Araştırma Makalesi

Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası

Cilt: 9 Sayı: 1 26 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası

Öz

Bu çalışma, Altın Orda Devleti’nin Tokta Han (1291–1312) Dönemi’nde doğudaki dış politikasını, iç siyasette yaşanan güç mücadeleleriyle bağlantılı olarak incelemektedir. Tokta Han devri, uzun süren fetret yıllarının ardından devletin yeniden merkezî otoriteye yöneldiği bir geçiş evresi niteliği taşımaktadır. Bu sürecin en belirleyici unsuru, iktidar otoritesini fiilen paylaşan Emîr Nogay’ın bertaraf edilmesi (1300) ve bunun ardından Altın Orda’nın dış politikada daha bağımsız ve tutarlı bir çizgiye yönelmesidir. Tokta Han’ın Nogay’la giriştiği mücadele yalnızca bir iktidar çatışması olmayıp, devletin merkezî yapısının yeniden tesis edilmesine yönelik bilinçli bir siyasetin parçası olarak değerlendirilmelidir. Nogay’ın ortadan kaldırılmasından sonra Tokta Han, Altın Orda’nın geleneksel dış politika meselelerinden biri olan Azerbaycan sorununa yeniden yoğunlaşmıştır. İlhanlılar karşısında bu bölge üzerindeki tarihsel haklarını diplomatik yollarla gündeme getirmiş, ancak Memlüklerle ittifak kurma girişimleri dönemin değişen siyasi dengeleri sebebiyle sonuçsuz kalmıştır. Bu durum, Tokta Han’ın dış politikasının büyük ölçüde şartlara bağlı ve sınırlı bir hareket alanına sahip olduğunu göstermektedir. Tokta Han Dönemi’nde Büyük Hanlıkla ve Türkistan Moğollarıyla münasebetler kısıtlı ancak dengeli bir zeminde sürdürülmüştür. Tokta Han, Moğol dünyasında barış ve uzlaşmayı sağlayan bir siyaset izleyerek Büyük Hanlık ve Türkistan Moğolları nezdinde önemli kazanımlar elde etmiştir. Çin’de 1235’te Cuci Ulusu’na tahsis edilen mülklerin yeniden kullanılabilir hâle gelmesi, Tokta Han’ın çok taraflı diplomasi anlayışının somut bir yansımasıdır. Bu gelişmeler, Tokta Han döneminin Altın Orda Devleti için yalnızca bir toparlanma safhası değil, aynı zamanda Özbek Han (1313-1341) devrinin kurumsal ve siyasi zeminini hazırlayan kritik bir dönem olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alameddin Birzâlî, Târîhu’l-Birzâlî, haz. W. De. Tiesenhausen, çev. İsmail Hakkı İzmirli, Altın Ordu Devleti Tarihine Ait Metinler, İstanbul: Maarif Matbaası, 1941.
  2. Allsen, Thomas, “The Rise of the Mongolian Empire and Mongolian Rule in North China”, ed. Herbert Franke, Denis Twitchett, The Cambridge History of China-Alien Regimes and Border State, 907-1368, New York: Cambridge University Press, 1994, 368-372.
  3. Badr-ad-Din al-Aynî, Sivyazki Jemçujin-ʿİḳdü’l-cümânfî târîḫi ehli’z-zamân, sob. V. G. Tiezengauzen, Sbornik Materialov Otnosyaşihsiya k İstorii Zolotoy Ordıy. Moskva-Leningrad: İzd. Akademii Nauk SSSR, 1941.
  4. Bavbek, O, “Noğay Türkleri”, Türk Kültürü, 257, 1986, 160-165.
  5. Berindei, Mihnea, O’riordan, Giustiniana Migliardi, “Venise et la Horde d’or fin XIII e Siècle A propos d’un document inédit de 1324”, Cahiers du Monde Russe et Soviètique, 29, no. 2, 1988.
  6. Biran, Michal, “Between Steppe Khanates: Relations Between the Chagataids and the Golden Horde (1260-1370)”, ed. Rafael Khakimov, Marie Favereau, The Golden Horde in World History, Kazan: Sh. Marjani Institute of History of the Tatarstan Academy of Sciences, 2017.
  7. Biran, Michal, “Cengiz Han’ın İstilasından Timur’un Yükselişine Kadar Orta Asya’da Moğollar: Ögedey ve Çağatay Soyunun İdareleri”, haz/ed. Nicola di Cosmo, Allen J. Frank, Peter B. Golden – Altay Tayfun Özcan, İç Asya Tarihi-Cengizliler Çağı, İstanbul: Kronik Yayınları, 2022.
  8. Bocharov, Sergei G., “Between the Mongols and Byzantium. The Incorporation of the Crimean Peninsula into the State of the Golden Horde”, ed. Victor Cojocaru, Annamária-Izabella Pázsint, Migration and Identity in Eurasia-From Ancient Times to the Middle Ages (269-283), Editura MEGA, Cluj-Napoca 2021.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Orta Asya Tarihi, Ortaçağ Asya Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

4 Ocak 2026

Kabul Tarihi

21 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Sürücü, M. (2026). Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 9(1), 92-109. https://doi.org/10.48120/oad.1855727
AMA
1.Sürücü M. Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası. OAD. 2026;9(1):92-109. doi:10.48120/oad.1855727
Chicago
Sürücü, Merve. 2026. “Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası”. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 9 (1): 92-109. https://doi.org/10.48120/oad.1855727.
EndNote
Sürücü M (01 Haziran 2026) Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 9 1 92–109.
IEEE
[1]M. Sürücü, “Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası”, OAD, c. 9, sy 1, ss. 92–109, Haz. 2026, doi: 10.48120/oad.1855727.
ISNAD
Sürücü, Merve. “Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası”. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 9/1 (01 Haziran 2026): 92-109. https://doi.org/10.48120/oad.1855727.
JAMA
1.Sürücü M. Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası. OAD. 2026;9:92–109.
MLA
Sürücü, Merve. “Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası”. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, c. 9, sy 1, Haziran 2026, ss. 92-109, doi:10.48120/oad.1855727.
Vancouver
1.Merve Sürücü. Tokta Han (1291-1312) Dönemi’nde Altın Orda Devleti’nin Dış Politikası. OAD. 01 Haziran 2026;9(1):92-109. doi:10.48120/oad.1855727

       COPE.jpg  open-access-logo.png 32977

Ortaçağ Araştırmaları Dergisi'nde yayınlanan makaleler, Creative Commons Atıf-Gayriticari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) ile lisanslanmıştır. Bilimsel araştırmaları kamuya ücretsiz sunmanın bilginin küresel paylaşımını artıracağı ilkesini benimseyen dergi, tüm içeriğine anında açık erişim sağlamaktadır. Makalelerdeki fikir ve görüşlerin sorumluluğu sadece yazarlarına ait olup Ortaçağ Araştırmaları Dergisi'nin görüşlerini yansıtmazlar.  Kullanım Şartları ve Gizlilik Politikası