Abstract
The Ulubey District, located on the skirts of Canik Mountains, is one of the major districts of the city of Ordu and a historical area that witnessed the settlement of Turkmen people, mainly Chepni people, after the Battle of Manzikert in 1071. The district is rich in natural historical and cultural assets such as Küpkaya Canyon, Çağlayan Waterfall and Ohtamış Waterfall; picnic areas such as Şuayip Hill and Sayacabaşı area; Şahinkayası for outdoor sports (trekking and climbing); archaeological and works of art such as Çubuklu Castle, Kıranyağmur Rock Tombs, Kıranyağmur Fountain and Mosque and Kızılin and Sarpdere Bridges. One of the main artefacts in the district is Beşoluk Fountain, located in Akpınar Street. Dated back to the end of the 19th Century, the fountain is also known as ‘Akpınar Fountain’. While it can be categorised into ‘communal or street fountains’ within the category of city fountains built individually to meet public’s need for water, it is also a significant exemplar of the Ottoman square fountains which have a detached structure and are located in a small square amongst houses, and are mostly found in Constantinople but can also be found in certain Anatolian cities with four-fronted architectural style each decorated with niches three of which are round-arched. In this study, Beşoluk Fountain was initially examined in terms of its architectural characteristics and then presented with the aim of determining its place and significance in the Anatolian Turkish architecture
Keywords
ULUBEY / AKPINAR MAHALLESİ’NDEN BİR MEYDAN ÇEŞMESİ ÖRNEĞİ: BEŞOLUK ÇEŞMESİ
Öz
Canik dağlarının yamacına yaslanmış olarak kurulmuş olan Ulubey ilçesi, Ordu ilinin önde gelen ilçelerinden biridir ve özellikle 1071 Malazgirt Savaşı’nın ardından Çepniler başta olmak üzere Türkmenlerin yerleşimine sahne olmuş tarihi bir yöredir. Ordu-Sivas yolu üzerinde, Küpkaya Kanyonu, Çağlayan Şelalesi ve Ohtamış Şelalesi gibi doğal güzellikleri, Şuayip Tepesi ve Sayacabaşı gibi mesire alanları, Şahinkayası gibi doğal spor (dağ ve tırmanma) alanı, Çubuklu Kalesi, Kıranyağmur Kaya Mezarı, Kıranyağmur Çeşmesi ve Camii, Kızılin ve Sarpdere Köprüleri gibi arkeolojik ve sanat yapıları ile doğal, tarihi ve kültürel bakımdan oldukça zengin olan Ulubey ilçesindeki önemli eserlerden birisi de Akpınar Mahallesi’nde bulunan Beşoluk Çeşmesi’dir. XIX. Yüzyıl sonlarına tarihlendirilen ve aynı zamanda ‘Akpınar Çeşmesi’ adıyla müsemma olan Beşoluk Çeşmesi, aslında halkın su ihtiyacını karşılamak amacıyla bağımsız olarak inşa edilmiş ‘umumi veya mahalle çeşmeleri’ sınıfında şehir içi çeşmeleri olarak tasnif edilebileceği gibi, evlerin arasında kendine has küçük bir meydandaki konumu, herhangi bir yapıya bitişik olmayan müstakil yapısı ve üçü yuvarlak kemerli birer nişle hareketlendirilmiş dört cepheli mimari tipi ile özellikle İstanbul’da yoğunlaşan ancak bazı Anadolu kentlerinde de örneklerine rastlanılan Osmanlı meydan çeşmelerinin taşradan önemli bir numunesi durumundadır. Bu çalışmada mimari hususiyetleri nedeniyle Beşoluk Çeşmesi, öncelikle detaylı bir şekilde incelenmiş ve tanıtılmış, ardından da Anadolu Türk mimarisi içerisindeki yeri ve önemi belirlenmeye çalışılmıştır
Anahtar Kelimeler
