Growth and increment in sprout-originated sessile oak (Quercus petraea (Mattuschka) Liebl.) stands

Öz

In this study, increment and growth relationships of even-aged, pure, coppice-origin natural sessile oak (Quercus petraea (Mattuschka) Liebl.) stands were investigated. The study used data on volume and volume components obtained from measurements of 102 sample plots selected from different site conditions and age classes, and from 246 sample trees within these plots. In the stem analysis, a total of 1,718 periodic growth data derived from the sample trees were evaluated. In sessile oak stands, stand volume and volume components were examined as a function of age, site quality (bonitet), and stand density (f (T, BOE, SD)). The variables used to obtain the main stand elements in the age-based yield table were tree number, mean diameter, mean height, top height, basal area and stand volume. The annual current volume increment of sessile oak stands in the Marmara Region reaches its maximum at 30-35 years of age in site class I and at 40-45 years of age in site class V. The average volume increment of the main stand reaches its maximum at 55 years of age in site class I and at 70 years of age in site class V. The overall average volume increment reaches its maximum at 60-65 years of age in site class I and at 80-85 years of age in site class V. The findings obtained can serve as an important criterion for determining the rotation periods of coppice-origin sessile oak stands.

Anahtar Kelimeler

• Sessile oak
• Density
• Site index
• Volume
• Yield table

Destekleyen Kurum

This project was supported by the Istanbul University Scientific Research Projects Executive Secretariat. It was also supported under the Project-Based Studies category, as per the 2014 Technical Board decision of the Marmara Forestry Research Institute Directorate of the General Directorate of Forestry.

Proje Numarası

İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yürütücü Sekreterliğinin, 52546 numaralı projesi ile desteklenmiştir.

Etik Beyan

No further information was needed.

Teşekkür

In the evaluation of stem analysis data, the stem analysis program created by Assoc. Prof. Dr. Emrah ÖZDEMİR and Dr. Gafura AYLAK ÖZDEMİR using the VBA macro feature of MS Excel 2010 (Özdemir and Özdemir, 2016) was utilized. I would like to express my sincere thanks for both the use of the program and their support throughout the thesis.

Sürgün kökenli sapsız meşe (Quercus petraea (Mattuschka) Liebl.) meşcerelerinde artım ve büyüme

Öz

Bu çalışmada, aynı yaşlı, saf, sürgün kökenli doğal sapsız meşe (Quercus petraea (Mattuschka) Liebl.) meşcerelerinin artım ve büyüme ilişkileri incelenmiştir. Araştırmada, farklı yetişme ortamları ve yaş sınıflarından seçilen 102 örnek alan verisi ve bu alanlardaki 246 örnek ağaçtan elde edilen hacim ve hacim elemanlarına ait veriler kullanılmıştır. Gövde analiz çalışmalarında, örnek ağaçlardan türetilen 1718 adet periyodik büyüme verisi değerlendirilmiştir. Sapsız meşe meşcerelerinde hacim ve hacim elemanları; yaş, bonitet ve sıklık derecesinin bir fonksiyonu ( f (T, BOE, SD)) olarak ele alınmıştır. Yaşa bağlı hasılat tablosunun düzenlenmesinde ağaç sayısı, orta çap, orta boy, üst boy, göğüs yüzeyi ve meşcere hacmi değişkenlerinden yararlanılmıştır. Marmara Bölgesi sapsız meşe meşcerelerinde yıllık cari hacim artımının, I. bonitet sınıfında 30-35, V. bonitet sınıfında ise 40-45 yaşlarında, asli meşcerenin ortalama hacim artımının I. bonitet sınıfında 55, V. bonitet sınıfında ise 70 yaşlarında maksimuma ulaştığı belirlenmiştir. Genel ortalama hacim artımı, I. bonitet sınıfında 60-65, V. bonitet sınıfında ise 80-85 yaşlarında en yüksek düzeye ulaşmaktadır. Elde edilen bulgular, sürgün kökenli sapsız meşe meşcerelerinin dönüştürme sürelerinin belirlenmesinde önemli bir ölçüt olarak kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Sapsız meşe
• Sıklık
• Bonitet endeksi
• Hacim
• Hasılat tablosu

Destekleyen Kurum

İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yürütücü Sekreterliği tarafından desteklenmiştir. OGM Marmara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nün 2014 Yılı Teknik Kurul kararı ile Projeye Dayalı Olan Çalışmalar kapsamında desteklenmiştir.

Proje Numarası

İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yürütücü Sekreterliğinin, 52546 numaralı projesi ile desteklenmiştir.

Etik Beyan

İhtiyaç olmamıştır.

Teşekkür

Gövde analizi verilerinin değerlendirilmesinde, Doç. Dr. Emrah ÖZDEMİR ve Dr. Gafura AYLAK ÖZDEMİR’in MS Excel 2010 programının VBA makro özelliğinden yararlanılarak oluşturdukları gövde analizi programından (Özdemir ve Özdemir, 2016) yararlanılmıştır. Hem programın kullanımı hem de tez boyunca vermiş oldukları destek için çok teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Akalp, T., 1978. Türkiye’deki Doğu Ladini (Picea orientalis L. Carr.) Ormanlarında Hasılat Araştırmaları, İstanbul Üniv. Yayın No: 2483. Orman Fakültesi Yayın No: 261, İstanbul
2. Akalp, T., 2002. Devamlı Deneme Alanları Yöntemi ile Meşcerede Artım ve Büyümenin Tayini (Sahilçamı Örneği). Orman Amenajmanında Kavramsal Açılımlar ve Yeni Hedefler Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s.256-264, 18-19 Nisan 2002, Bahçeköy, İstanbul
3. Akkemik, Ü., 2014. (Editör) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları II. Orman Genel Müdürlüğü, Ankara
4. Alemdağ, Ş., 1967. Türkiye’deki Kızılçam Ormanlarının Gelişimi, Hasılat ve Amenajman Esasları. Ormancılık Araştırma Enstitüsü. Teknik Bülten No: 11, Ankara
5. Assmann, E., 1970. The Principles of Forest Yield Study. Studies in the Organic Production, Structure, Increment and Yield of Forest Stands. Pergamon, Oxford. ISBN: 978-0-08-006658-5
6. Atalay, İ., 2006. Toprak Oluşumu, Sınıflandırılması ve Coğrafyası. Çevre ve Orman Bakanlığı. Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrol Genel Müdürlüğü. Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri, Ankara
7. Atay, İ., 1987. Doğal Gençleştirme Yöntemleri I-II. İstanbul Üniversitesi Yayın No: 4197. Fen Bilimleri Enstitüsü Yayın No: 1. Gür-Ay Matbaası, İstanbul
8. Burkhart, H.E., Tomé, M., 2012. Modeling Forest Trees and Stands. Springer. Dordrecht, Heidelberg, New York. Doi: 10.1007/978-90-481-3170-91

9. Carus, S., Çatal, Y., 2007, Isparta Yöresi Anadolu Karaçamı [Pinus Nigra Arnold Subsp. Pallasiana (Lamb.) Holmboe] Meşcerelerinde Büyüme Özellikleri, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Fen Dergisi (E-Dergi), 2 (1), 1-10.
10. Çatal, Y., 2009, Batı AkdenizBölgesi Kızılçam (Pinus brutia Ten.) Meşcerelerinde Artım ve Büyüme, Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
11. Chenchine, A., 1942. Şimali Sırbistan’da Sürgün ve Tohumdan Yetişmiş Meşe İçin Umumi Hasılat Cetveli (Çeviren: Fehim FIRAT), Orman ve Av 1942, Sayı: 9-10.
12. Diker, M, 1946. Ağaç ve Odun Ölçme Bilgisi. Orman Genel Müdürlüğü. Özel Sayı: 9. Hüsnütabiat Basımevi, İstanbul
13. Dönmez, Y., 1968. Trakya’nın Bitki Coğrafyası. İstanbul Üniversitesi Yayın No: 1321. Coğrafya Enstitüsü Yayın No: 51. Taş Matbaası, İstanbul
14. Ducousso, A., Bordacs, S., 2004. EUFORGEN Technical Guidelines for Genetic Conservation and Use for Pedunculate and Sessile Oaks (Quercus robur and Q. petraea). International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy. ISBN: 92-9043-660-3
15. Eliçin, G., 1983. Işık (Ganos- Tekirdağ) Dağı’nın Florası. İstanbul Üniversitesi Yayın No: 3137. Orman Fakültesi Yayın No: 334. Oğul Matbaacılık, İstanbul
16. Eraslan, İ., 1954. Trakya ve Bilhassa Demirköy Mıntıkası Meşe Ormanlarının Amenajman Esasları Hakkında Araştırmalar. T.C. Orman Umum Müdürlüğü. Yayın Sıra No: 132. Seri No: 13. Kader Basımevi
17. Eraslan, İ., 1982. Orman Amenajmanı. İstanbul Ünv. Yayını, No: 3010. Orman Fakültesi Yayın No: 318. Bahçeköy, İstanbul
18. Eraslan, İ., Evcimen, B. S., 1967. Trakya’daki meşe ormanlarının hacim ve hâsılatı hakkında tamamlayıcı araştırmalar. İstanbul Üniv. Orm. Fak. Dergisi. A17 (1): 31-56
19. Ercanlı, İ., Altun, L., Yılmaz, M., Usta, A., Yilmaz, F., Günlü, A., 2007, Sinop Yöresi Ağaçlandırmalarına İlişkin Yöresel Sıklığa Bağlı Hasılat Tablosunun Düzenlenmesi, Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi, 3,1, 35-55.
20. Ertaş, A., 1996. Quercus hartwissiana Steven (Istranca Meşesi)’nin Silvikültürel Özellikleri Üzerine Araştırmalar, İstanbul Üniv. Fen Bilimleri Enstitüsü. Doktora tezi, İstanbul
21. Evcimen, B. S., 1963. Türkiye Sedir Ormanlarının Ekonomik Önemi, Hasılat ve Amenajman Esasları. T.C. Orman Genel Müdürlüğü. Yayın Sıra No: 355. Seri: No: 16. Yenilik Basımevi, İstanbul
22. Fırat, F., 1972. Orman Hasılat Bilgisi, İstanbul Üniversitesi Yayın No: 1642. Orman Fakültesi Yayın No: 166. Kutulmuş Matbaası. İstanbul
23. Genç, M., Güner, Ş.T., Çömez, A., Deligöz, A., Yıldız, D., 2011. Kasnak Meşesinin (Quercus vulcanica Boiss. and Heldr. Ex Kotschy) Ekolojisi ve Meşcere Kuruluş Özellikleri. Orman Toprak ve Ekoloji Araştırmaları Müdürlüğü, Yayın No: 5, Eskişehir
24. Günel, A., 1981. Orman Hasılat Bilgisi Ders Notları, (Basılmamış). Bahçeköy, İstanbul
25. Güngördü, M., 1999. Marmara Bölgesi’nin Bitki Coğrafyası. İstanbul Üniversitesi Yayın No: 4176. Edebiyat Fakültesi Yayın No: 3416. İstanbul. ISBN: 975-404-536-4 Hedge, I., Yaltırık, F. 1982. Quercus L. Şu eserde: Flora of Turkey and the East Aegean Islands 7. Davis P. H. (ed.). Edinburgh
26. Irmak, A., Kurter, A., Kantarcı, M.D., 1980. Trakya’nın Orman Yetişme Bölgelerinin Sınıflandırılması. İstanbul Üniversitesi Yayın No: 2636. Orman Fakültesi Yayın No: 276. Matbaa Teknisyenleri Basımevi, İstanbul
27. Kalıpsız, A., 1963. Türkiye’de Karaçam (Pinus nigra Arnold) Meşcerelerinin Tabii Bünyesi ve Verim Kudreti Üzerine Araştırmalar. T.C. Orman Genel Müdürlüğü. Yayın Sıra No: 349. Seri: No: 8. Yenilik Basımevi, İstanbul
28. Kalıpsız, A., 1988. Orman Hasılat Bilgisi, İstanbul Üniversitesi Yayın No: 3516. Orman Fakültesi Yayın No: 397. Gençlik Basımevi, İstanbul. ISBN: 975-404-074-5
29. Kalıpsız, A., 1999. Dendrometri, İstanbul Üniversitesi Yayın No: 3194. Orman Fakültesi Yayın No: 354. İstanbul Üniversitesi Basımevi ve Film Merkezi, İstanbul
30. Kantarcı, M.D., 2005. Türkiye’nin Yetişme Ortamı Bölgesel Sınıflandırması ve Bu Birimlerdeki Orman Varlığı ile Devamlılığının Önemi. İstanbul Üniversitesi Yayın No: 4558. Orman Fakültesi Yayın No: 484. İstanbul Üniversitesi Basım ve Yayınevi, İstanbul
31. Kayacık, H., 1981. Orman ve Park Ağaçlarının Özel Sistematiği, Cilt I. Angiospermae (Kapalı Tohumlular). İstanbul Üniversitesi Yayın No: 1766. Orman Fakültesi Yayın No: 287. İstanbul
32. Kneifl, M., Kadavý, J., Knott, R., 2011. Gross value yield potential of coppice, high forest and model conversion of high forest to coppice on best sites, Journal of Forest Science, 57(12): 536-546
33. Kubitzki, K., 1993. Fagaceae. Şu eserde: The Families and Genera of Vascular Plants. K. Kubitzki, J. G. Rohwer, V. Bittrich. [eds.]. 2: 301-309. Springer-Verlag
34. Makineci, E., 2005. Sapsız meşe (Quercus petraea (Matlusch) Lieb.) baltalık ormanında aralamaların çap artımı ve bazı toprak özelliklerine etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, A2: 1-10
35. Makineci, E., Yılmaz, E., Kumbaşlı, M., Yılmaz, H. Ç., Çalışkan, S., Sevgi, O., Keten, A., Zengin, H., Beşkardeş, V., Özdemir, E., 2011. Kuzey Trakya Koruya Tahvil Meşe Ekosistemlerinde Sağlık Durumu, Biyokütle, Karbon Depolama ve Faunistik Özelliklerin Belirlenmesi. TÜBİTAK TOVAG Proje No: 107O750. İstanbul
36. Mattfeld, J., 1971. Doğu Trakya’nın Bitki Coğrafyası Bakımından Durumu. İstanbul Üniversitesi Yayın No: 1544. Orman Fakültesi Yayın No: 159. (Çeviren: Muzaffer SELİK). Kutulmuş Matbaası, İstanbul
37. Menitsky, Y.L., 2005. Oaks of Asia. Science Pub. Inc., ISBN: 1‐57808‐229‐3
38. MGM, 2020. Meteoroloji Genel Müdürlüğü (mgm.gov.tr). Meteorolojik Parametrelerin Türkiye Analizi. Ziyaret tarihi: 25.05.2020
39. Ningre, F., Doussot, R., 1993. La ressource forestière Française en chênes rouvre et pédonculé. Analyse et explication historique. Ann. Sci. For. 50(6): 593-606
40. Nixon, K.C., 1997. Quercus Linnaeus. Şu eserde: Flora of North America. Editorial Committee (Eds.), Flora of North America north of Mexico, Vol. 3. Magnoliophyta: Magnoliidae and Hamamelidae, 445-447. Oxford University Press, New York
41. Odabaşı, T., 1976. Türkiye’deki Baltalık ve Korulu Baltalık Ormanları ve Bunların Koruya Dönüştürülmesi Olanakları Üzerine Araştırmalar, İstanbul Ünv. Yayın No: 2079. Orman Fakültesi Yayın No: 218. Matbaa Teknisyenleri Basımevi, İstanbul
42. OGM, 2012. Orman Genel Müdürlüğü. Türkiye Orman Varlığı. CTA Tanıtım Limited, Ankara
43. Özdemir, G. A., 2013. Trakya Meşe Ormanlarında Artım ve Büyüme İlişkileri, İstanbul Ünv. Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul
44. Özdemir, G. A., Özdemir, E., 2016. Stem analysis program (GOAP) for evaluating of increment and growth data at individual tree. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 66(2): 659-673
45. Praciak, A., Pasiecznik, N., Sheil, D., Van Heist, M., Sassen, M., Correia, CS., Dixon, C., Fyson, G., Rushford, K., 2013. The CABI Encyclopedia of Forest Trees. CABI, Oxfordshire, ISBN: 978178064236
46. Pretzsch, H., 2010. Forest Dynamics, Growth and Yield. From Measurement to Model. Springer Verlag. Berlin, Heidelberg. Doi.org/10.1007/978-3-540-88307-4
47. Rackham, O., 2006. European Oaks: Cultural History and Ecology. The Oaks- History, Ecology Management and Planning Proceedings from Conference in Linköping, Sweden, 9-11 May 2006
48. Saatçioğlu, F., 1971. Orman Bakımı, İstanbul Ünv. Yayın No: 1636. Orman Fakültesi Yayın No: 160. 4. Baskı, İstanbul
49. Saygılı, R., 2015. Marmara Bölgesi Fiziki Haritası. cografyaharita.com. Ziyaret tarihi:28.12.2018
50. Şahin, A., 2016. Marmara Bölgesi’ndeki Meşe Ormanlarının Yayılışı, İşletme Amaçları ve Planlanması. Orman Genel Müdürlüğü Marmara Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Uluslararası Katılımlı Meşe Çalıştayı Bildiriler Kitabı, S: 27-51, 18-20 Ekim 2016, İğneada, Kırklareli
51. Şahin, A., 2020. Marmara Bölgesi’ndeki Sapsız Meşe (Quercus petraea (Mattuschka) Liebl.) Meşcerelerinin Hasılatı ve Amenajman Esasları. İstanbul Ünv. Fen Bilimleri Enstitüsü. Doktora tezi. İstanbul
52. Timbal, J., Aussenac, G., 1996. An overview of ecology and silviculture of indigenous oaks in France. Elsevier/INRA, Ann. Sci. For. (1996) 53(2-3): 649-661
53. Vanclay, J.K., 1994. Modelling Forest Growth and Yield: Applications to Mixed Tropical Forests. CAB International, Wallingford
54. Yaltırık, F., 1984. Türkiye Meşeleri Teşhis Kılavuzu. Orman Genel Müdürlüğü. Yenilik Basımevi, İstanbul
55. Yaltırık, F., Efe, A., 1994. Dendroloji. İstanbul Üniversitesi Yayın No: 3836. Orman Fakültesi Yayın No: 431. İstanbul Üniversitesi Basımevi ve Film Merkezi, İstanbul
56. Yavuz, H., 1995. Taşköprü yöresinde karaçam için hacim fonksiyonları ve hacim tabloları, Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 23(5): 1181-1188
57. Yeşil, A., 1992, Değişik Sıklık ve Bonitetlerdeki Kızılçam Meşcerelerinin Yaşa Göre Gelişimi, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
58. Yeşil, A., 1994. Meşcere sıklığının saptanmasında başvurulan yöntemler ve doğal kızılçam meşcerelerinde sıklık derecesinin ölçümü. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, A44(2): 93-110
59. Yıldızbakan, A., Saraçoğlu, Ö., Akgün, C., Aydın, A.C., 2013, Sedir (Cedrus libani A. Rich.) Meşcerelerinin Hacim Artımını Maksimize Eden Optimum Kuruluşlar, Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Basılmamış Teknik Bülten
60. Yılmaz, H., 2014. Quercus L. Şu eserde: Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları. Akkemik, Ü. (Ed.). OGM Yayını. Cilt 1. s: 673-702. Ankara