Akdeniz Bölgesi orta yükselti kuşağı ıslah zonunda (401-800 m) kızılçam (Pinus brutia Ten.) döl denemeleri (20. yaş sonuçları)

Öz

Döl denemeleri, ıslah popülasyonunda yer alan ebeveyn veya döllerin ıslah değerini ve ıslah popülasyonun genetik parametrelerinin tahmini için ıslah çalışmalarında kullanılan genetik testlerdir. Türkiye’de kızılçam ıslah çalışmalarında bu gayeyle çeşitli ıslah zonlarında döl denemeleri kurulmuştur. Akdeniz Bölgesi orta yükselti kuşağı (401-800 m) kızılçam ıslah zonunda bulunan 13 adet tohum meşceresi ve 3 adet gen koruma ormanından toplam 270 adet plus ağaçtan (1. seri) ve 4 adet klonal tohum bahçesinde yer alan 75 klondan (2. seri) toplanan tohumlarla iki ayrı seri halinde açık tozlaşma döl denemeleri kurulmuştur. Deneme alanlarında 20. yaşta gözlemlenen göğüs yüksekliği çapı karakterine ilişkin genetik parametreler ve BLUP yöntemi ile ailelerin ıslah değerleri ve genetik kazançlar tahmin edilmiştir. Birinci seri denemelerin ortak analizinde göğüs yüksekliği çapı için bireysel kalıtım derecesi 0,22±0,03; aile ortalamalarının kalıtım derecesi ise 0,52±0,02 tahmin edilmiştir. İkinci seri denemelerdeki kalıtım derecelerinin tahmini aynı sırayla 0,23±0,06 ve 0,46±0,04 olmuştur. Göğüs yüksekliği çapında ıslah değeri en yüksek 30 ağaç seçildiğinde birinci seride ~%11; ikinci seride ise ~%3 genetik kazanç tahmin edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kalıtım derecesi
• ıslah değeri
• genetik kazanç
• genotip-çevre etkileşimi.

Destekleyen Kurum

Orman Genel Müdürlüğü

Proje Numarası

ANK 009 1604–20.1602–19.1608/1996-2015-2021-2031

Turkish red pine (Pinus brutia Ten.) progeny trials in middle elevation breeding zone (401-800 m) of Mediterranean Region (Results of 20th age)

Öz

Progeny tests are genetic tests established to determine the genetic value of a selected individual for a specific character according to the performance of the offspring and to determine the genetic value of the offspring. Progeny trials have been established in various breeding zones for this purpose. Open-pollinated progeny trials were established in two series with seeds collected from 270 plus trees (from 13 seed stands and 3 gene conservation forests) and 75 clones (from 4 clonal seed orchards) in the Turkish red pine Mediterranean middle elevation (401-800 m) breeding zone. Genetic parameters related to the diameter at breast height (DBH) observed at age 20 in the experimental areas were estimated, and breeding values of the families were calculated with the BLUP method. Individual heritability was calculated as 0.22±0.03, and family mean heritability was calculated as 0.52±0.02 in the first series. In the second series of trials, the individual heritability for the same character was calculated as 0.23±0.06 and the family mean heritability was calculated as 0.46±0.04. With the selection of the 30 trees which have the highest breeding value for DBH, the gain was calculated at ~11% and ~3% in the first and second series of trials, respectively.

Anahtar Kelimeler

• heritability
• breeding value
• genetic gain
• genotype x environment interaction.

Destekleyen Kurum

General Directorate of Forestry

Proje Numarası

ANK 009 1604–20.1602–19.1608/1996-2015-2021-2031

Kaynakça

1. Acet, M., 2023. Kızılçamda Genetik ve Fenotipik Parametrelerin Tahmini. Artvin Çoruh Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Ensti-tüsü. Doktora tezi. Artvin
2. Alan, M., Ezen, T., Öztürk, H., Çalıkoğlu, M., Şıklar, S., Sabuncu, R., Polat, O., Gülbaba, A. G., Derilgen, S. I., 2013. Akde-niz Bölgesi Orta Yükselti Kuşağı Islah Zonu’nda (401-800 m) Kızılçam (Pinus brutia Ten.) Döl denemeleri (12. Yaş Sonuçla-rı). Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü. Teknik Bülten No: 29. Ankara
3. Arslan, E. S., Örücü, Ö. K., Gülcü, S., Dirlik, S., Hoşgör, E., 2025. Prediction of the shift of the distribution of Pinus brutia Ten. under future climate model. New Forests, 56(2): 25. Doi: 10.1007/s11056-025-10092-y
4. Atalay, İ., 1977. Türkiye Çam Türlerinde Tohum Transfer Rejiyonlaması. Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Enstitüsü. Yayın No: 1. Ankara
5. Bakış, Y., Turna, İ., Güney, K., 2019. Farklı kızılçam orijinlerinin büyüme performanslarının değerlendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 19(2): 214-225
6. Becker, W.A., 1992. Manual of Quantitative Genetics. Academic Enterprises, Pullman, Washington. ISBN: 0931399009 ve 9780931399008
7. Boydak, M., Çalışkan, S., 2014. Ağaçlandırma. OGEM-VAK. İstanbul. ISBN: 978-975-93943-8-7
8. Butler, D., Cullis, B., Gilmour, A., Gogel, B., Thompson, R., 2017. ASReml-R Reference Manual version 4. VSN Internatio-nal Ltd, Hemel Hempstead, HP1 1ES, UK

9. Coşgun, S., Şahin, M., Özkurt, N., Parlak, S., 2008. Kızılçam (Pinus brutia Ten.) Fidanlarında Kalite Sınıflarının Belirlenmesi. Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü. Teknik Bülten: 29. Antalya
10. Çalıkoğlu, M., Özbey, A.A., Altun, Z.G., Yıldızbakan, A., Yırık, A., 2022. Kızılçam (Pinus brutia Ten.) orijin denemeleri-nin 30. yaşında göğüs yüksekliği çapı bakımından değerlendirilmesi: Akdeniz ve Ege bölgeleri. Theoretical and Applied Forestry 1: 8-18. Doi: 10.53463/tafor.2022vol2iss1pp8-18
11. Dhakal, L., White, T., Hodge, G., 1996. Realized genetic gains from slash pine tree improvement. Silvae Genetica, 45(4): 190-196
12. Düzgüneş, O., Eliçin, A., Akman, N., 1991. Hayvan Islahı. Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi. Yayın No: 1212/349. Ankara
13. Erkan, N., 2021. Geçmişten günümüze Türkiye’deki endüstriyel ağaçlandırma çalışmalarının değerlendirilmesi. Ormancılık Araştırma Dergisi, 8(2): 108-116
14. Falconer, D.S. and Mackay, T.F.C. (1996) Introduction to Quantitative Genetics. 4th Edition, Addison Wesley Longman, Har-low.Gezer, A., Yücedağ, C., 2006. Ormancılıkta Ekim ve Dikim Yoluyla Ağaçlandırma Tekniği. SDÜ Yayın No. 63. Isparta. ISBN: 975-7929-96-4
15. Henderson, C. R., 1984. Application of Lineer Models in Animal Breeding. University of Guelph, Ontario, ISBN:0889550301 ve 9780889550308
16. Kayaalp, G. T., Güney, M. Ç., Cebeci, Z., 2015. Çoklu doğrusal regresyon modelinde değişken seçiminin zootekniye uygulanı-şı. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 30(1): 1-8
17. Koski, V., Antola, J., 1993. National Tree Breeding and Seed Production Programme for Turkey 1994-2003. The Research Directorate of Forest Tree Seeds and Tree Breeding, Ankara
18. Kurt, Y., Isik, K., 2021. Age-age correlations and prediction of early selection age for diameter growth in a 35-years old Pinus brutia Ten. genetic experiment. Forest Systems, 30(3): e010. Doi.org/10.5424/fs/2021303-17745
19. Lai, M., Dong, L., Yi, M., Sun, S., Zhang, Y., Fu, L., Xu, Z., Lei, L., Leng, C., Zhang, L., 2017. Genetic variation, heritability and genotype x environment interactions of resin yield, growth traits and morphologic traits for Pinus elliottii at three progeny trials. Forests, 8(11): 409. Doi.org/10.3390/f8110409
20. Li, Y., Suontama, M., Burdon, R.D., Dungey, H.S., 2017. Genotype by environment interactions in forest tree breeding: Methodology and implications. Tree Genetics & Genomes. 13(3): 60. Doi.org/10.1007/s11295-017-1144-x
21. Littell, R.C., Milliken, G.A., Stroup, W.W., Wolfinger, R.D., Oliver, S., 2006. SAS for Mixed Models. SAS Publishing
22. Lu, P., Charrette, P., 2008. Genetic parameter estimates for growth traits of black spruce in northwestern Ontario. Canadian Journal of Forest Research, 38(12): 2994-3001
23. Lynch, M., Walsh, B., 1998. Genetics and Analysis of Quantitative Traits. Sinauer Assocs. Inc., Sunderland, MA. ISBN: 9780878934812
24. Matziris, D., 2000. Genetic variation and realized genetic gain from Aleppo pine tree improvement. Silvae Genetica, 49(1): 5-9
25. McLean, D., Apiolaza, L.A., Paget, M.F., Klápště, J., 2024. Well-connected trials show low genotype × environment interac-tion in Pinus radiata breeding trials. Forest Ecology and Management. 561: 121887. Doi.org/10.1016/j.foreco.2024.121887
26. OATIAEM, 2025. Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü arşivi. ortohum.ogm.gov.tr/SitePages (Ziyaret tarihi: 31.12.2025)
27. OGM, 2013. Orman Genel Müdürlüğü. Endüstriyel Ağaçlandırma Çalışmaları Eylem Planı (2013-2023). Ankara.
28. OGM. (2025). Ormancılık İstatistikleri. Orman Genel Müdürlüğü (OGM) https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/resmi-istatistikler
29. Özbey, A.A., Gülcü, S., Çalıkoğlu, M., Çobanoğlu, A., Erpulat, M., 2019. Kızılçam (Pinus brutia Ten.)’da 40 Yaşına Gelmiş İki Orijin x Döl Denemesi Alanında Üstün Ailelerin ve Erken Seçim Yaşının Belirlenmesi. Araştırma Projesi Ssonuç Raporu. Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Antalya
30. Öztürk, H., Şıklar, S., Alan, M., EZEN, T., Gülbaba, A. G., Sabuncu, R., Korkmaz, B., Tulukçu, M., Derilgen, S. I., Keskin S, Çalışkan, B., 2006. Akdeniz Bölgesi Orta Yükselti Kuşağı (401-800 m) Kızılçam (Pinus brutia Ten.) Islah Zonunda Döl De-nemeleri (4. Yaş Sonuçları). Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü. Teknik Bülten No:, 16:60s.
31. Öztürk, H., Şıklar, S., Alan, M., EZEN, T., Gülbaba, A. G., Sabuncu, R., Polat, O., Çalıkoğlu, M., Derilgen, S. I., Çalışkan, B., ÖZLER, H. (2010). Akdeniz Bölgesi Orta Yükselti Kuşağı (401-800 m) Kızılçam (Pinus brutia Ten.) Islah Zonunda Döl De-nemeleri (8. Yaş Sonuçları). T.C. Orman Genel Müdürlüğü, Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitü Müdürlüğü Teknik Bülteni 60s. 24. Ankara
32. Ruotsalainen, S., 2014. Increased forest production through forest tree breeding. Scandinavian Journal of Forest Research, 29(4): 333-344
33. SAS, 1989. SAS/STAT User’s Guide: Release Version 6.03 Edition, SAS Inst. ISBN-10 : 1555440886
34. Schutz, W.M., Cockerham, C.C., 1966. The effect of field blocking on gain from selection. Biometrics, 22(4): 843-863. Doi.org/10.2307/2528078
35. Shelbourne, C., 1972. Genotype-Environment Interactions: Its Study and Its Implications in Forest Tree Improvement. Şu eserde: IUFRO Genetics-SABRAO Joint Symposium, Tokyo. p. 1-28
36. Squillace, A., 1974. Average genetic correlations among offspring from open-pollinated forest trees. Silvae Genetica, 23(5): 149-156
37. Şıklar, S., Öztürk, H., Alan, M., 2017. Kızılçam (Pinus brutia Ten.) Genetik Islah Çalışmalarının Endüstriyel Ağaçlandırmaların Verimliliğine Etkisi. Orman Mühendisleri Odası, 2023’e Dogru 4. Doğa ve Ormancılık Sempozyumu, Antalya. s71-82
38. Tunçtaner, K., 2007. Orman Genetiği ve Ağaç Islahı. Türkiye Ormancılar Derneği. Eğitim Dizisi, 4, Ankara
39. White, T. L., Adams, W. T., Neale, D. B., 2007. Forest Genetics. CABI. Doi.org/10.1079/9781845932855.0000
40. White, T. L., Hodge, G. R., 1989. Predicting Breeding Values with Applications in Forest Tree Improvement. Springer Science & Business Media. Dordrecht . Doi.org/10.1007/978-94-015-7833-2
41. Zobel, B., Talbert, J., 1984. Applied Forest Tree Improvement. New York. John Wiley & Sons. ISBN:0471096822 ve 9780471096825