A theoretical framework for vertical and horizontal security culture analysis: A review of Serbian literature

Öz

Security culture is a term that is increasingly used in everyday discourse. Such a phenomenon is to be expected, given that in the modern era security is becoming increasingly difficult to achieve, whereas individuals are becoming increasingly isolated, which is accompanied by a rise in distrust. These circumstances create the need for a comprehensive interpretation of security culture, approached from the perspectives of the various disciplines from which it is composed. The subject of this paper is the analysis of the content of security culture and its implications for various forms and approaches to security. This paper will address the segment of security approaches, with the dominant view that, despite the evolution of security and threats, the state remains the most capable and responsible actor for the mass security education of the population. In addition to the identification and explanation of the importance of security culture for different levels of security and security approaches, through theoretical analysis and systematization of primarily Serbian literature, the aim is to highlight its contribution to the development of self-aware, responsible, and security-competent individuals and communities. The thesis of the paper posits that security culture represents a significant and distinctive factor in the realization of individual, societal, and national security, as well as for implementation of different approaches to security. The applied methods include: content analysis and literature review, description, conceptualization, as well as interpretative and comparative approach. The conclusion and contribution of this work lie in the analysis of security culture in a new way, one that explains its importance for individual, societal, and national security, as well as its influence on various security approaches. Furthermore, on those foundations and assessment of contemporary endangerment, an approach of formation and development of security culture was created in terms of the types of subjects, their significance, and internal relationships in that process.

Anahtar Kelimeler

• security culture
• individual security
• societal security
• national security
• security approaches
• education.

Dikey ve yatay güvenlik kültürü analizi için teorik bir çerçeve: Sırp edebiyatına bir inceleme

Öz

Güvenlik Kültürü, giderek daha fazla günlük dilde kullanılan bir terimdir. Bu tür bir fenomen, modern çağda güvenliğin giderek daha zor elde edilir hale gelmesi ve bireylerin giderek daha izole olmasının, aynı zamanda güvensizliğin artması ile birlikte beklenen bir durumdur. Bu koşullar, güvenlik kültürünün kapsamlı bir şekilde yorumlanmasına olan ihtiyacı doğurur; bu, onu oluşturan çeşitli disiplinlerin bakış açılarıyla ele alınmalıdır. Bu makalenin konusu, güvenlik kültürünün içeriğinin analizi ve bunun farklı güvenlik biçimleri ve yaklaşımlarına etkileridir. Makale, güvenlik yaklaşımları segmentine odaklanacak olup, güvenlik ve tehditlerin evrimine rağmen devletin, nüfusun kitlesel güvenlik eğitimi için en yetkin ve sorumlu aktör olmaya devam ettiği görüşüne ağırlık verecektir. Güvenlik kültürünün farklı güvenlik seviyeleri ve yaklaşımları için önemini tanımlayıp açıklamanın yanı sıra, teorik analiz ve öncelikle Sırp literatürünün sistematizasyonu yoluyla, güvenlik bilincine sahip, sorumlu ve güvenlik açısından yetkin bireylerin ve toplumların gelişimine yaptığı katkı vurgulanacaktır. Makalenin tezi, güvenlik kültürünün, bireysel, toplumsal ve ulusal güvenliğin gerçekleştirilmesinde önemli ve belirgin bir faktör olduğunu, ayrıca farklı güvenlik yaklaşımlarının uygulanmasında rol oynadığını savunmaktadır. Uygulanan yöntemler şunlardır: içerik analizi ve literatür taraması, tanımlama, kavramsallaştırma, yanı sıra yorumsal ve karşılaştırmalı yaklaşım. Bu çalışmanın sonucu ve katkısı, güvenlik kültürünü yeni bir şekilde analiz etmesinde yatar; bu analiz, güvenlik kültürünün bireysel, toplumsal ve ulusal güvenlik için önemini ve farklı güvenlik yaklaşımlarına etkisini açıklar. Ayrıca, bu temeller üzerinde ve çağdaş tehditlerin değerlendirilmesiyle, güvenlik kültürünün oluşum ve gelişim yaklaşımı, süreçteki konu türleri, bunların önemi ve iç ilişkileri açısından oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Güvenlik kültürü
• bireysel güvenlik
• toplumsal güvenlik
• ulusal güvenlik
• güvenlik yaklaşımları
• eğitim.

Kaynakça

1. Aćimović, U. (2023). Uloga i značaj bezbednosne kulture za državu - studija slučaja: Republika Srbija [Diplomski rad]. Fakultet za diplomatiju i bezbednost, Univerzitet Union - Nikola Tesla
2. Aćimović, U. (2025). Bezbednosna kultura – multidisciplinarno sredstvo za ostvarivanje i zaštitu ljudskih prava [Security culture – multidisciplinary mean for realization and protection of human rights]. Zbornik radova Pravnog fakulteta Univerziteta u Prištini, Br.1, 93-105. https://doi.org/10.63177/zrpfpr.012025.06
3. Buzan, B., Waever, O., & Wilde J. (1998). Security: A New Framework for Analysis. Lynne Rienner Publishers
4. Bjelajac, Ž. Đ. (2021). Bezbednosna kultura u funkciji kreiranja mira [Security culture in the function of creating peace]. Kultura polisa, XVIII, posebno izdanje (2), pp. 7-21. https://doi.org/10.51738/Kpolisa2021.18.2p.1.01
5. Bjelajac, Ž., & Matijašević, J. (2013). Nasilјe kao oblik socio-patološkog ponašanja [Violence as a form of socio-pathological behavior]. Kultura polisa, 10(22), 409-425. https://www.researchgate.net/publication/340925563_Nasilje_kao_oblik_socio-patoloskog_ponasanja_Violence_as_a_form_of_socio-pathological_behavior
6. Buzan, B. (1991). People, States and Fear: An Agenda dor International Security Studies in the Post-Cold War Era. Harvester Wheatsheaf
7. Ćurčić, S. (2021). Doprinos nastavnih sadržaja osnovnog i srednjeg obrazovanja izgradnji bezbednosne kulture mladih [The Contribution of the Teaching Contents of Primary and Secondary Education to the Development of the Security Culture of Young People]. Bezbednost, 63(3), 163-186. https://doi.org/10.5937/bezbednost2103163C
8. Dojkovski, S., Lichtenstein, S., & Watten, M. J. (2010). Enabling information security culture: Influences and challenges for Australian SMEs [Conference presentation]. Proceedings of the Australasian Conference on Information Systems (ACIS), Brisbane, QLD, Australia

9. Drašković Krulj, J., Marković, E., & Vidosavljević, S. (2017). Tolerancija kao preduslov interkulturalne saradnje i savremenog obrazovanja [Tolerance as the precondition of intercultural cooperation and modern education]. Zbornik radova Učiteljskog fakulteta, 11, 85-93. https://doi.org/10.5937/zrufpl1711085K
10. Đorđević, O. (1986). Leksikon bezbednosti. Partizanska knjiga
11. Ejdus, F. (2012). Međunarodna bezbednost: teorije, sektori i novoi. JP Službeni glasnik i Beogradski centar za bezbednosnu politiku
12. Gaćinović, R. (2012). Bezbednosna funkcija države. Institut za političke studije
13. Grčić, M. (2000). Politička geografija. Geografski fakultet, Univerzitet u Beogradu
14. International Nuclear Safety Advisory Group [INSAG]. (1986). Summary Report on the Post-Accident Review Meeting on the Chernobyl Accident. International Atomic Energy Agency
15. Keković, Z., & Dimitrijević, I. (2017). Sistemi bezbednosti sa sistemom bezbednosti Republike Srbije. Univerzitet u Beogradu, Fakultet bezbednosti
16. Laycock, A., Petrič, G., & Roer, K. (2019). The seven dimensions of security culture. Centre for Long-Term Resilience
17. Lipovac, M. (2021). Sistem obrazovanja u Australiji: nastavni sadržaju i inicijative za unapređenje bezbednosti učenika. In S. Stanarević, & V. Rokvić (Eds.), Obrazovanje za bezbednost u sistemu osnovnog i srednjeg obrazovanja - Uporedni pregled (pp. 193-221). Univerzitet u Beogradu, Fakultet bezbednosti
18. Milanović, Z., & Radovanović, R. (2015). Informaciono-bezbednosna kultura - imperativ savremenog društva [Information-security culture – imperative of contemporary society]. NBP. Nauka, bezbednost, policija, 20(3), 45-65. https://doi.org/10.5937/NBP1503045M
19. Milosavljević, B. (2014). Prilog teorijskopravnom određenju pojma bezbednosti. Pravni zapisi, 5(1), 95-119. https://doi.org/10.5937/pravzap0-6036
20. Miljković, J., & Schramm, M. (2015). Organizaciona subkultura i obrazovanje zaposlenih. Andragoške studije, 1, 121-144
21. Nations Unies. (1986). "Conception de la securite". Serie d'etudes 14, A/40/553
22. Savić, A., & Stajić, Lј. (2006). Osnovi civilne bezbednosti. Novi Sad: Fakultet za pravne i poslovne studije
23. Shay, S. (2023). Review. У J. Piwowarski, & D. Trifunović, From Security Science to Security Culture. RIEAS - Research Institute for European and American Studies, INIS - Institute for National and International Security
24. Simović, S. (2022). Međunarodna bezbednost. Fakultet za diplomatiju i bezbednost
25. Stajić, Lј. (2006). Osnovi bezbednosti. Draganić
26. Stajić, Lј. (2013). Osnovi sistema bezbednosti - sa osnovama istraživanja bezbednosnih pojava (Peto izmenjeno i dopunjeno izdanje). Pravni fakultet u Novom Sadu
27. Stajić, Lј. (2014). Bezbednosna kultura kao faktor zaštite životne sredine. Zbornik radova Pravnog fakulteta, Novi Sad, 48, 69-84. https://doi.org/10.5937/zrpfns48-7470
28. Stajić, Lј. S., Radivojević, N. P., & Mirković, V. M. (2023). Neki aspekti bezbednosne kulture u informacionim tehnologijama [Some Aspects of Security Culture in Information Technologies]. Zbornik radova Pravnog fakulteta, Novi Sad, 57(4), 1031-1053. https://doi.org/10.5937/zrpfns57-48426
29. Stajić, Lј, & Lazić, R. (2015). Uvod u nacionalnu bezbednost. Akademija za nacionalnu bezbednost, Javno preduzeće "Službeni glasnik"
30. Stajić, Lј, Mijalković, S., & Stanarević, S. (2005). Bezbednosna kultura. Draganić
31. Stajić, Lј, Mijalković, S., & Stanarević, S. (2006). Bezbednosna kultura mladih - kako živeti bezbedno. Izdavačka kuća "Draganić"
32. Stanarević, S. (2012). Koncept bezbednosne kulture i pretpostavke njegovog razvoja [Doktorska disertacija]. Fakultet bezbednosti, Univerzitet u Beogradu
33. Stanarević, S. (2017). Mehanizmi ili načini razvoja i unapređenja bezbednosne kulture [Mechanisms or ways of developing and improving security culture]. Zbornik radova Pravnog fakulteta u Novom Sadu, 51(2), 369-385. https://doi.org/10.5937/zrpfns51-15152
34. Stanarević, S., & Ejdus, F. (2009). Pojmovnik bezbednosne kulture. Centar za civilno-vojne odnose
35. Subotić, M., & Odalović, T. (2016). Socijalnopatološke pojave u porodici i njihov uticaj na delinkventno ponašanje maloletnika [Sociopathological phenomena in a family and their influence on the delinquent behaviour of minors]. Pravo - teorija i praksa, 33(10-12), 43-55. https://doi.org/10.5937/ptp1612043S
36. Sretović, D., Talijan, M., & Beriša, H. (2016). Savremeni koncepti bezbednosti [Contemporary concepts of security]. Vojno delo. 68(1), 73-101. https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0042-84261601073S&lang=sr
37. Szeman, I., & O'Brien, S. (2017). Subcultures and Countercultures. In Popular Culture: A User's Guide, International Edition (pp. 213-241). Wiley Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781119140399.ch8
38. Trifunović, D. (2025, May 27). Development of Security Culture in Educational Institutions. Institut for National and International Security. https://intelligence-security.rs/inis-activities/development-of-security-culture-in-educational-institutions/
39. Waever, O., Buzan, B., Kelstrup, M., & Lemaitre, P. (1993). Identity, Migration and the New Security Agenda in Europe. Pinter