Doğanyurt ilçesindeki (Kastamonu) Anadolu kestanesi (Castanea sativa Mill.) meşcereleri ile topoğrafya arasındaki ilişkiler

Öz

Kastamonu ili Doğanyurt ilçesi, Anadolu kestanesi (Castanea sativa) ormanlarının en yaygın görüldüğü yörelerden biridir. Karadeniz kıyısından başlayarak yüksek rakımlara kadar uzanan bu alanda; saf, karışık ve bozuk kestane meşcereleri bulunmaktadır. Bölgenin engebeli topoğrafyası, Anadolu kestanesi meşcerelerinin dağılımını önemli ölçüde etkiler. Bu çalışmanın temel amacı, Anadolu kestanesinin farklı topoğrafik koşullardaki ekolojik seçiciliğini belirlemektir. Bu doğrultuda, kestane meşcerelerinin eğim, bakı ve yükselti gibi topoğrafik özelliklere göre dağılımları incelenmiştir. Araştırmada, topoğrafik koşulları nicel olarak ifade eden Topoğrafik Nemlilik İndeksi (TWI) ve Topoğrafik Pozisyon İndeksi (TPI) gibi indeksler de kullanılmıştır. Sayısal meşcere tipleri, sayısal yükseklik modelleri (SYM) yardımıyla topoğrafik değişkenlerin ve indeks değerlerin histogram dağılımları analiz edilmiştir. Doğanyurt ilçesindeki Anadolu kestanesi meşcereleri, kıyıdan itibaren yaklaşık 1100 m yükseltiye kadar çıkabilmektedir. Yaygın olarak kuzey bakılı ve yüksek eğimli yamaç arazilerde yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Analizler, sıfıra yakın TPI değerlerinin ve düşük TWI değerlerinin, Anadolu kestanesi meşcerelerinin belirgin şekilde vadi tabanlarından, çukurluklardan ve yüksek sırtlar/tepelerden uzaklaştığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kestane meşcereleri
• topografya
• tpi
• twi
• Doğanyurt

Relationships between Anatolian chestnut (Castanea sativa Mill.) stands and topographic characteristics in Doğanyurt district, Kastamonu

Öz

Doğanyurt district in Kastamonu province is one of the most prevalent areas for Anatolian chestnut (Castanea sativa) forests. Within this region, extending from the Black Sea coast to high elevations, pure, mixed, and degraded chestnut stands are observed. The rugged topography of the region significantly affects the distribution of Anatolian chestnut stands. The main aim of this study is to determine the ecological selectivity of Anatolian chestnut across different topographical conditions. Therefore, the distribution of chestnut stands was examined based on topographical features like slope, aspect, and elevation. The study also utilized indices that quantitatively express topographical conditions, such as the Topographic Wetness Index (TWI) and the Topographic Position Index (TPI). The histogram distributions of topographical variables and index values for digital stand types were analyzed using a digital elevation model (DEM). Anatolian chestnut stands in the Doğanyurt district can extend up to approximately 1100 m in elevation from the coast. It has been widely observed that they are concentrated on north-facing and steeply sloping terrains. Analyses have shown that TPI values close to zero and low TWI values indicate a clear departure of Anatolian chestnut stands from valley bottoms, depressions, and high ridges/hilltops.

Anahtar Kelimeler

• Chestnut stands
• topography
• tpi
• twi
• Doganyurt

Kaynakça

1. Acatay, A., 1960. Türkiye kestane zararlılarına ilâve. İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, A10(1): 11-15
2. Aksoy, H., 2024. Investigations of the spatial and climate characteristics of natural pure chestnut (Castanea sativa Mill.) forests: A case of Zonguldak Regional Directorate of Forestry. Turkish Journal of Forestry, 25(1): 129-135. Doi: 10.18182/tjf.1382406
3. Altunel, A. O. 2023. The effect of DEM resolution on topographic wetness index calculation and visualization: An insight to the hidden danger unraveled in Bozkurt in August, 2021 International Journal of Engineering and Geosciences 8(2), 165-172
4. Aufaristama, M., Höskuldsson, Á., Ulfarsson, M. O., Jónsdóttir, I., Thordarson, T., 2020. Lava Flow Roughness on the 2014-2015 Lava Flow-Field at Holuhraun, Iceland, derived from airborne LiDAR and photogrammetry. Geosciences, 10(4): 125. Doi.org/10.3390/geosciences10040125
5. Ballerine, C. 2017. Topographic wetness index urban flooding awareness act action support, Will & DuPage Counties, Illinois. https://api.semanticscholar.org/ CorpusID:134597043 Erişim tarihi 28/02/2025.
6. Büber, S., 2021. Bursa Bölgesi Anadolu Kestanesi Ormanlarının Dağılışı ve Yetişme Ortamı Özelliklerinin Belirlenmesi. Bursa Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Bursa
7. Çobanoğlu, H., Cantürk, U., Koç, İ., Kulaç, Ş., Sevik, H., 2023. Climate change effect on potential distribution of Anatolian chestnut (Castanea sativa Mill.) in the upcoming century in Türkiye. Forestist, 73(3): 247-256. Doi.org/10.5152/ forestist.2023.22065
8. Davis, P.H., 1982. Flora of Turkey and the East Aegean Islands, C.VII, s.659, Edinburgh University

9. Duran, C. 2016. Bartın-Sinop İlleri Arası (Türkiye’nin Kuzeyi) Alandaki Kestane (Castanea sativa Mill.) Ormanlarının Dağılışı. TÜCAUM Uluslararası Coğrafya Sempozyumu, 13-14 Ekim 2016, Ankara
10. Duyar, E., 1998. Türkiye Kestane Florası İçerisinde Aydın ili Kestane Yetiştiriciliği, Sorunları ve Çözüm Yolları. Ege Bölgesi I. Tarım Kongresi, 1. Cilt, Aydın
11. Fernández-López, J., Alía, R., 2003. EUFORGEN Technical Guidelines for Genetic Cconservation and Use for Chestnut (Castanea sativa). International Plant Genetic Resources Institute, Rome ISBN: 92-9043-606-9
12. Freitas, T. R., Santos, J.A., Silva, A.P., Fraga, H., 2021. Influence of climate change on chestnut trees: A review. Plants, 10(7): 1463. Doi.org/10.3390/plants10071463
13. Gallardo, J.F., Rico M., González, M.I., 2000. Some ecological aspects of a chestnut coppice located at the Sierra de Gata mountains (Western Spain) and its relationship with a sustainable management, Ecol. Mediterranea. 26(1): 53-69
14. Gallardo Lancho, J.F., 2001 Distribution of chestnut (Castanea sativa Mill.) forests in Spain: Possible ecological criteria for quality and management (focusing on timber coppices). For. Snow Landsc. Res. 76(3): 477-481
15. Gomes-Laranjo, J., Pereira-Lorenzo, S., Marino, G., 2024. The world sector of chestnut. ISHS Acta Hortic. 1400, 1-14 Doi: 10.17660/ActaHortic.2024.1400.1
16. Jennes, J., 2006. Topographic Position Index (tpi_jen.avx) Extension for ArcView 3.x, v. 1.3a; Jenness Enterprises: Flagstaff, AZ, USA, p. 1-43
17. Kayacık, H., 1967. Orman ve Park Ağaçlarının Özel Sistematiği: Angiospermae (Kapalı Tohumlular). Cilt II, Kutulmuş Matbaası. İstanbul
18. Knitter, D., Brozio, J.P., Hamer, W., Duttmann, R., Müller, J., Nakoinz, O., 2019. Transformations and site locations from a Landscape Archaeological Perspective: The case of Neolithic Wagrien, Schleswig-Holstein, Germany. Land, 8(4): 68. Doi.org/10.3390/land8040068
19. Kostantinidis, P., Tsiourlis, G., Xofis, P., Bucley, P., 2007. Taxonomy and ecology of Castanea sativa Mill. forest in Greece. Plant Ecology. 195(2): 235-256. Doi 10.1007/s11258-9323-8
20. Mattioni, C., Cherubini, M., Micheli, E., Villani, F., Bucci, G., 2008. Role of domestication in shaping Castanea sativa genetic variation in Europe. Tree Genetics and Genomes, 4(3): 563-574
21. Mayer, H., Aksoy, H., 1998. Türkiye Ormanları. Batı Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. ISSN: 975-7829-56-0. Muhtelif Yayın No: 1. Bolu
22. Metreveli, V., Kreft, H., Akobia, I., Janiashvili, Z., Nonashvili, Z., Dzadzamia, L., Javakhishvili, Z., Gavashelishvili, A., 2023. Potential distribution and suitable habitat for chestnut (Castanea sativa). Forests, 14(10): 2076. Doi.org/10.3390/f14102076
23. OGM, 2013. Orman Genel Müdürlüğü Orman Atlası, Ankara (orkoop.org.tr/link/atlas.pdf; Ziyaret tarihi: 14.04.2025)
24. OGM, 2014. Kestane Eylem Planı 2013-2017. ogm.gov.tr/Lists/Haberler/Attachments/457/KESTANE%20EYLEM%20PLANI. pdf, (Ziyaret tarihi: 15.04.2016)
25. Okan, T., Köse, C., Köse, N. Aksoy, E. B., Wall, J. R. 2021. How Managing for Chestnut Honey in Turkey Salvages Trees and Lifeways under Increasing Exotic Pest and Disease Pressure. Human Ecology, 49 (2), 205-216. https://doi.org/10.1007/s10745-021-00220-5
26. Saatçioğlu, F., 1969. Silvikültür I (Silvikültürün Biyolojik Esasları ve Prensipleri). İstanbul Üniversitesi Yayın No:1429 Orman Fakültesi Yayın No: 138, İstanbul
27. Topacoglu, O., Yer, E. N., & Baycan, R. (2016). The Stand Structure of the Anatolian Chestnut (Castanea sativa Mill.) Forests and Samples of Natural Regeneration in Inebolu Forestry Enterprise. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 16 (2). https://doi.org/10.17475/kastorman.289774
28. Tosun, S., Karadağ, M., Özpay., Z., Coşgun, S., 1999. Anadolu Kestanesi (Castanea sativa Mill.) Yayılışı, Silvikültürel Özellikleri ve Ekolojik İstekleri, Botanik Özellikleri ve Islah Çalışmaları Batı Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Araştırma Dergisi, ISSN: 1302-017x. S: 43-64. Bolu
29. Turna, İ., Sertkaya, M.G., Atar, F., 2017. Kestane dal kanseri ile mücadelenin silvikültürel yönden değerlendirilmesi: Kütahya Simav örneği. Turkish Journal of Forestry, 18(3): 187-196. Doi: 10.18182/tjf.304351
30. URL-1. Chestnut Market Size, Share, and Trends by Species Type, Distribution, Region, and Forecast 2025-2033. (imarcgroup.com/chestnut-market; Ziyaret tarihi: 30.12.2024)
31. Velizarova, E., 2015. Physico-chemical and morphological properties of soils in chestnut (Castanea sativa Mill.) habitats of Belasitsa Mountain. Silva Balcanica, 16(2): 60-70
32. Yaltırık, F., 1993. Dendroloji Ders Kitabı II, İstanbul Üniv. Yayın No: 3767. Orman Fak. Yayın No: 420, İstanbul
33. Yılmaz, F. K., 2011. Castanea sativa’nın (Kestane) Afyon’da yayılışı. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, III(1), Afyon