Türkiye’de odun işleyen endüstri kuruluşlarının endüstriyel özel ağaçlandırma yatırımları hakkındaki algı ve görüşlerinin belirlenmesi

Öz

Türkiye’de artan odun ham maddesi talebi doğal ormanlar üzerindeki baskıyı artırmakta ve orman ekosistemlerinin sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Geleneksel ağaçlandırmalara kıyasla birim alandan daha yüksek odun ürünü elde edilmesini sağlayan endüstriyel ağaçlandırmalar ise bu sorunun çözümünde stratejik bir alternatif olarak öne çıkmaktadır. Ancak, Türkiye’de 1960’lı yıllardan itibaren bu konuda başlatılan girişimler, değişik nedenlerle beklenen sonuçları verememiştir. Bu araştırma kapsamında ise Türkiye’de odun işleyen özel endüstri kuruluşlarının endüstriyel ağaçlandırma yatırımlarına yönelik tutum, davranış ve algıları anket aracılığı ile incelenmiştir. Bu amaçla, Türkiye’de endüstriyel ağaçlandırma yatırımı yapabilme koşullarına sahip 57 odun işleyen endüstri kuruluşu ile anket yapılmıştır. Çalışma sonuçları, özel sektörün endüstriyel ağaçlandırma yatırımlarına ilgi göstermelerine rağmen kuruluşların büyük çoğunluğunun yatırım yapmama gerekçeleri arasında uzun geri dönüş süreleri, ekonomik belirsizlikler, arazi temini güçlükleri ve teknik bilgi eksikliklerinin olduğunu göstermiştir. Kuruluşların endüstriyel ağaçlandırma yapmalarını sağlamaya yönelik atılacak adımların başında; ağaçlandırma teşviklerin artırılması, arazi tahsisleri, teknik danışmanlık ve eğitim programlarının yürütülmesi, sektörel farkındalığın artırılması ve başarılı ağaçlandırma örneklerinin görünür kılınması gelmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ağaçlandırma teşvikleri
• odun üretimi
• orman ürünleri endüstrisi
• özel ağaçlandırma

Destekleyen Kurum

Bursa Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü

Proje Numarası

Bu araştırma Bursa Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü 242N014 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma için Bursa Teknik Üniversitesi Araştırma Etik Kurulu’ndan 07/04/2023 tarih ve 3 nolu etik kurul izin kararı alınmıştır.

Teşekkür

Bu araştırma Bursa Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü 242N014 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

Determining the perceptions and opinions of wood-processing industrial companies on industrial private afforestation investments in Türkiye

Öz

The increasing demand for wood raw materials in Türkiye is increasing the pressure on natural forests and threatening the sustainability of forest ecosystems. Industrial afforestation, which allows for higher wood yield per unit area compared to traditional afforestation, emerges as a strategic alternative to address this problem. However, initiatives initiated in Türkiye since the 1960s have failed to yield the expected results for various reasons. This research examines the attitudes, behaviors, and perceptions of private wood processing industry organizations in Türkiye toward industrial afforestation investments through a survey. For this purpose, a survey was conducted with 57 wood processing industry organizations in Türkiye that qualify for industrial afforestation investments. The survey results revealed that, despite the private sector’s interest in industrial plantation investments, the majority of these organizations cited long payback periods, economic uncertainties, land acquisition difficulties, and lack of technical knowledge as reasons for not investing. Key steps to address this problem include increasing afforestation incentives, allocating land, implementing technical consulting and training programs, raising sectoral awareness, and promoting successful afforestation examples.

Anahtar Kelimeler

• Afforestation incentives
• wood production
• forest products industry
• private afforestation

Destekleyen Kurum

Bursa Technical University Scientific Research Projects Coordination Office

Proje Numarası

Bu araştırma Bursa Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü 242N014 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

Etik Beyan

Ethics committee approval decision number 3, dated 07/04/2023, was obtained from the Bursa Technical University Research Ethics Committee for this study.

Teşekkür

This research was supported under project number 242N014 of the Bursa Technical University Scientific Research Projects Coordination Office.

Kaynakça

1. Başkent, E., Bilensoy, Y., 2024. Orman amenajman planlarının düzenlenmesinde ağaçlandırma çalışmalarının planlanması: Bir öneri. ArtGRID-Journal of Architecture Engineering and Fine Arts, 6(1): 111-120
2. Bayir, Y., Erkan, N., Yalçın, F., Gözlekçi, M., Kayacan, A., Mavi, Z., 2025. Batı Akdeniz Bölgesindeki Özel Ağaçlandırma Çalışmalarının Mevcut Durumu ile Paydaşların Sorunlarının Araştırılması (Projesi Sonuç Raporu,), Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Antalya
3. Belen, İ., Karayılmazlar, S., Topçu, P., İritaş, Ö., 2020. Türkiye kâğıt ve kâğıt ürünleri sektöründe odun kullanımı. Journal of Bartin Faculty of Forestry, 22(3): 910-918
4. Birler, A. S., 2009. Endüstriyel orman ağaçlandırmaları.: Düzce Orman Fakültesi Yayın No: 5. Düzce
5. Costello, A. B., Osborne, J. W., 2005. Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research & Evaluation, 10(7): 1-9
6. Cronbach, L. J., 1951. Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16: 297-334
7. Cubbage, F., Mac Donagh, P., Balmelli, G., Morales Olmos, V., Bussoni, A., Rubilar, R., … Carrero, O., 2014. Global timber investments and trends, 2005–2011. New Zealand Journal of Forestry Science, 44(Suppl 1): 7
8. Çatal, Y., Gürlevik, N., Erkan, N., 2021. Ülkemizde Endüstriyel Ağaçlandırma Çalışmaları ve Önemi. Şu eserde: Ekoloji ve Ekonomi Ekseninde Türkiye’de Orman ve Ormancılık. Sonçağ Akademi. Ankara

9. Çok, N., Öztürk, A., Doğaner, A., Okur, A., Polat, O., Pak, M., 2017. Odun işleyen firmaların endüstriyel odun ham madde temin sürecinin araştırılması (Güneydoğu Anadolu Bölgesi örneği). Ormancılık Araştırma Dergisi, 4(1): 61-76
10. Daşdemir, İ., 2003. Asli Orman Ürünlerinde Fiyat Analizi (Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü Örneği), Bartın Ünv. Orman Fakültesi Yayın No: 12, Bartın
11. ENAT, 2019. ENAT, (2019). https://enat.com.tr/?page_id=673 (Ziyaret tarihi: 22.09.2025).
12. Erkan, N., 2021. Geçmişten günümüze Türkiye’deki endüstriyel ağaçlandırma çalışmalarının değerlendirilmesi. Ormancılık Araştırma Dergisi, 8(2): 108-116
13. Erkan, N., Ok, K., Parlak, S., 2020. ENAT Karacabey endüstriyel ağaçlandırma yatırımında hasılat ve iç kârlılık analizi. Ormancılık Araştırma Dergisi, 7(1): 62-75
14. FAO, 2020. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Global Forest Resources Assessment 2020: Main report. Rome. fao.org/interactive/forest-resources-assessment/2020/en (Ziyaret tarihi: 22.09. 2025)
15. FAO, 2022. FRA 2020 Remote Sensing Survey. FAO Forestry Paper No: 186. Rome. Doi.org/10.4060/cb9970en
16. FAO, 2024. The State of the World’s Forests 2024: Forest-Sector Innovations Towards a More Sustainable Future. Rome. fao.org/publications/fao-flagship-publications/the-state-of-the-worlds-forests/en (Ziyaret tarihi: 22 Eylül 2025)
17. Gençay, G., 2020. Legal framework of private afforestation: The case of Turkey. Land Use Policy, 96: 104673
18. Görücü, Ö., Tolunay, A., Güneş, Y., Topçu, P., 2020. Endüstriyel plantasyonlar ve orman ürünleri endüstrisi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(3): 939-952
19. Gürlevik, N., Gürdal, Z., Korkmaz, M., 2022. Türkiye’de endüstriyel ağaçlandırmalar ve Burdur-Bucak yöresindeki paydaşların görüşleri. Turkish Journal of Forestry, 23(1): 38-50
20. Hinkin, T. R., 1998. A brief tutorial on the development of measures for use in survey questionnaires. Organizational Research Methods, 1(1): 104-121
21. Kaliszewski, A., Mlynarski, W., & Golos, P., 2016. Prospects for agricultural lands afforestation in Poland until 2020. Folia Forestalia Polonica. Series A. Forestry, 58(3)
22. Koçer, S. 2006. Endüstriyel Ağaçlandırma Yatırımlarının Önemi, Gerekliliği ve Mali Analizi (Sahil Çamı Örneği). Ormancılıkta Sosyo-Ekonomik Sorunlar Kongresi. Ankara Ünv. Çankırı Orman Fak. 26-28 Mayıs 2006, Ilgaz, Çankırı
23. Likert, R., 1932. A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology, 140: 1-55
24. Orhunbilge, A. N., 2000. Örnekleme Yöntemleri ve Hipotez Testleri (2. Bs.). Avcıol Basım ve Yayın. İstanbul
25. OGM, 2020a. Orman Genel Müdürlüğü. Türkiye Orman Varlığı 2020. ogm.gov.tr/tr/ormanlarimiz-sitesi/TurkiyeOrmanVarligi/Yayinlar/2020%20Türkiye%20Orman%20Varlığı.pdf (Erişim tarihi: 22 Eylül 2025).
26. OGM, 2020b. Özel Ağaçlandırma Tamimi. ogm.gov.tr/tr/duyurular-sitesi/Documents/ozel-agaclandirma-basvurulari/7310%20say%C4%B1l%C4%B1%20%C3%96zel%20A%C4%9Fa%C3%A7land%C4%B1rma%20Tamimi.pdf (Erişim tarihi: 06 Haziran 2026)
27. OGM, 2023. Orman Genel Müdürlüğü Stratejik Plan 2024-2028. ogm.gov.tr/tr/stratejik-plan (Ziyaret tarihi: 22 Eylül 2025)
28. OGM, 2025. Orman Genel Müdürlüğü Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu. ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/kitaplik/maliraporlar (Erişim tarihi: 29 Nisan 2026)
29. Özdeğirmenci, C., 2009. Türkiye’de Özel Ormanların ve Özel Ağaçlandırmanın Oluşumunda Teşvikler ve Vergisel Teşviklerin Rolü. Afyon Kocatepe Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans tezi. Afyonkarahisar
30. Özertan, G., Coşkun, A., 2021. Masif Ahşap Sektörü Raporu. ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/Yayinlar/Masif%20Ah%C5%9Fap%20Sekt%C3%B6r%C3%BC%20Raporu.pdf (Ziyaret tarihi: 22 Eylül 2025)
31. Pearson, K., 1900. On the criterion that a given system of deviations from the probable in the case of a correlated system of variables is such that it can be reasonably supposed to have arisen from random sampling. Philosophical Magazine, 50: 157-175
32. RG, 2017. Resmî Gazete. Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik. resmigazete.gov.tr
33. RG, 2022. Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin Tanımı, Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
34. Sağlam, S., Asan, Ü., 2011. Endüstriyel plantasyonlarda optimal kuruluş sorunları ve çözüm yolları. Journal of The Faculty of Forestry, Istanbul University, 61(2): 115-138
35. Shapiro, S. S., Wilk, M. B., 1965. An analysis of variance test for normality (Complete samples). Biometrika, 52: 591-611
36. SBB, 2019. T.C. Cumhurbaşkanlığı. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023). Ankara. sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf (Ziyaret tarihi: 22 Eylül 2025)
37. SBB, 2024. On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Orman-Urunleri-OIK-Raporu_01082025.pdf (Ziyaret tarihi: 22 Eylül 2025)
38. SPSS, 2025. IBM Corp. SPSS Statistics for Windows, Version 22.0. Armonk, NY.
39. Şen, G., Güngör, E., 2018. Endüstriyel ağaçlandırmalar için en uygun tür seçiminde analitik hiyerarşi süreci yönteminin kullanılması: Kastamonu ili örneği. Turkish Journal of Forestry, 19(1): 63-75
40. TEKDD, 2020. Tohum Eğitim Kültür ve Doğa Derneği. Arz-Talep Dengesi Raporu: Türkiye’de Özel Sektörün Ağaçlandırma Projelerine Yönelik Talebi ve İlgisi. tohumdernegi.org/wp-content/uploads/2020/02/Arz-Talep-Dengesi-Raporu.pdf (Ziyaret tarihi: 23 Eylül 2025)
41. Tolunay, A. 2017. Türkiye’de Ağaçlandırma, Erozyon Kontrolu, Mera Islahı ve Orman Rehabilitasyonu Uygulamalarının Son Elli Yılının Değerlendirilmesi, 2023 ‘e Doğru 4. Doğa ve Ormancılık Sempozyumu, Bildiriler Kitabı s.83-98, TMMOB Orman Mühendisleri Odası, Ankara.
42. Tolunay, D., 2018. Odun Hammaddesi Talebinin Karşılanmasında Çare Endüstriyel Ağaçlandırmalar mı? Orman’dan Endüstriye, Orman Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi Bülteni, Ağustos-Eylül-Ekim 2018: 37-45
43. TOD, 2019. Türkiye Ormancılar Derneği. Türkiye Ormancılığı 2019. Kuban Matbaacılık Yayıncılık. Ankara
44. TORİD, 2026. Türkiye Orman Ürünleri Sanayicileri ve İş Adamları Derneği. Üye Listesi. torid.org.tr/_files/ugd/635dfb_aea4f11d1200408b98afef943c409598.pdf (Ziyaret tarihi: 23 Eylül 2025)
45. Urgoiti, O. J., Paquette, A., 2018. Mixed Forest Plantations. Şu eserde: Dynamics, Silviculture and Management of Mixed Forests. A. Bravo-Oviedo, H. Pretzsch, B. del Río, M. del Río (Eds.), p. 319-341. Cham: Springer
46. Vidyaratne, H., Ryan, M., Neill, S. O., Fhlatharta, N. N., Raghavendra, S., 2012. Economic and Behavioural Factors Motivating Private Afforestation Decisions in Ireland. Şu eserde: IUFRO 3.08. 00 Small-Scale Forestry Conference 2012: Science for Solutions
47. Zhu, L., O’Hagan-Luff, M., 2026. Applying real options theory to farmers’ afforestation decisions in Ireland. Land Use Policy, 168(C): 108077. Doi: 10.1016/j.landusepol.2026.108077
48. Zomer, R., Trabucco, A., van Straaten, O., Bossio, D., 2006. Carbon, Land and Water: A Global Analysis of the Hydrologic Dimensions of Climate Change Mitigation Through Afforestation/ reforestation. International Water Management Institute (IWMI). Research Report No: 101. Colombo, Sri Lanka