A Distinguished Example of Aydinid Architecture in Menderes, İzmir: The Cüneyd Bey Mosque and Complex
Öz
Cüneyd Bey Complex is among the distinguished works of the Second Beyliks period. Although the complex originally consisted of a mosque at its centre, surrounded by a hammam, madrasa and imaret, only the mosque has survived to the present day. The mosque, which has undergone numerous restorations, has a square plan and a single dome, with a three-bay narthex covered by domes on its northern side. A minaret, adjoining the mosque, is located at the northwest corner of the building. This study documents the current architectural condition of the Cüneyd Bey Mosque, evaluates the impact of restorations carried out over time, and analyzes the decorative elements added later, thereby revealing the transformation the structure has undergone in detail. In doing so, it contributes to the existing literature and provides an up-to-date assessment in terms of the mosque’s preservation and documentation. In this context, the location and history of the Cüneyd Bey Complex, as well as the plan, mihrab, minbar, and minaret of the mosque located at the center of the complex, have been addressed, and information has been provided about the altered present-day architectural structure of the building due to restorations over time. The stylized floral motifs found in the decorations on the tiles located on the interior surface of the prayer hall, which was added to the structure later, have been explained, and thus the motifs created in the new decorations, based on figures from traditional Turkish ornamental art, have been described in detail. Subsequently, information has been provided about the original condition of the bathhouse, madrasah, and imaret, which no longer exist today, based on findings from modern research, and since these structures were not preserved, only their remains have been identified in situ. In the evaluation section of the study, the similarities between Cüneyd Bey Mosque and other mosques in İzmir and its surroundings, as well as other mosques in Anatolia, have been examined in terms of plan typology, the area of the rear prayer space, the transition element to the dome, the minaret, and the use of materials.
Anahtar Kelimeler
İzmir Menderes’te Aydınoğlu Mimarisinden Güzide Bir Örnek: Cüneyd Bey Camii ve Külliyesi
Öz
İzmir’in Menderes ilçesinde bulunan ve Cüneyd Bey tarafından yaptırılan Cüneyd Bey Külliyesi, İkinci Beylikler Dönemi’nin güzide eserleri arasındadır. Aslında külliye, merkezde cami, etrafında hamam, medrese ve imaretten meydana gelse de bu kompleksten günümüze yalnızca cami ulaşabilmiştir. Birçok defa onarım gören cami, kare planlı ve tek kubbeli olup kuzeyde üzeri kubbelerle örtülü üç gözlü bir son cemaat yerine sahiptir. Yapının kuzeybatı köşesinde, caminin bitişiğinde bir de minaresi bulunmaktadır. Bu çalışma, Cüneyd Bey Camii’nin günümüzdeki mimari durumunu belgeleyerek, yapı üzerindeki onarımların etkisini değerlendirmekte ve sonradan eklenen süsleme unsurlarını da açıklayarak yapının geçirdiği dönüşümü detaylı bir şekilde ortaya koymaktadır. Böylece hem mevcut literatüre katkı sağlanmakta hem de yapının korunması ve belgelenmesi açısından güncel bir durum tespiti sunulmaktadır. Bu bağlamda ilk olarak, Cüneyd Bey Külliyesi’nin yeri ve tarihçesi, külliyenin merkezinde yer alan caminin planı, mihrabı, minberi ve minaresi ele alınarak zaman içerisinde onarımla birlikte yapının değişen günümüzdeki mimari yapısı hakkında bilgi verilmiştir. Yapıya sonradan eklenen harimin iç yüzeyinde bulunan fayanslardaki bezemelerde yer alan stilize edilmiş bitkisel çiçek motifleri açıklanmış ve böylece yeni bezemelerde geleneksel Türk süsleme sanatı figürleri temel alınarak yapılan motifler detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Daha sonra günümüzde bulunmayan hamamı, medresesi ve imaretiyle ilgili modern araştırmalardaki bulgulardan da yararlanılarak eski durumu hakkında bilgi verilmiş ve yapıların koruma altına alınmadığı için sadece kalıntılarının kaldığı yerinde tespit edilmiştir. Çalışmanın değerlendirme bölümünde, Cüneyd Bey Camii’nin gerek İzmir ve civarındaki camilerle gerekse Anadolu’da yer alan diğer camilerle benzerlikleri plan tipolojisi, son cemaat yeri alanı, kubbeye geçiş elemanı, minare ve malzeme kullanımı açısından ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
