Demografik Dinamiklerin Bölgesel Büyüme Performansına Katkısı: Türkiye’nin Düzey 2 Bölgeleri Üzerine Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin Düzey 2 bölgelerinde demografik dönüşümün bölgesel büyüme performansı üzerindeki etkilerini incelemektedir. TÜİK verilerinden yararlanılarak 2007-2023 döneminde kişi başına gelirin bileşenleri (emek verimliliği, istihdam oranı ve demografik getiri) ayrıştırılmış; yakınsama eğilimleri ve büyümeye katkıları analiz edilmiştir. Bulgular, 2015 sonrasında büyümenin giderek verimlilik temelli bir nitelik kazandığını, ancak bazı bölgelerde istihdam ve demografi kaynaklı yakınsamanın sürdüğünü göstermektedir. Çalışma, Türkiye’de iki farklı demografik rejimin eş zamanlı olarak yaşandığını ve bölgesel kalkınma politikaları tasarlanırken bu farklılığın mutlaka göz önünde bulundurulması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• bölgesel yakınsama
• demografik dönüşüm
• verimlilik
• Türkiye
• NUTS-2

The Contribution of Demographic Dynamics to Regional Growth Performance: An Analysis of NUTS-2 Regions in Turkey

Öz

This study investigates the impact of demographic transformation on regional growth performance across Turkey’s NUTS-2 regions. Using TURKSTAT data for 2007-2023, per capita income was decomposed into labor productivity, employment rate, and demographic dividend to examine convergence trends and their contributions to growth. The findings indicate that after 2015, growth became increasingly productivity-driven, while employment- and demography-based convergence persisted in several regions. The study reveals that two distinct demographic regimes coexist in Turkey and emphasizes that this divergence must be carefully considered in the design of regional development policies.

Anahtar Kelimeler

• regional convergence
• demographic transformation
• productivity
• Turkey
• NUTS-2

Kaynakça

1. Barlow, R. (1994). Population growth and economic growth: Some more correlations. Population and Development Review, 20(1), 153–165. https://doi.org/10.2307/2137634
2. Bloom, D. E., & Williamson, G. (1998). Demographic transitions and economic miracles in emerging Asia. The World Bank Economic Review, 12(3), 419–455. http://www.jstor.org/stable/3990182 Bloom, D. E., Canning, D., & Malaney, P. N. (2000). Population dynamics and economic growth in Asia. Population and Development Review, 26, 257–290. https://www.jstor.org/stable/3115219
3. Bloom, D. E., Canning, D., & Sevilla, J. (2003). The demographic dividend: A new perspective on the economic consequences of population change. RAND Corporation.
4. Bloom, D. E., & Finlay, J. E. (2009). Demographic change and economic growth in Asia. Asian Economic Policy Review, 4(1), 45–64. https://doi.org/10.1111/j.1748-3131.2009.01106.x
5. Bolkol, H. K. (2023). Regional income convergence in Turkey: An empirical analysis from an endogenous growth perspective. PANOECONOMICUS, 70(1), 127–153. https://doi.org/10.2298/PAN190428010B
6. Duvan, O. B. (2019). Küresel kriz öncesi ve sonrasında G-20 ekonomilerinde emek verimliliği ve emek kullanımı. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 8(22), 255–272. https://doi.org/10.31199/hakisderg.631267
7. Gömleksiz, M., Şahbaz, A., & Mercan, B. (2017). Regional economic convergence in Turkey: Does the government really matter for? Economies, 5(3), 1–16. https://doi.org/10.3390/economies5030027
8. Hoşgör, Ş., & Tansel, A. (2010). 2050’ye doğru nüfusbilim ve yönetim: Eğitim, işgücü, sağlık ve sosyal güvenlik sistemine yansımalar. TÜSİAD, Yayın No: 2010/11/505 https://www.tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/5187-2050ye-dogru-nufusbilim-ve-yonetim-egitim-isgucu-saglik-ve-sosyal-guvenlik-sistemlerine-yansimalar

9. IMF. (2004). World economic outlook: The global demographic transition. Washington, DC. September. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2016/12/31/The-Global-Demographic-Transition
10. IMF. (2025). World economic outlook: A critical juncture amid policy shifts. Washington, DC. April. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2025/04/22/world-economic-outlook-april-2025
11. Karahasan, B. C. (2020). Winners and losers of rapid growth in Turkey: Analysis of the spatial variability of convergence. Papers in Regional Science, 99(3), 603–644. https://doi.org/10.1111/pirs.12496
12. Navaneetham, K., & Dharmalingam, A. (2012). A review of age structural transition and demographic dividend in south Asia: Opportunities and challenges. Population Ageing, 5, 281–298. https://doi.org/10.1007/s12062-012-9071-y
13. OECD. (2025). Employment outlook 2025: Can we get through the demographic crunch? OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/194a947b-en
14. Pool, I. (2007). Demographic dividends: Determinants of development or merely windows of opportunity?. Ageing Horizons, 7, 28–35.
15. Presidency of the Republic of Türkiye, Presidency of Strategy and Budget. (2023). Twelfth Development Plan (2024–2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/03/Twelfth-Development-Plan_2024-2028.pdf
16. Sakarya, B., Baran, V., & İpek, M. (2024). Türkiye’de iller arasında gelir farklılıkları: Kulüp yakınsama analizi. Bölgesel Kalkınma Dergisi, 2(1), 9–27, https://doi.org/10.61138/bolgeselkalkinmadergisi.1438587
17. Stanley, A. (2024). Demographic decline. IMF Finance & Development Magazine, September, 16–17. https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2024/09/picture-this-demographic-decline-andrew-stanley
18. Tansel, A. (2012). 2050’ye doğru nüfusbilim ve yönetim: İşgücü piyasasına genel bakış. TÜSİAD, Yayın No: 2012/11/536. https://www.tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/6062-2050ye-dogru-nufusbilim-ve-yonetim-isgucu-piyasasina-bakis
19. Turkish Statistical Institute (TURKSTAT). (2024). Population projections, 2023–2100. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Nufus-Projeksiyonlari-2023-2100-53699 UN. (2004). World population to 2300. United Nations.
20. UNCTAD. (2019). Handbook of Statistics. UN Publications. TD/STAT. 44. https://unctad.org/system/files/official-document/tdstat44_en.pdf
21. Üngör, M., & Kalafatcılar, M. K. (2014). Productivity, demographics, and growth in Turkey: 2004-12. Ekonomi-tek, 3(1), 23–56. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ekonomitek/issue/61953/927064
22. Weil, D. N. (2005). Economic growth (1st ed.). Pearson Addison Wesley.