“Gençliğe öğütler – юности честное зерцало” adlı edebi eserde dilin etkileyici araçlarının dil bilimsel ve anlam bilimsel analizi

Öz

«Gençliğe doğru öğütler - юности честное зерцало» (1717) adlı eser 1. Petro'nun talimatıyla Rusya'da laik gençliğin yetiştirilmesi ve eğitimi hakkında bir el kitabı şeklinde yayınlanmıştır. Eserin tam yazarı hakkında bilgi bulunmamasıyla berabar, birkaç yazar tarafından kaleme alındığı düşünülmektedir. Eser; görgü ve nezaket kurallarını içeren pedagojik bir söylemin örneği olduğu bilinmektedir. Kitap gençlere hitap etmekte, toplumdaki davranış ve görgü kurallarını çok ayrıntılı bir şekilde özetleyerek bir bakıma gençler için yaşam rehberliği sunan bir yapıt özelliği taşımaktadır. Bu bağlamda eserde öğretici ve tavsiye niteliğinde pek çok yapı mevcuttur. Eserin didaktik bir uslüp ile yazılması nedeniyle pek çok dilsel araç ve ifade şekillerinin olduğu gözlemlenmiştir. Eserde, öğretici ifadelerin oluşturulmasındaki en önemli nokta, fiilin zorunlu durumlarını ifade etmekte ortaya çıkan zorunluluklardır. Bu durumda yazar, eylemin yerine getirilmesinin zorunlu olduğu anlamını veren yardımcı belirteçleri içeren predikatif (yüklemlilik) yapılara başvurmaktadır. Yazar, dolaylı yoldan zorunluluğu ifade eden konuşma eylemlerini kullanmaktadır. Böylece asıl söylenmek istenenlerin (niyetlerin) sözelleştirilmesinin monotonluğundan kaçınmayı, dolayısıyla metni etkili hale getirmeyi mümkün kılmaktadır. Daha çarpıcı ve etkileyici kelimeler ile okuyucu etki altına alınmak istenmektedir. Yazar, hedef veya dinleyici kitle üzerindeki etkiyi artırmak için değerlendirme ifadeleri, lakaplar (takma isimler), karşılaştırmalar gibi ek dilsel araçları da sıklıkla kullanmaktadır. Yazar, iletişimin etkisini arttırmak için otoriteye karşı itiraz etmede farklı konuşma taktiklerine başvurmaktadır. Bahsi geçen itiraz; daha düşük bir yasal otoriteden daha yüksek bir yasal otoriteye belirli kilise meseleleriyle ilgili kararların yeniden gözden geçirilmesi talepleri olan apellyartsiyadır. Öncelikle, Kutsal Yazıların içtihat metinleri, antik çağın ünlü düşünürlerinin, şairlerin, filozofların otoritesinin yanı sıra evrensel dildeki olayların ve eylemlerin istikrarlı bir şekilde değerlendirilmesini sağlayan sözler, aforizmalar ve yazarın talimatlarına inkar edilemez bir karakter veren sözlere itirazlar mevcut olup geleneklere ve kilise otoritesine olan itiraz ve muhalefet söz konusudur. Bu çalışmada, adı geçen eserde, okuyucuyu etkilemek için kullanılan dil araçlarının anlambilimsel ve dilbilgisel değerlendirmleri, sınıflandırma ve analiz yöntemleri ile ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• yazılı eserler
• konuşma etkisi
• muhattap
• ifade taktikleri
• pedagojik söylem

A Grammar and Semantical Evaluation of Impressive Tools of Language in Russian Literary Work «Advice to The Youth-Юности Честное Зерцало»

Öz

The work «Advises to the youth- юности честное zersalo» (1717) was published in the form of a handbook on the upbringing and education of secular youth in Russia by order of Peter I. Although there is no information about the exact author of the work, it is thought that it was written by several authors. Work is known that it is an example of a pedagogical discourse that includes the rules of etiquette and courtesy. The book appeals to young people, summarizing the behavior and etiquette in the society in great detail, and in a way, it has the characteristics of a work that offers life guidance for young people. In this context, there are many educational and advisory structures in the work. Due to the didactic style of the work, it has been observed that there are many linguistic tools and forms of expression. The most important point in the creation of instructive expressions in the work is the imperatives that arise in expressing the obligatory states of the verb. In this case, the author resorts to predicative (predictive) structures that contain auxiliary markers that mean that the action must be performed. The author uses speech acts that implicitly express necessity. Thus, it makes it possible to avoid the monotony of verbalizing what is meant to be said (intentions), thus making the text effective. It is desired to impress the reader with more striking and impressive words. The author also frequently uses additional linguistic tools such as evaluation phrases, nicknames (aliases), comparisons to increase the impact on the target or audience. In order to increase the effect of communication, the author resorts to different speech tactics in appealing against authority. The said objection; are apellyartsiya, which are requests from a lower legal authority to a higher legal authority to reconsider decisions regarding certain church matters. First of all, there are the scriptures of the Scriptures, the authority of famous thinkers, poets, philosophers of antiquity, as well as the sayings, aphorisms, which provide a stable assessment of events and actions in the universal language, and objections to the words that give an undeniable character to the author's instructions, objections to traditions and church authority and there is opposition. In this study, the semantic and grammatical evaluations of the language tools used to influence the reader in the aforementioned work will be discussed with classification and analysis methods.

Anahtar Kelimeler

• written works
• speech effect
• addressee
• expresion tactics
• pedagological discourse

Kaynakça

1. Anonim. (1990). Yunosti çestnoye zertsalo, ili Pokazaniye k jiteyskomu obhojdeniyu reprint. izd. s faksim. izd. 1976 g. M., 18 s.
2. Kameneva, V. A., & Potapova, N. V. (2021). Taktika apellyatsii k avtoritetu, aktualiziruyuşçaya strategiyu (de)legitimizatsii v angloyazçhnom predvıbornom diskurse. Vestnik Novosibirskogo gosudarstvennogo universiteta, 3, 84-97. https://doi.org/10.25205/1818-7935-2021-19-3-84-97
3. Kaplan, M. V. (2018). «Yunosti çestnoye zertsalo»: Etiketniye traditsii i novatsii. 1(171), 114-126.
4. Karasik, V. I. (2002). Yazyıkovoi krug: Liçnost, kontseptı, diskurs. Peremena, Volgograd, 435-476.
5. Kiremitçi, F. (2015). Klası̇k Türk Edebı̇yatında Öğretı̇cı̇ Eserler: Tanım, Tasnı̇f, Örnek Metı̇n. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 54, 313-352.
6. Kulkova, M. A. (2010). Reçevıye aktı predosterejeniya v russkih i nemetskih paremiyah. Izvestiya VGPU, 2, 72-75. 28.07.2022 tarihinde https://cyberleninka.ru/article/n/reçevıye-aktı-predosterejeniya-v-russkih-i-nemetskih-paremiyah adresinde erişildi.
7. Lavrov, A. (2020). Michael Moser. Ed. “Yunisti Çestnoye Zertsalo” 1717 g. U istokov russkogo literaturnogo yazıka [« L’honnête miroir de la jeunesse » 1717 : aux origines de la langue littéraire russe] », Cahiers du monde russe [En ligne], 62/4 | 2021, mis en ligne le 01 décembre 2021, consulté le 29 juillet 2022. https://doi.org/10.4000/monderusse.12752
8. Molkov G. (2021). Michael Moser "Yunosti Chestniye Zertsalo" 1717 g. u istokov russkogo literaturnogo yazıka, Slavische Sprachgescgichte, Bd. 10, Wien: Lıt Verlag GmbH & Co. KG, 2020, ss. 456. Recenzje. Slavıa Orıentaıls Tom Lxx, NR 1, ROK 2021. s. 231 –236.

9. Moser M. (2020). “Yunosti Chestnoye Zertsalo" 1717 g. u istokov russkogo literaturnogo yazıka, Slavische Sprachgeschichte, Bd. 10, Wien: LIT VERLAG GmbH & Co. KG, 2020, s. 456.
10. Omelçenko, O. V. (2020). Direktivnıye reçevıye aktı predpisaniya (razresheniya) i zapreta v religioznom diskurse. Voprosı jurnalistiki, pedagogiki, yazıkoznaniya, 477-486. https://doi.org/10.18413/2712-7451-2020-39-3-477-486
11. Pospelova, Yu. Yu. (2009). Pedagogiçeskii diskurs i yevo harakteristiki. Vestnik KGU im. N.A. Nekrasova, 1, 307-310.
12. Radziyevska, T. V. (2010). Narisi z kontseptualnovo analizu ta linhvistiki tekstu. Tekst – sotsium – kultura – movna osobystist. Instytut movoznavstva im. O. O. Potebni NAN Ukrayinı.
13. Trofimova, O. V. (2002). Janroobrazuyuşçiye osobennosti russkih dokumentov XVIII v.: Na materiale tyumenskoy delovoy pismennosti 1762-1796 gg [Dissertatsiya ... doktora filologiçeskih nauk]. Sant-Peterburgskii gosudarstvenni universitet.
14. Vaganova, K. R. (2012). Rozısknoy delovoy dokument XVII-XIX vv.: Janrovo-stilistiçeskiye i kommunikativno-pragmatiçeskiye osobennosti [Dissertatsiya ... kandidata filologiçeskih nauk]. Omskii gosudarstvenni universitet imeni F.M. Dostoyevskogo.
15. Voronoviç, A. S. (2011). Apellyatsiya k avtoritetu kak kommunikativni hod publiçnoy reçi politiçeskovo i religioznovo diskursa Sbornik rabot 67 nauçnoy konferentsii studentov i aspirantov Belorusskovo gosudarstvennovo universiteta. 17-20 maya 2010 g., Minsk. V 3ç. CH.2. - Minsk. - S. 38-41.
16. Zelinskaya, O. YU. (2020). Predosterejeniya i zapretı kak sposob vozdeystviya na adresata v ukrainskih propovedyah XVII–XVIIÍ vv. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 55, Article 2000 https://doi.org/10.11649/sfps.2000
17. Zemlyanoi, S.N. (2003). Ontologiya i etikasvetskosti (O jizni sveta i svetskoi jizni v Evrope i Rossii) // Etiçeskaya mysl. No 4. S. 145–160.