Publishers, 2008.
11. Charles Savona-Ventura. The Order of Saint Lazarus Cartulary Volume I : 12th – 14th centuries. San Gwann, Malta: The Office of the Grand Archivist & Historian Military and Hospitaller Order of Saint Lazarus of Jerusalem, 2014.
12. Clarke, Peter D. “Excommunication and Interdict”, The Cambridge History of Medieval Canon Law, s. 550-70, Cambridge, 2022.
13. Conde, José Antonio. History of the Dominion of the Arabs in Spain. Çeviren Jonathan Foster. C. 2. London: George Bell & Sons, 1909.
14. Conder, Claude R. The Latin Kingdom Of Jerusalem. London: Committee of the Palestine Exploration Fund, 1897.
15. Crawford, Paul F., çev. The “Templar of Tyre” Part III of the “Deeds of the Cypriots”. Crusade Texts in Translation. Florence: Taylor and Francis, 2003.
16. Çeken, Muhittin. Tapınak Şövalyeleri. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020.
17. ———. “Tapınak Şövalyeleri (Kuruluşu, yükselişi, kurumsal yapısı ve düşüşü)”. Doktora Tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, 2018.
18. ———. “Tapınak Şövalyeleri ve Bağrâs Kalesi: Yayılma Stratejilerinin Askerî Örüntüleri”. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26 Mart 2022, 151-71.
19. ———. “Tapınak Şövalyelerinde Kadın”. Belleten 87, sy 308 (04 Nisan 2023): 23-51.
20. Delaville Le Roulx, Joseph. Cartulaire général de l’ordre des hospitaliers de Saint Jean de Jérusalem 1100-1310. C. 1-4. Cartulaire général de l’ordre des hospitaliers de Saint Jean de Jérusalem 1100-1310. Paris, 1894-1899.
21. Dorman, Emre. “Thomas Aquinas ve Haklı Savaş Teorisi”. Felsefe Dünyası, sy 64 (15 Aralık 2016): 135-58.
22. Dündar, Derya Gürtaş. “Orta Çağ’ın Hristiyan Hacıları ve Onların Koruyucuları”. History Studies 14, sy 3 (30 Eylül 2022): 547-564.
23. Edgington, Susan B. “Administrative regulations for the Hospital of St John in Jerusalem dating from the 1180s”. Crusades 4 (2005): 21-38.
24. ———, ed. Historia Ierosolimitana. Oxford Medieval Texts. Oxford: Clarendon Press, 2007. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb410257423.
25. Forey, Alan John. “Recruitment to the military orders (twelfth to mid-fourteenth centuries)”. Viator 17 (1986): 141-71.
26. ———. “The Emergence of the Military Order in the Twelfth Century”. The Journal of Ecclesiastical History 36 (1985): 175-94.
27. ———. “The militarisation of the Hospital of St. John”. Studia monastica 26 (1984): 75-89.
28. ———. “The military order of St. Thomas of Acre”. İçinde Forey, Military orders and crusades, 2. bs, 481-503, 1994.
29. ———. The military orders. From the twelfth to the early fourteenth centuries. New studies in medieval history. Basingstoke: MacMillian, 1992.
30. Fulcherius Carnotensis. Fulcheri Carnotensis Historia Hierosolymitana: (1059 - 1127) ; mit Erläuterungen und einem Anhange. Çeviren Heinrich Hagenmeyer. Heidelberg, 1913.
31. Gavigan, John J. Christian Society and the Crusades, 1198-1229. University of Pennsylvania Press, 1971.
32. Giles, John Allen. Matthew Paris’s English History. C. 3. London: Henry G. Bohn, 1852.
33. Guiraud, Jean, ve E. Cadier. Les registres de Grégoire X. Recueil des bulles de ce pape, publiées et analysées d’après les manuscrits originaux des Archives du Vatican. C. 12. Bibliothèque des Ecoles Françaises d’Athènes et de Rome 2. Paris, 1892.
34. Hamilton, Bernard. The Latin Church in the Crusader States: The Secular Church. First paperback edition. New York, NY: Routledge/Taylor & Francis Group, 2016.
35. Hammer-Purgstall, Joseph von. The History of the Assassins.: Derived from Oriental Sources. London: Smith and Elder, 1835.
36. History. “The Order of Saint Lazarus of Jerusalem”. Erişim 19 Haziran 2023. http://www.orderofsaintlazarus.com/ordre.php?lng=en&id_rub=1.
37. Internet History Sourcebooks: Medieval Sourcebook. “Tenth Ecumenical Council: Lateran II 1139”. Erişim 12 Şubat 2024. https://sourcebooks.fordham.edu/basis/lateran2.asp.
38. İstek, Gülşen. Almanlar Kudüs’te: Haçlı Seferleri’nde Almanlar. İstanbul: Beyan Yayınları, 2021.
39. ———. Demir ve Kan Töton Şövalyeleri. Beyan Yayınları, 2023.
40. Jeroschin, Nicolaus von. The chronicle of Prussia: a history of the Teutonic Knights in Prussia, 1190-1331 / Nicolaus von Jeroschin. Editör Mary Fischer. London, 2021.
41. John of Würzburg. Description of the Holy Land / by John of Würzburg (A.D. 1160-1170.). Çeviren Aubrey Stewart. Palestine Pilgrims’ Text Society 14. London, 1890.
42. Karakuş, Nadir. “Haçlı Seferlerinde Buğday Ticareti ve Ambargo”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10, sy 1 (30 Haziran 2023): 31-55.
43. King, Edwin James. The Knights hospitallers in the Holy Land. London, 1931.
44. ———. The rule statutes and customs of the Hospitallers, 1099-1310. New York, NY, 1980.
45. Kitabı Mukaddes. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi, 2003.
46. La Monte, John Life. Feudal monarchy in the latin kingdom of Jerusalem 1100 to 1291. Monographs of the Mediaeval Academy of America. New York, NY, 1932.
47. Langlois, Ernest, ed. Les registres de Nicolas IV. Recueil des bulles de ce pape, publiées et analysées d’après les manuscrits originaux des Archives du Vatican. C. 1. 2 c. Bibliothèque des Ecoles Françaises d’Athènes et de Rome 2. Paris, 1887.
48. logeion. Erişim 06 Ağustos 2023. https://logeion.uchicago.edu/hospitium.
49. Luard, Henry Richards, ed. Annales monastici. C. 3. 5 c. London : Longman, Green, Longman, Roberts, and Green, 1864.
50. Ludolphus, von Suchem. Ludolph von Suchem’s Description of the Holy Land, and of the way thither: Written in the year A. D. 1350 / Ludolf von Suchem. Çeviren Aubrey Stewart. Palestine Pilgrims’ Text Society. London, 1895.
51. Marcombe, David. Leper knights: the order of St. Lazarus of Jerusalem in England, c. 1150 - 1544. Studies in the history of medieval religion. Woodbridge: The Boydell Press, 2003.
52. Marsy, Arthur Comte de. Fragment d’un Cartulaire de l’Ordre de S. Lazare en Terre Sainte. Genova, 1883.
53. Matthaeus Parisiensis. Matthaei Parisiensis, monachi sancti Albani, Chronica maiora. Editör Henry Richards Luard. C. 2-4 Rerum Britannicarum medii aevi scriptores 57. London: Longman & Co., Paternoster Row; Trubner& Co.,Ludgate Hill, 1874-1877.
54. ———. Matthaei Parisiensis, Monachi Sancti Albani, Historia Anglorum, sive, ut vulgo dicitur, historia minor: item ejusdem abbreviatio chronicorum Angliae. Editör Frederic W. Madden. C. 44, 1-3. Rerum Britannicarum medii aevi scriptores. London, 1866.
55. Morton, Nicholas Edward. The Teutonic Knights in the Holy Land, 1190-1291. Woodbridge: Boydell & Brewer, 2009.
56. Munro, Dana Carleton. Letters of the crusaders. C. 1, 4. Translations and reprints from the original sources of European history. Philadelphia, Pa., 1894.
57. Neapolitanus, Thaddaeus. Excidium Acconis / Thaddaeus Neapolitanus. Editör Robert Burchard Constantijn Huygens. C. 202, [Instr. A]; Corpus Christianorum. Instrumenta lexicologica Latina. Series A. Formae / 162. Corpus Christianorum. Continuatio mediaevalis. Turnhout, 2004.
58. Nowell, Charles E. “The Old Man of the Mountain”. Speculum 22, sy 4 (1947): 497-519. https://doi.org/10.2307/2853134.
59. Prawer, Joshua. “Colonization Activities in the Latin Kingdom of Jerusalem”. Revue belge de philologie et d’histoire 29 (1951): 1063-1118.
60. ———. The Crusaders’ Kingdom; European Colonialism in the Middle Ages. New York: Praeger, 1972.
61. Pringle, Denys. “The Order of St Thomas of Canterbury in Acre”. İçinde The Military Orders 5, 75-82, 2012.
62. Pringle, Denys, çev. Three pilgrimages to the Holy Land. C. 41; Corpus Christianorum. Continuatio mediaevalis / 139. Corpus Christianorum in translation. Turnhout, 2022.
63. Radulfi de Diceto. Radulfi de Diceto decani Lundoniensis opera historica: The historical works of master Ralph de Diceto, dean of London. Editör William Stubbs. C. 68. Rerum Britannicarum medii aevi scriptores. London, 1876.
64. Riley-Smith, Jonathan. The Knights of St. John in Jerusalem and Cyprus, c 1050-1310. London, 1967.
65. Röhricht, Reinhold. Regesta regni Hierosolymitani, 1097-1291, comp. Additamentum 1904. Innsbruck, 1893.
66. Runciman, Steven. Haçlı Seferleri Tarihi. C. 3. 3 c. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2008.
67. Salimbene de Adam. Cronica / Salimbene de Adam. Editör Giuseppe Scalia. C. 1. 2 c. Scrittori d’Italia. Bari, 1966.
68. Shirley, Janet. Crusader Syria in the thirteenth century: the Rothelin continuation of the History of William of Tyre with part of the Eracles or Acre text. Crusade texts in translation. Aldershot, 1999.
69. Staunton, Michael. The lives of Thomas Becket. Manchester medieval sources series. Manchester, 2001.
70. Sterns, Indrikis. The Statutes of the Teutonic Knights. A Study of Religious Chivalry University of Pennsylvania. [University of Pennsylvania], 1969.
71. Strehlke, Ernst Gottfried Wilhelm. Tabulae Ordinis Theutonici, ex tabularii regii Berolinensis codice potissimum. Berlin, 1869.
72. Şeşen, Ramazan. “Dâviyye ve İsbitâriyye”. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 9:557. İstanbul: TDV, 1994.
73. Taşdemir, Güler. “l., ll., lll. ve lV. Haçlı Seferlerinde Şövalye Tarikatlarının Faaliyetleri”. Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2018.
74. The Grand Priory of America. “History of the Order of Saint Lazarus”. Erişim 14 Mayıs 2023. https://www.st-lazarus.us/about/history/.
75. Tyrensis, Willelmi. Wilhelm von Tyrus (Guillaume de Tyr), Chronicon. Çeviren Robert Burchard Constantijn Huygens. Corpus Christianorum. Continuatio mediaevalis. Turnhout, 1986.
76. Upton-Ward, Judith M., çev. The Rule of the Templars. The French text of the rule of the order of the knights templar. Studies in the history of medieval religion. Woodbridge, 1992.
77. Villehardouin, Geoffroy de. Chronicles of the crusades / by Villehardouin & de Joinville. Çeviren Frank Marzials. Everyman’s library. History. London, 1908.
78. Vitry, Jacques de. The history of Jerusalem: A. D. 1180. Çeviren Aubrey Stewart. C. 11, 2. Palestine Pilgrims’ Text Society. London, 1896.
79. Ward, J. M. Upton. Tapınak Şövalyelerinin El Kitabı / Büyük Üstadın Biraderlere Öğütleri. Çeviren Muhittin Çeken. İstanbul: Kronik Kitap, 2023.
80. Watney, Sir John. Some Account Of The Hospital Of St. Thomas Of Acon, In The Cheap, London, And Of The Plate Of The Mercers’ Company. Blades. London: Legare Street Press, 1906.
81. Yavaş, Halil. “Töton Şövalyelerinin Ortaya Çıkışı ve Geç Ortaçağ’da Kuzey Avrupa’da Tesiri”. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 1, sy 1 (24 Aralık 2018): 1-17.