Kosova’da Türkçe yayımlanan Bahar çocuk dergisinde değerlerin tutum odaklı değerleme çözümlemesi

Öz

Türkçe öğretiminde kullanılan metinler, ulusal ve evrensel kültürlerin temelini oluşturan değerlerin aktarılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bahar, Kosova Türk Eğitim Derneği tarafından Priştine’de Türkçe olarak yayımlanan, Türkçe derslerini desteklemek ve dil öğrenenlere ek kaynak sağlamak amacıyla hazırlanan bir çocuk dergisidir. Bu çalışma, 2007–2012 yılları arasında yayımlanan Bahar çocuk dergisindeki öykü ve masallardaki değerleri nitel çözümleme yoluyla incelemekte; çözümleme çerçevesi olarak Martin ve White’ın (2005) Değerleme Kuramı ve Millî Eğitim Bakanlığı (2018) tarafından belirlenen on kök değeri ile UNESCO’nun Yaşayan Değerler Eğitim Programında (2000) yer alan 12 değeri birlikte ele almaktadır. Çalışmanın veri setini oluşturan 150 metin, değer ifadelerine göre kodlanmış; bu kodlar daha sonra Değerleme Kuramının Tutum sistemi (Duygu, Yargı, Takdir) kapsamında incelenerek değerlerin dilsel olarak nasıl kurulduğu ortaya konmuştur. Bulgular, özellikle yardımseverlik, sorumluluk, saygı, dürüstlük ve dostluk gibi on yedi temel değerin duygusal, yargısal ve takdir edici dil kullanımıyla belirginleştiğini göstermektedir. Bu dilsel seçimler, hedeflenen değerleri öne çıkarırken çocukların duygusal katılımını ve günlük sosyal rolleri anlama süreçlerini desteklemektedir. Çözümleme, ayrıca Bahar dergisinin yaşa uygun ve kademeli bir değer eğitimi yaklaşımı benimsediğini, ahlaki ve kültürel unsurları dil öğrenme bağlamına doğal bir biçimde entegre ettiğini ortaya koymaktadır. Bunun yanında çalışma, değerlerin ne ölçüde etkili biçimde aktarıldığını değerlendirebilmek için hem Türkçe öğretim programının hem de bu programa uygun biçimde hazırlanan materyallerin incelenmesinin önemine dikkat çekmektedir. Sonuçlar, ders kitabı yazarları, araştırmacılar ve uygulayıcılar için yol gösterici niteliktedir. Gelecekte hazırlanacak çocuklara yönelik metinler, değer içeriklerini daha açık biçimde sunarak ve bu değerlerle onları gerçekleştiren dilsel biçimler arasındaki ilişkiyi güçlendirerek değer aktarımını daha da geliştirebilir.

Anahtar Kelimeler

• Bahar
• Kosova
• Çocuk Dergisi
• Türkçe Eğitimi
• Değerler
• Değerleme Kuramı

An attitudinal appraisal analysis of values in Bahar children's magazine published in Turkish in Kosovo

Abstract

Texts used in Turkish language teaching play a crucial role in conveying the values upon which national and universal cultures are based. Bahar is a children's magazine published in Turkish in Pristina by the Kosovo Turkish Education Association, designed to supplement Turkish lessons and provide additional resources for language learners. This study examines the values in the reading texts of the Bahar magazine through qualitative analysis of stories and fairy tales published between 2007 and 2012, using an analytical framework based on Martin and White’s (2005) Appraisal Theory and drawing on the ten core values identified by the Turkish Ministry of National Education (2018) combined with the 12 values outlined in UNESCO’s Living Values Education Program (2000). The analysis is based on a corpus of 150 texts, which were coded for value expressions, and these codes were subsequently analyzed through the Attitude system (Affect, Judgement, Appreciation) to determine how values are linguistically constructed. The findings reveal that seventeen core values, especially helpfulness, responsibility, respect, honesty, and friendship, are foregrounded through affective, judgmental, and appreciative language. These linguistic choices foreground the intended values while supporting children’s emotional engagement and their understanding of everyday social roles. The analysis also suggests that Bahar adopts an age-appropriate and gradual approach to values education, integrating moral and cultural elements smoothly into language-learning contexts. Moreover, the study underlines the importance of examining both the Turkish language curriculum and the materials produced in line with it to assess how effectively values are conveyed. The results may therefore offer useful guidance for textbook writers, researchers, and practitioners. Future children’s materials could further enhance the transmission of value by making value content more explicit and strengthening the links between values and the linguistic forms used to express them.

Keywords

• Bahar
• Kosovo
• Turkish Language Education
• Appraisal Theory
• Values
• Children's Magazine

Kaynakça

1. Albantani, A. M., & Madkur, A. (2016). Integrating character education values in language teaching: why and how. In Makalah pada the 4th ELITE Conference.
2. Atkinson, J. (2016). Education, values and ethics in international heritage: Learning to respect. Routledge.
3. Aykaç, N. (2023). Binbir Gece masallarında kök değerler ve masalların çocuk edebiyatına katkısı üzerine bir inceleme (Doctoral dissertation). İnönü University, Institute of Educational Sciences, Malatya, Türkiye.
4. Banks, J. A. (2008). Diversity, group identity, and citizenship education in a global age. Educational Researcher, 37(3), 129–139.
5. Barrett, L. F. (2017). How emotions are made: The secret life of the brain. Houghton Mifflin Harcourt.
6. Baykal, N. (2016). Değerleme kuramı açısından Türkler ve Türkçe. Uluslararası Türkçe Eğitimi ve Öğretimi Dergisi, 1(1), 111–130.
7. Bednarek, M. (2008). Emotion talk across corpora. Palgrave Macmillan.
8. Berkowitz, M. W., & Bier, M. C. (2005). What works in character education: A research-driven guide. Center for Character and Citizenship, University of Missouri–St. Louis.

9. Biesta, G. (2009). Good education in an age of measurement: On the need to reconnect with the question of purpose in education. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 21(1), 33–46
10. Birveniku, S. (2014). Priştine’de Türkçe yayımlanan Bahar çocuk ve kültür dergisinin tenkitli bibliyografyası. BAL-TAM Türklük Bilgisi Dergisi, 21.
11. Cadden, M. (2015). Reading for learning: Cognitive approaches to children's literature by Maria Nikolajeva. Children's Literature Association Quarterly, 40(2), 202-204.
12. Cummins, J. (2021). Rethinking bilingual education: Pedagogical strategies for linguistic justice. Multilingual Matters.
13. Cummins, J., & Early, M. (2011). Identity texts: The collaborative creation of power in multilingual schools. Trentham Books.
14. Çakır Sarı, H. (2023). Engagement strategies in Turkish classrooms: An appraisal theory perspective, International Journal of Eurasian Education and Culture, 8(23), 2300-2318.
15. Çengelci, T., Hancı, B., & Karaduman, H. (2013). Okul ortamında değerler eğitimi konusunda öğretmen ve öğrenci görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 33–56.
16. Demirtaş, A. D. (2017). Evaluation and construction of political reality in the speeches of Turkish political party leaders: ‘Judgement’ and ‘engagement’ analysis (Doctoral dissertation). Hacettepe University, Ankara, Türkiye.
17. Denham, S. A., Bassett, H. H., & Wyatt, T. (2012). The socialization of emotional competence. In J. Grusec & P. Hastings (Eds.), Handbook of socialization: Theory and research (pp. 590–613). Guilford Press.
18. Dewi, N. S. N. (2017). Cultural values integration in English language learning for Indonesian young learners. Script Journal: Journal of Linguistic and English Teaching, 2(2), 145.
19. Ercan, A., & Dizdarcı, A. (2016). Medyada yargı: Gazete köşe yazıları örneği [Judgement in the media: The case of newspaper opinion columns]. International Journal of Language Academy, 4(4), 267–286.
20. Garcia, O., & Wei, L. (2014). Translanguaging: Language, bilingualism and education. Palgrave Macmillan.
21. Gasser, L. (2022). How do children socially learn from narrative fiction? Frontiers in Psychology, 13, 936573.
22. Güçlütürk, T. (2023). Kosova’da Türkçe eğitimde güncel gelişmeler, sorunlar ve çözümleri. Balkan Türkoloji Araştırmaları Merkezi, 39, 153–170.
23. Halstead, J. M., & Taylor, M. J. (2000). Learning and teaching about values: A review of recent research. Cambridge Journal of Education, 30(2), 169–202.
24. Keen, S. (2007). Empathy and the novel. Oxford University Press.
25. Kilinç, H. H., & Andas, T. (2022). Values education and evaluation of activities in preschool education program in Turkey. Open Journal for Educational Research, 6(2).
26. Kuş, Z., Merey, Z., & Karatekin, K. (2013). İlköğretim 4. ve 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 183-214.
27. Lin, Y., Kadir, M. A. A., & Kaur, D. (2025). Preschool Educators’ Perceptions on Values Education. Education Sciences, 15(2), 140.
28. Lovat, T. (2011). Values education and holistic learning: Updated research perspectives. International Journal of Educational Research, 50(3), 148–152.
29. Macken-Horarik, M. (2003). Appraisal and the special instructiveness of narrative. Text, 23(2), 285–312.
30. Magfiroh, I., Herdiawan, R. D., & Rofi'i, A. (2021). An appraisal analysis of narrative text from the 11th grade English textbook. Allure Journal, 1(1), 63-75.
31. Mar, R. A., Oatley, K., & Peterson, J. B. (2009). Exploring the link between reading fiction and empathy: Ruling out individual differences and examining outcomes. Communications, 34(4), 407–428.
32. Martin, J. R., & White, P. R. R. (2005). The language of evaluation: Appraisal in English. Palgrave Macmillan. MEB. (2018). Değerler eğitimi yönergesi. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı.
33. Narvaez, D. (2002). Does reading moral stories build character? Educational Psychology Review, 14(2), 155–171.
34. Nikolajeva, M. (2014). Reading for learning: Cognitive approaches to children’s literature. John Benjamins.
35. Nodelman, P. (2008). The hidden adult: Defining children’s literature. Johns Hopkins University Press.
36. Norton, B. (2013). Identity and language learning: Extending the conversation (2nd ed.). Bristol: Multilingual Matters.
37. O’Keeffe, A. (2021). The Routledge handbook of pragmatics. Routledge.
38. Oktar, L. (2011). Eleştirel söylem çözümlemesi çerçevesinde Değerlendirme Kuramı [Appraisal Theory within critical discourse analysis]. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 22(1), 37–52.
39. Okumuş, S. (2022). Kosova ve Kuzey Makedonya’da Türkçe yayımlanan çocuk dergilerinde anlatı türleri: Hikâye, masal, efsane, destan. Folklor/Edebiyat, 28(112), 1171–1190.
40. Okumuş, S., & Yön, Z. (2013, May 17–19). Kosova’da Türkçe yayımlanan çocuk dergisi: Bahar (Şekil, muhteva ve yazar kadrosu açısından bir inceleme). In Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Sempozyumu (UTEK) (Vol. 2, p. 326). Burch University, Saraybosna.
41. Okumuş, S., Demir, H. H., & Çoban, M. (2013, November 14–16). Kosova’da yayımlanan Türkçe gazete ve dergiler [Conference presentation]. Uluslararası Dil ve Edebiyat Çalışmaları Konferansı “Balkanlarda Türkçe”, Hëna e
42. Plotë “Beder” Üniversitesi, Tiran, Albania.
43. Painter, C., Martin, J. R., & Unsworth, L. (2013). Reading visual narratives: Image analysis of children’s picture books. Equinox.
44. Powney, J., Cullen, M. A., Schlapp, U., Glissov, P., Johnstone, M., & Munn, P. (1995). Understanding values education in the primary school. Edinburgh: Scottish Council for Research in Education.
45. Pusparini, R., & Madya, S. (2016). Developing English learning materials integrated with character values for the elementary school students. LingTera, 3(2), 210-223.
46. Puspitasari, D., Widodo, H. P., Widyaningrum, L., Allamnakhrah, A., & Lestariyana, R. P. D. (2021). How do primary school English textbooks teach moral values? A critical discourse analysis. Studies in Educational Evaluation, 70, 101044.
47. Recepoğlu, A. S. (2002). Kosova’da Türkçe yayımlanmış çocuk edebiyatı eserleri. BAY Dergisi, 82, 12–15.
48. Richards, H. V., Brown, A. F., & Forde, T. B. (2007). Addressing diversity in schools: Culturally responsive pedagogy. Teaching Exceptional Children, 39(3), 64–68.
49. Sarı, H. Ç. (2025). Türkçe akademik kitap tanıtım yazılarında tutum kaynakları [Attitude resources in Turkish academic book reviews]. Dil Dergisi, 176(1), 80–102.
50. Savaş, Ö. (2017). Kosova’daki Türk soylu çocuklara yönelik çıkarılan Bahar dergisinin şekil ve muhteva açısından değerlendirilmesi (Master’s thesis), Çanakkale Onsekiz Mart University.
51. Selvelli, G. (2023). Report on the international conference on minority and endangered languages in the multilingual context of the Balkans (MELMUB). Linguistique Balkanique, 62(2), 186–190.
52. Sever, S. (2015). Çocuk edebiyatı ve okuma kültürü. Tudem Yayınları.
53. Sidhu, G. K., Kaur, S., & Fook, C. Y. (2017). Analyzing the integration of moral and cultural values through ELT reading materials in Malaysian ESL classrooms. In Situating moral and cultural values in ELT materials: The Southeast Asian context (pp. 69-85). Cham: Springer International Publishing.
54. Sigurdardottir, I., & Einarsdottir, J. (2016). An action research study in an Icelandic preschool: Developing consensus about values and values education. International Journal of Early Childhood, 48(2), 161-177.
55. Sülçevsi, İ. (2007a). Editörden. Bahar, 1, 2.
56. Sülçevsi, İ. (2007b). Editörden. Bahar, 2, 2.
57. Tomlinson, B. (2012). Materials development for language learning and teaching. Language Teaching, 45(2), 143–179.
58. Thongrin, S. (2017). Integrating moral education into language education in Asia: Guidelines for materials writers. In Situating moral and cultural values in ELT materials: The Southeast Asian context (pp. 153-173). Cham: Springer International Publishing.
59. Thornberg, R. (2016). Values education in Nordic preschools: A systematic review. Early Childhood Education Journal, 44(5), 435–446.
60. Turdybekova, S. S. (2024). The integration of spiritual and moral values into the teaching process of English in schools in Kazakhstan. Вестник науки, 3(12[81]), 905–912.
61. Türkmenoğlu, M., Akyol, P., & Çağımlar, Z. (2021). Türkçe ve hayat bilgisi ders kitaplarındaki metinlerin değerler açısından karşılaştırılması. Ulusal Eğitim Dergisi, 1(1), 20-33.
62. Uçar, H., & Yalçın Çakmak, N. (2013, May 17–19). Muhafazakârlık söyleminde aile: Değerleme Kuramıyla derlem temelli bir inceleme [Family in conservative discourse: A corpus-based analysis with Appraisal Theory]. In Proceedings of the International Symposium on Language and Communication (pp. 339–350).
63. UNESCO. (2000). Living values activities for children ages 3–7: Living Values Education Program. New York, NY: UNESCO Publishing.
64. UNESCO. (2015). Global citizenship education: Topics and learning objectives. UNESCO Publishing.
65. Unsworth, L. (2001). Teaching multiliteracies across the curriculum. Open University Press.
66. Veugelers, W. (2023). Moral and political dimensions of critical-democratic citizenship education. Brill.
67. Wang, J. L., Park, C. U., Oh, K. H., & Wang, G. E. (2011). An Analysis of Moral Textbook in Chinese Primary School with a Multicultural Perspective. Journal of Fisheries and Marine Sciences Education, 23(2), 253-266.
68. Yusof, H., Noor, M. A. M., Jalil, N. A., Mansor, M., & Awang, M. (2018). Nurturing moral values in primary school. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 8(7), 1144-1156.
69. Yalçın Çakmak, N. (2014). Family in politically conservative discourse: A corpus-based analysis in the frame of Appraisal Theory [Yüksek lisans tezi]. Mersin University.
70. Yeni Dönem. (2008, January 24). Kosova’da Türk bilincini genişletmek. Yeni Dönem, 16.
71. Yaman, H., Taflan, S., & Çolak, S. (2009). İlköğretim İkinci Kademe Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(18), 107-120.
72. Yıldız, A., Yolcu, F., & Kılıç, A. Ş. (2018). Ortaokul 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin değer eğitimi açısından incelenmesi. Karadeniz Araştırmaları, 15(58), 126–145.