Lise tarih öğretim programlarında okul dışı öğrenme ortamı olarak hüzün turizmi mekânları

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 4, 2132 - 2174, 28.12.2025

İlker Dere , Ceren Hatipoğlu , Şerif Can Hatipoğlu

https://doi.org/10.48146/odusobiad.1724648

https://izlik.org/JA29CH76XX

Öz

Günümüzde tarih eğitimi, öğrencilerin yalnızca bilgi edinmelerini sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda tarihsel empati geliştirmelerini, toplumsal hafızayı kavramalarını ve mekânsal farkındalık kazanmalarını hedeflemektedir. Bu hedeflere ulaşma konusunda son zamanlarda okul dışı öğrenme ortamlarının rolü daha geniş bir şekilde ele alınmaktadır. Bir okul dışı öğrenme ortamı olarak hüzün turizmi mekanları, tarih öğretiminde tarihsel bilginin ve becerilerin kazandırılmasında önemli bir potansiyel sunmaktadır. Ancak Türkiye’de hüzün turizminin tarih eğitimindeki potansiyeli yeterince değerlendirilmemiştir. Bu eksiklikten yola çıkan mevcut araştırmanın amacı, Türkiye’de lise tarih öğretiminde yararlanılabilecek hüzün turizmi mekanlarını değerlendirmektir. Bu amaçla doküman incelemesi yöntemiyle Tarih (9, 10 ve 11. Sınıf) ve T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük (12. Sınıf) derslerinin öğretim programları (2018 ve 2024), Dere, Hatipoğlu ve Hatipoğlu (2025) tarafından Türkiye Kültür Portalı'na dayalı olarak belirlenen hüzün turizmi mekanları çerçevesinde incelenecektir. İnceleme sonucunda öğretim programlarındaki kazanımlarla/öğrenme çıktılarıyla hüzün turizmi mekanlarının ilişkisini ortaya konulacaktır. Araştırmanın Türkiye’de eğitimde hüzün turizmi mekânlarının tarih eğitimine entegrasyonu konusunda güncel bir katkı sunması katkı sunması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hüzün Turizmi , Lise Tarih Öğretimi , Öğretim Programları , Turizm Coğrafyası , Okul Dışı Öğrenme Ortamları

Dark tourism places as out of school learning environments in high school history teaching programs

https://izlik.org/JA29CH76XX

Öz

Contemporary history education aims not only to provide students with knowledge but also to foster the development of historical empathy, the understanding of collective memory, and the acquisition of spatial awareness. In achieving these goals, the role of out-of-school learning environments has recently been examined more extensively. As an out-of-school learning environment, dark tourism sites offer significant potential for imparting historical knowledge and skills in history teaching. However, the potential of dark tourism in history education has not been adequately explored in Türkiye. The present research aims to evaluate dark tourism sites that could be utilized to teach high school history in Türkiye. To this end, through document analysis, the curricula of History, and Turkish Revolution History and Kemalism courses (2018 and 2024) will be examined within the framework of dark tourism sites identified by Dere, Hatipoğlu, and Hatipoğlu (2025) based on the Türkiye Cultural Portal. The analysis will reveal the relationship between the learning outcomes in the curricula and the dark tourism sites. It is expected that the research will make a contemporary contribution to integrating dark tourism sites into history education in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

Dark Tourism , High School History Education , Curricula , Tourism Geography , Out-of-School Learning Environments

Kaynakça

• Akbulut, O., & Ekin, Y. (2018). Savaş alanları turizmi: Birleşik Krallık (İngiltere) Savaş Alanları Kaynak Merkezi (UK Battlefield Resource Center) örneği ve Kurtuluş Savaşı savaş alanları turizm potansiyeli [Battlefield tourism: The case of the United Kingdom Battlefield Resource Center and the tourism potential of the War of Independence battlefields]. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(1), 105–142. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsadergisi/issue/36249/327699
• Ak-Çetin, D. A. (2020). Karanlık turizm ve kentsel keşif üzerine teorik bir karşılaştırma [A theoretical comparison on dark tourism and urban exploration]. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1509–1526. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/251
• Akoğlan-Kozak, M. A., & Bahçe, A. S. (2012). Özel ilgi turizmi [Special interest tourism]. Detay Yayıncılık.
• Aksakallı, Z., Selçuk, G. N., & Işık, C. (2017). Nene Hatun Tarihi Milli Parkı’nın hüzün turizmi ve mabetleşme yönünden değerlendirilmesi [Evaluation of Nene Hatun Historical National Park in terms of dark tourism and sacralization]. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Ulusal Alternatif Turizm Kongresi Özel Sayısı (IV), 215–240. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erzisosbil/issue/31128/338064
• Akyurt-Kurnaz, H., & Kılıç, B. (2016). İtici ve çekici faktörlerin hüzün turizmi destinasyonlarında memnuniyet ve sadakate etkisi: Çanakkale örneği [The effect of push and pull factors on satisfaction and loyalty in dark tourism destinations: The case of Çanakkale]. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 139–164. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jiss/issue/40235/479563
• Akyurt-Kurnaz, H., Çeken, H., & Kılıç, B. (2013). Hüzün turizmi katılımcılarının seyahat motivasyonlarının belirlenmesi [Determination of travel motivations of dark tourism participants]. İşletme Araştırmaları Dergisi, 5(2), 57–73. https://isarder.org/index.php/isarder/article/view/110
• Alaeddinoğlu, F., & Aliağaoğlu, A. (2007). Savaş alanları turizmine tipik bir örnek: Büyük Taarruz ve Başkomutan Tarihi Milli Parkı [A typical example of battlefield tourism: The Great Offensive and Commander-in-Chief Historical National Park]. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 18(2), 215–225. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atad/issue/16792/174452
• Alexandra, D. M., Alexandra, C., & Larisa, T. (2014). Dark tourism, Romania and Dracula: The perceptions of potential American tourists. Annals of the University of Oradea, Economic Science Series, 23(1), 309–319. http://anale.steconomiceuoradea.ro/volume/2014/n1/033.pdf
• Aliağaoğlu, A. (2004). Sosyo-kültürel miras turizmi ve Türkiye’den örnekler [Socio-cultural heritage tourism and examples from Turkey]. Coğrafi Bilimler Dergisi, 2(2), 50–64. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000045
• Aliağaoğlu, A. (2008). Savaş alanları turizmi için tipik bir yer: Gelibolu Yarımadası Tarihi Millî Parkı [A typical place for battlefield tourism: Gallipoli Peninsula Historical National Park]. Millî Folklor, 20(78), 88–104. https://www.millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=78&Sayfa=85
• Aliağaoğlu, A., & Çiltepe, F. (2020). Kömür ve ölümün buluştuğu yer: Hüzün turizmi açısından Soma maden faciası [The place where coal meets death: Soma mine disaster in terms of dark tourism]. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(Özel Sayı), 131–150. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbil/issue/59390/811603
• Alili, M. (2017). Avrupa'daki ve Türkiye'deki hüzün turizmi destinasyonlarının karşılaştırması üzerine teorik bir çalışma [A theoretical study on the comparison of dark tourism destinations in Europe and Turkey]. International Journal of Global Tourism Research, 1(1), 1–13. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijgtr/issue/31137/332049
• Ambrosewicz-Jacobs, J., & Büttner, E. (2014). What can we learn from the dark chapters in our history? Education about the Holocaust in Poland in a comparative perspective. Scandinavian Journal of Intercultural Theory and Practice, 1(1), 1–20. https://doi.org/10.7577/fleks.844
• Andrews, K., Foster, S., Lenga, R.-A., Pettigrew, A., & Salmons, P. (2009). Teaching about the Holocaust in English secondary schools: An empirical study of national trends, perspectives and practice. Holocaust Education Development Programme, Institute of Education, University of London. https://pearsfoundation.org.uk/wp-content/uploads/Final-Report-Master-Document-19-October-2009-HIMONIDES-1.pdf
• Assylkhanova, A., Mussina, K., Nagy, G., Nassanbekova, S., Kenzhin, Z., & Boros, L. (2025). The potential for dark tourism in Kazakhstan: An overview of the former concentration camps. Tourism and Hospitality, 6(1), 1–19. https://doi.org/10.3390/tourhosp6010009
• Atay, L., & Yeşildağ, B. (2010). Savaş alanları ve turizmi [Battlefields and tourism]. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(2), 65–72. http://aksarayiibd.aksaray.edu.tr/tr/pub/issue/22555/241009
• Auschwitz-Birkenau State Museum. (2025). Education. https://www.auschwitz.org/en/education/
• Aylan, S., & Kaya, İ. (2020). Bir hüzün turizmi destinasyonu olarak Ulucanlar Cezaevi Müzesi ziyaretçilerinin elektronik yorumlarının içerik analizi [Content analysis of electronic comments of visitors to Ulucanlar Prison Museum as a dark tourism destination]. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 488–504. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/188
• Bakioğlu, B., & Karamustafaoğlu, O. (2020). Okul dışı öğrenme ortamlarının öğretim sürecinde kullanımına yönelik öğrenci görüşleri [Student opinions on the use of out-of-school learning environments in the teaching process]. Journal of Research in Informal Environments, 5(1), 80–94. https://dergipark.org.tr/en/pub/jrinen/issue/56091/680495
• Baranaydın, D. (2016). Turistik ürün çeşitlendirmesi kapsamında karanlık turizm: Yerel turistlere yönelik bir araştırma [Dark tourism within the scope of tourism product diversification: A research on local tourists] [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Bayram, İ., Oral, S., Erdoğan, T., & Bayraktar, Y. (2021). Hüzün turizmi kapsamında seyahat eden bireylerin motivasyon düzeylerinin incelenmesi: Ulucanlar Cezaevi Müzesi örneği [Investigation of motivation levels of individuals traveling within the scope of dark tourism: The case of Ulucanlar Prison Museum]. International Social Sciences Studies Journal, 7(80), 1144–1155. https://sssjournal.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=60172
• Belli, S., & Güneren-Özdemir, E. (2018). Sinop Cezaevi'nin hüzün turizmi çerçevesinde incelenmesi: TripAdvisor örneği [Investigation of Sinop Prison within the framework of dark tourism: TripAdvisor example]. İçinde 1. Uluslararası Turizmde Yeni Jenerasyonlar ve Yeni Trendler Kongresi (s. 117). Sapanca, Türkiye. https://ingant.subu.edu.tr/tr/1-ingant-bildiri-kitapcigi
• Berg, M., & Stolare, M. (2024). School trips to historical sites: Students’ cognitive, affective and physical experiences from visits to Auschwitz. History Education Research Journal, 21(1), 3. https://doi.org/10.14324/HERJ.21.1.03
• Bigley, J. D., Lee, C. K., Chon, J., & Yoon, Y. (2010). Motivations for war-related tourism: A case of DMZ visitors in Korea. Tourism Geographies, 12(3), 371–394. https://doi.org/10.1080/14616688.2010.494687
• Bilge, F. A., & Küçükkaraca, T. (2022). Anıtkabir’i ziyaret eden yerli turistlerin iç turizm talebine etkisinin hüzün turizmi kapsamında değerlendirilmesi [Evaluation of the effect of domestic tourists visiting Anıtkabir on domestic tourism demand within the scope of dark tourism]. Çatalhöyük International Journal of Tourism and Social Research, 9, 1–16. https://doi.org/10.58455/cutsad.1169981
• Biran, A., & Poria, Y. (2012). Re-conceptualising dark tourism. In R. Sharpley & P. Stone (Eds.), The contemporary tourism experience: Concepts and consequences (pp. 59–70). Routledge.
• Biran, A., Poria, Y., & Oren, G. (2011). Sought experiences at (dark) heritage sites. Annals of Tourism Research, 38(3), 820–841. https://doi.org/10.1016/j.annals.2010.12.001
• Birdir, K., Dalgıç, A., Güler, O., & Kayaalp, Y. (2015). Hüzün turizmi: Gelibolu Yarımadası Tarihi Millî Parkı’nı ziyaret eden yabancı turistlerin deneyimleri [Dark tourism: Experiences of foreign tourists visiting Gallipoli Peninsula Historical National Park]. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 3(4), 12–23.
• Blom, T. (2000). Morbid tourism—A postmodern market niche with an example from Althorp. Norsk Geografisk Tidsskrift – Norwegian Journal of Geography, 54(1), 29–36. https://doi.org/10.1080/002919500423564
• Bowman, M. S., & Pezzullo, P. C. (2010). What’s so “dark” about “dark tourism”?: Death, tours, and performance. Tourist Studies, 9(3), 187–202. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1468797610382699
• Bristow, R. S., & Newman, M. (2005). Myth vs. fact: An exploration of fright tourism. In K. Bricker (Ed.), Proceedings of the 2004 Northeastern Recreation Research Symposium (pp. 215–221). US Department of Agriculture, Forest Service, Northeastern Research Station.
• Buharalı, S. (2017). Anıtlarla sosyal bilgiler öğretimi (Ankara örneği) [Social studies teaching with monuments (Ankara example)] [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Bulut, Z., & Demirel-İli, N. (2022). Türkiye ve dünyadaki “hüzün turizmi” çalışmalarının bibliyometrik analizi [Bibliometric analysis of "dark tourism" studies in Turkey and the world]. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 2(1), 67–88. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turibder/issue/68380/1066284
• Busby, G., & Devereux, H. (2015). Dark tourism in context: The diary of Anne Frank. European Journal of Tourism, Hospitality and Recreation, 6(1), 27–38.
• Cavlak, N., & Cop, R. (2019). Yerli ve yabancı turist deneyimi: Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı milliyet temelinde bir analiz [Domestic and foreign tourist experience: An analysis based on nationality in Gallipoli Peninsula Historical National Park]. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 30(3), 163–173. https://doi.org/10.17123/atad.656006
• Cohen, E. H. (2011). Educational dark tourism at an in populo site: The Holocaust Museum in Jerusalem. Annals of Tourism Research, 38(1), 193–209. https://doi.org/10.1016/j.annals.2010.08.003
• Cooper, M. (2006). The Pacific War battlefields: Tourist attractions or war memorials? International Journal of Tourism Research, 8(3), 213–222. https://doi.org/10.1002/jtr.566
• Cowan, P., & Maitles, H. (2011). “We saw inhumanity close up”: What is gained by school students from Scotland visiting Auschwitz? Journal of Curriculum Studies, 43(2), 163–184. https://doi.org/10.1080/00220272.2010.542831
• Çatır, O. (2017). Savaş alanı turizmi: Bir literatür taraması [Battlefield tourism: A literature review]. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(3), 241–252. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/4
• Çetinsöz, B. C., & Temiz, G. (2016). Alternatif bir turizm türü olarak Türkiye'nin karanlık (dark) turizm potansiyeli [Turkey's dark tourism potential as an alternative tourism type]. International Multidisciplinary Congress of Eurasia Proceedings, 2, 507–517.
• Çevik, S. (2023). Yeni bir alt niş olarak “edebî hüzün turizmi” üzerine kavramsal bir inceleme [A conceptual review on "literary dark tourism" as a new sub-niche]. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 26(2), 267–302. https://doi.org/10.55931/ahbvtfd.1383638
• Çiçek, Ö., & Saraç, E. (2017). Fen bilimleri öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarındaki yaşantıları ile ilgili görüşleri [Science teachers' views on their experiences in out-of-school learning environments]. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 504–522. https://dergipark.org.tr/en/pub/kefad/issue/59420/853396
• Çiftçi, G., Küçükaltan, D., & Yetgin, D. (2015). Savaş, barış ve turizm perspektifinde Çanakkale örneği [The case of Çanakkale in the perspective of war, peace and tourism]. İçinde 16. Ulusal Turizm Kongresi bildiriler kitabı (ss. 924–935).
• Daugbjerg, M. (2011). Playing with fire: Struggling with “experience” and “play” in war tourism. Museum & Society, 9(1), 17–33. https://doi.org/10.29311/mas.v9i1.171
• Dere, F., & Çifçi, T. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarının pedagojik katkılarına ilişkin görüşleri [Preschool teachers' views on the pedagogical contributions of out-of-school learning environments]. Cumhuriyet International Journal of Education, 11(4), 681–695. https://doi.org/10.30703/cije.1116818
• Dere, İ., & Gökçınar, B. (2025). Exploring Turkish preservice teachers’ perspectives on out-of-school learning environments: Benefits, challenges, and educational implications. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 1–20. https://doi.org/10.1080/14729679.2025.2585200
• Dere, İ., Hatipoğlu, Ş. C., & Hatipoğlu, C. (2025). Hüzün turizmi mekânlarının ortaokul tarih öğretiminde kullanım potansiyelinin öğretim programları üzerinden değerlendirilmesi [Evaluation of the potential use of dark tourism sites in secondary school history teaching through curricula]. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 55, 41–67. https://doi.org/10.32003/igge.1663978
• Dimitrovski, D., Milutinović, S., & Đukić, Đ. (2014). Dark tourism as educational tool: The Kragujevac October memorial park. In Higher education in function of sustainable development of tourism in Serbia and Western Balkans: Proceedings of the first international conference (pp. 191–198). Užice, Sırbistan. https://scidar.kg.ac.rs/handle/123456789/17963
• Doğaner, S. (2006). Savaş ve turizm: Troya ve Gelibolu savaş alanları [War and tourism: Troy and Gallipoli battlefields]. Türk Coğrafya Dergisi, 46, 1–21.
• Dresler, E. (2023). Multiplicity of moral emotions in educational dark tourism. Tourism Management Perspectives, 46, 101094. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2023.101094
• Dresler, E., & Fuchs, J. (2021). Constructing the moral geographies of educational dark tourism. Journal of Marketing Management, 37(5–6), 548–568. https://doi.org/10.1080/0267257X.2020.1846596
• Dunkley, R., Morgan, N., & Westwood, S. (2011). Visiting the trenches: Exploring meanings and motivations in battlefield tourism. Tourism Management, 32(4), 860–868.
• Durdukoca, Ş. F. (2023). Okul dışı öğrenme ortamları ve faaliyetlerine yönelik temel eğitim öğretmen adaylarının görüşleri ve yeterlik algıları [Opinions and self-efficacy perceptions of basic education preservice teachers regarding out-of-school learning environments and activities]. EKEV Akademi Dergisi, 93, 421–442. https://doi.org/10.17753/sosekev.1216456
• Emekli, G. (2021). Coğrafya, turizm, kültür ilişkilerinin turizm coğrafyasına yansımaları ve kültürel turizm [Reflections of geography, tourism, culture relations on tourism geography and cultural tourism]. Ege Coğrafya Dergisi, 30(2), 405–428. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ecd/issue/66431/1017209
• Ergün, C., & Oktay, K. (2022). Türkiye’de mevcut ve potansiyel hüzün turizmi alanları üzerine bir inceleme [A review on existing and potential dark tourism sites in Turkey]. Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, 14, 15–24. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akmyosb/issue/74850/1173822
• Ertürk, M. (2018). Kıbrıs Türk Millî Mücadele Dönemi’nden miras: KKTC’nin hüzün turizmi potansiyeli [Heritage from the Turkish Cypriot National Struggle Period: TRNC's dark tourism potential]. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(4), 57–73. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/44
• Foley, M., & Lennon, J. J. (1996). JFK and dark tourism: A fascination with assassination. International Journal of Heritage Studies, 2(4), 198–211. https://doi.org/10.1080/13527259608722175
• Flennegård, O., & Mattsson, C. (2021). Teaching at Holocaust memorial sites: Swedish teachers’ understanding of the educational values of visiting Holocaust memorial sites. Power and Education, 13(1), 43–57. https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/1757743821989380
• Gatewood, J., & Cameron, C. (2004). Battlefield pilgrims at Gettysburg National Military Park. Ethnology, 43(3), 193–216. https://doi.org/10.2307/3774062
• Genç, V., & Gülertekin-Genç, S. (2021). Hüzün turizmi ve hüzün turist motivasyonları [Dark tourism and dark tourist motivations]. İçinde E. Tören (Ed.), Kültür turizmi motivasyonları (s. 51–73). Gazi Kitabevi.
• Grinfelde, I., & Veliverronena, L. (2021). Uncomfortable and worthy: the role of students’ field trips to dark tourism sites in higher education. Journal of Heritage Tourism, 16(4), 469–480. https://doi.org/10.1080/1743873X.2020.1867560
• Güncü, A., & Güneş, E. (2017). 1939 depremi ile afet yeri olan Erzincan’ın hüzün turizmi potansiyeli üzerine bir araştırma [A research on the dark tourism potential of Erzincan, which was a disaster site with the 1939 earthquake]. Turkish Studies, 12(29), 251–270. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12283
• Hartmann, R., Lennon, J., Reynolds, D. P., Rice, A., Rosenbaum, A. T., & Stone, P. R. (2018). The history of dark tourism. Journal of Tourism History, 10(3), 269–295. https://doi.org/10.1080/1755182X.2018.1545394
• Holguin, S. (2005). “National Spain invites you”: Battlefield tourism during the Spanish Civil War. The American Historical Review, 110(5), 1399–1426.
• Ilgar, R. (2015). Mabetleşen bir mekân: Gelibolu Yarımadası tarihi savaş alanları turizmi [A sacralized place: Gallipoli Peninsula historical battlefield tourism]. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 13(19). https://doi.org/10.17518/caty.84486
• Israfilova, F., & Khoo-Lattimore, C. (2019). Sad and violent but I enjoy it: Children’s engagement with dark tourism as an educational tool. Tourism and Hospitality Research, 19(4), 478–487. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1467358418782736
• Jang, K., Sakamoto, K., & Funck, C. (2021). Dark tourism as educational tourism: the case of ‘hope tourism’ in Fukushima, Japan. Journal of Heritage Tourism, 16(4), 481–492. https://doi.org/10.1080/1743873X.2020.1858088
• Kaiser, W. (2010). Gedenkstättenpädagogik heute: Qualifizierung von Fachkräften in der historisch-politischen Bildung an Gedenkstätten und anderen Orten der Geschichte des Nationalsozialismus [Memorial site pedagogy today: Qualification of specialists in historical-political education at memorials and other sites of the history of National Socialism]. In B. Thimm, G. Kößler, & S. Ulrich (Eds.), Verunsichernde Orte. Selbstverständnis und Weiterbildung in der Gedenkstättenpädagogik [Unsettling places: Self-conception and further training in memorial site pedagogy] (s. 19–24). Brandes & Apsel.
• Kang, E. J., Scott, N., Lee, T. J., & Ballantyne, R. (2012). Benefits of visiting a “dark tourism” site: The case of the Jeju April 3rd Peace Park, Korea. Tourism Management, 33(2), 257–265. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2011.03.004
• Kaya, O. (2006). Ölüm turizmi: Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkını ziyaret eden turistlerin ziyaret motivasyonlarını anlamaya yönelik bir araştırma ve sonuçları [Death tourism: A research and its results intended to understand the visit motivations of tourists visiting Gallipoli Peninsula Historical National Park] [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Kılıç, B. (2021). Sarıkamış Harekâtı Şehitliğinin hüzün turizmi destinasyonu yönünden değerlendirilmesi [Evaluation of Sarıkamış Operation Martyrdom in terms of dark tourism destination]. Balıkesir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 73–82. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bauniibfd/issue/63298/931143
• Kılıç, B., & Akyurt, H. (2011). Destinasyon imajı oluşturmada hüzün turizmi: Afyonkarahisar ve Başkomutan Tarihi Millî Parkı [Dark tourism in creating destination image: Afyonkarahisar and Commander-in-Chief Historical National Park]. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 209–232. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jss/issue/24244/257032
• Kır, H., Kalfaoğlu, M., & Aksu, H. H. (2021). Matematik öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarının kullanımına yönelik görüşleri [Mathematics teachers' views on the use of out-of-school learning environments]. International Journal of Educational Studies in Mathematics, 8(1), 59–76. https://doi.org/10.17278/ijesim.839925
• Köleoğlu, N. (2018). Hüzün turizmi ve Gelibolu tarihi alan bölgesinde yaşayan yerel halk üzerindeki etkisinin kümeleme analizi ile modellenmesi [Modeling dark tourism and its effect on local people living in Gallipoli historical area region with cluster analysis]. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13), 144–153. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bsbd/issue/34559/329828
• Köseoğlu, A., & Sezgin, M. (2024). Hüzün turizmi kapsamında Çanakkale savaş alanlarının değerlendirilmesi [Evaluation of Çanakkale battlefields within the scope of dark tourism]. Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, 18, 165–173. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akmyosb/issue/89541/1604833
• Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2nd ed.). Sage Publications. Lennon, J. J., & Foley, M. (2000). Dark tourism. Continuum.
• Light, D. (2017). Progress in dark tourism and thanatourism research: An uneasy relationship with heritage tourism. Tourism Management, 61, 275–301. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2017.01.011
• Magano, J., Fraiz-Brea, J. A., & Leite, Â. (2022). Dark tourists: Profile, practices, motivations and wellbeing. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(19), 12100. https://doi.org/10.3390/ijerph191912100
• Manca, S., Raffaghelli, J. E., & Sangrà, A. (2023). Participating in professional development programmes or learning in the wild? Understanding the learning ecologies of Holocaust educators. British Educational Research Journal, 50(1), 307–330. https://doi.org/10.1002/berj.3927
• Mertkan, Ş. (2015). Karma araştırma tasarımı [Mixed research design]. Pegem Akademi Yayıncılık.
• McMichael, W. D. Y. (2024). Observations of educational tourism utilizing dark tourism: Emphasizing human interactions within recovering communities. Journal of Radiation Research, 65(Suppl. 1), i15–i23. https://doi.org/10.1093/jrr/rrae022
• Ministry of National Education. [MoNE]. (2018). T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi öğretim programı (12. sınıf) [Republic of Turkey History of Revolution and Kemalism course curriculum (12th grade)]. https://mufredat.meb.gov.tr/
• Ministry of National Education. [MoNE]. (2023). Tarih dersi öğretim programı (9, 10 ve 11. sınıflar) [History course curriculum (9th, 10th and 11th grades)]. https://mufredat.meb.gov.tr/
• Ministry of National Education. [MoNE]. (2024a). T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi öğretim programı (12. sınıf) [Republic of Turkey History of Revolution and Kemalism course curriculum (12th grade)]. https://mufredat.meb.gov.tr/
• Ministry of National Education. [MoNE]. (2024b). Tarih dersi öğretim programı (9, 10 ve 11. sınıflar) [History course curriculum (9th, 10th and 11th grades)]. https://mufredat.meb.gov.tr/
• Mutlu, Ç., & Şahin Ören, T. (2023). Dark turizm üzerine bibliyometrik bir analiz [A bibliometric analysis on dark tourism]. International Journal of Contemporary Tourism Research, 7(2), 129–142. https://doi.org/10.30625/ijctr.1392155
• Nora, P. (2006). Hafıza mekânları [Realms of memory] (M. E. Özcan, Çev.). Dost Kitabevi.
• Oğuz-Haçat, S., & Topal, M. (2023). Okul dışı öğrenme ortamı olarak mezarlıklar [Cemeteries as out-of-school learning environments]. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 8(2), 212–225. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tubad/issue/82234/1206004#:~:text=Okul%20d%C4%B1%C5%9F%C4%B1%20%C3%B6%C4%9Frenme%20ortamlar%C4%B1ndan%20mezarl%C4%B1klar,Yerel%20tarih%20mezarlar%C4%B1n%20hikayelerinde%20gizlidir.
• Okuyucu, A., & Erol, F. (2018). Savaş alanları turizmine yönelik motivasyon, duygu ve deneyimler: Metristepe ve İnönü şehitlikleri-Bozüyük örneği [Motivations, emotions and experiences towards battlefield tourism: Metristepe and İnönü martyrdoms-Bozüyük example]. Coğrafi Bilimler Dergisi, 16(1), 1–17. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000195
• Oren, G., & Shani, A. (2012). The Yad Vashem Holocaust Museum: Educational dark tourism in a futuristic form. Journal of Heritage Tourism, 7(3), 255–270. https://doi.org/10.1080/1743873X.2012.701630
• Özdemir, F., & Çakmak, T. F. (2022). Hüzün turizmi üzerine bibliyometrik bir analiz [A bibliometric analysis on dark tourism]. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 389–406. https://dergipark.org.tr/tr/pub/guntad/issue/72737/1026021
• Özçelik, H. (2012). Gelibolu-Waterloo karşılaştırması yoluyla Türkiye’de keder turizmi potansiyeli analizi [Analysis of grief tourism potential in Turkey through Gallipoli-Waterloo comparison] [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Özer, Ö., Avcı, M., & Karakuş, N. (2016). A study the evaluation of alternative tourism opportunities in Fethiye destination. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(1), 21–26. https://jotags.net/index.php/jotags/article/view/149
• Öztürk, A., & Bayrak, D. (2018). Çanakkale Şehitlikleri örneği üzerinden yapı/mekân ve bellek/duygu ilişkisi [The relationship between structure/space and memory/emotion through the example of Çanakkale Martyrdoms]. Atlas International Refereed Journal on Social Sciences, 4(13), 1340–1353.
• Rojek, C. (1991). Ways of escape: Modern transformations of leisure and travel [Unpublished doctoral dissertation]. University of Glasgow.
• Saha, V., & Husain, R. (2025). The state of dark tourism research: a systematic review and agenda for future studies. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 30(7), 956–982. https://doi.org/10.1080/10941665.2025.2470658
• Sann, R., Lai, P. C., Liaw, S. Y., & Chen, C. T. (2024). The nature of electronic complaints about dark tourism destinations: a machine learning approach. Journal of Heritage Tourism, 20(1), 107–129. https://doi.org/10.1080/1743873X.2024.2399208
• Seaton, A. V. (1996). Guided by the dark: From thanatopsis to thanatourism. International Journal of Heritage Studies, 2(4), 234–244. https://doi.org/10.1080/13527259608722178
• Sezen-Doğancılı, O., & Civelek-Oruç, M. (2016). Cezaevlerinin müzeye dönüşüm süreci: Sinop Cezaevi örneği [The conversion process of prisons into museums: The case of Sinop Prison]. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 6(12), 268–284. https://doi.org/10.17828/yalovasosbil.234221
• Sharma, N., & Martini, A. (2024). Dark tourism geographies: Ontological, epistemological and axiological perspectives. Tourism Geographies, 27(3–4), 589–598. https://doi.org/10.1080/14616688.2024.2319103
• Silverman, D. (2018). Nitel verileri yorumlama [Interpreting qualitative data] (E. Dinç, Ed.). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Slade, P. (2003). Gallipoli thanatourism: The meaning of ANZAC. Annals of Tourism Research, 30(4), 779–794. https://doi.org/10.1016/S0160-7383(03)00025-2
• Smith, V. L. (1998). War and tourism: An American ethnography. Annals of Tourism Research, 25(1), 202–227. https://doi.org/10.1016/S0160-7383(97)00086-8
• Stone, P. R. (2006). A dark tourism spectrum: Towards a typology of death and macabre related tourist sites, attractions and exhibitions. Tourism: An International Interdisciplinary Journal, 54(2), 145–160.
• Strange, C., & Kempa, M. (2003). Shades of dark tourism: Alcatraz and Robben Island. Annals of Tourism Research, 30(2), 386–405. https://doi.org/10.1016/S0160-7383(02)00102-0
• Sun, J., & Lv, X. (2025). Understanding dark tourism rituality (DTR): Scale development and validation. Current Issues in Tourism, 28(10), 1647–1662. https://doi.org/10.1080/13683500.2024.2345822
• Sutter, D. S. (1994). How to plan an educational visit to a historic site. Teaching History, 19(2), 71–76. https://doi.org/10.33043/TH.19.2.71-76
• Tanrısevdi, A., & Çavuş, Ş. (2003). Özel ilgi turizmi ve özel ilgi turizmi kapsamında Kuşadası ve çevresinde var olan potansiyel kaynaklar üzerine kuramsal bir inceleme [Special interest tourism and a theoretical review on potential resources existing in Kuşadası and its surroundings within the scope of special interest tourism]. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 14(1), 9–22. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atad/issue/53055/702608
• Tarlow, P. E. (2005). Dark tourism: The appealing ‘dark’ side of tourism and more. In M. Novelli (Ed.), Niche tourism: Contemporary issues, trends and cases (pp. 47–58). Amsterdam: Elsevier.
• Thimm, B., Kößler, G., & Ulrich, S. (2010). Einführung [Introduction]. In B. Thimm, G. Kößler & S. Ulrich (Eds.), Verunsichernde Orte. Selbstverständnis und Weiterbildung in der Gedenkstättenpädagogik [Unsettling places: Self-conception and further training in memorial site pedagogy] (pp. 9–18). Brandes & Apsel.
• Türk, O. (2023). Savaş alanlarına yönelik algılanan destinasyon imajının tekrar ziyaret etme niyeti üzerindeki etkisinde destinasyon aidiyetinin rolü: Muş Malazgirt Savaş Alanı örneği [The role of destination attachment in the effect of perceived destination image towards battlefields on revisit intention: Muş Malazgirt Battlefield example]. Yönetim Bilimleri Dergisi, 21(48), 310–333. https://doi.org/10.35408/comuybd.1221284
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2017). Education about the Holocaust and preventing genocide: A policy guide. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000248071
• Varnajot, A., & Salim, E. (2024). The hauntology of climate change: Glacier retreat and dark tourism. Tourism Geographies, 27(1), 102–119. https://doi.org/10.1080/14616688.2024.2328607
• Yazıcı, H., Ertürk, A., & Kulaca, I. (2023). Okul dışı öğrenme etkinliklerine bir örnek: Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı gezisi [An example of out-of-school learning activities: Gallipoli Peninsula Historical National Park trip]. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1–20. https://dergipark.org.tr/tr/pub/intjces/issue/78543/1196670
• Yıldırım, Y., & Top, M. (2024). Depremzedelerin hüzün turizmi bağlamında bir deprem müzesini ziyaret etme motivasyonlarının incelenmesi: Düzce ili örneği [Investigation of earthquake victims' motivations to visit an earthquake museum in the context of dark tourism: The case of Düzce province]. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 13(1), 7–35. https://doi.org/10.7460/turar.1421602
• Yıldız, Z., Yıldız, S., & Aytemiz, L. (2015). Kara turizm, terör turizmi ve Türkiye potansiyeli [Dark tourism, terror tourism and Turkey potential]. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(2), 390–407. https://dergipark.org.tr/tr/pub/itobiad/issue/8766/109472
• Yılmaz, C. (2009). Tarihi Sinop Kalesi Cezaevi [Historical Sinop Castle Prison]. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(22), 1–15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunidcd/issue/2437/31186
• Yılmaz, H., & Eşitti, B. (2023). Destinasyon pazarlama, destinasyon çekiciliği ve turizm gelişimi aracı olarak hüzün turizmi: Ankara ili örneği [Dark tourism as a tool for destination marketing, destination attractiveness and tourism development: The case of Ankara province]. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 26(1), 65–90. https://doi.org/10.55931/ahbvtfd.1281330
• Yousaf, S., & Kim, J. M. (2023). Dark personality traits and dark tourism sites: Analysis of review generation and consumption behaviors. Tourism Management Perspectives, 49, 101190. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2023.101190
• Zachrich, L., Weller, A., Baron, C., & Bertram, C. (2020). Historical experiences: A framework for encountering complex historical sources. History Education Research Journal, 17(2), 243–275. https://doi.org/10.14324/HERJ.17.2.08