BAZALTLI SIR REÇETELERİNİN GELİŞTİRİLMESİ VE MALİYET HESABI
Öz
Bazalt ve bazaltik tüfler, gerek ülkemizde gerekse yurtdışında, seramik bünye ve sırlarında, firit ve cam-seramik bileşiminde, kompozit malzemelerde kullanılan kayaçlardır. Ülkemizin Nevşehir İli’nde çıkan bazaltın aynı ilde üretilen çömlek ve döküm çamurundan üretilen bünyelerin sırlanmasında kullanımı amaçlanmıştır. Dört farklı firmaya ait şeffaf ve opak sırlara % 0-100 arasında değişen oranlarda bazalt ilavesi yapılmıştır. 1000 °C’de pişirilen sırlı bünyelerde bazalt ilavesiyle rengin koyulaştığı görülmüştür. Bazalt ilavesiyle tüm sırlarda anortit fazı oluşmuş, şeffaf sırlarda anortitin yanında kuvars da kristallenmiştir. Sırların ve bünyelerin ısıl genleşme katsayıları sonuçlarına göre % 100 bazalt ilaveli şeffaf sırın çömlek bünyelerinde kullanımının uygun olmadığı, teste tabi tutulan diğer şeffaf ve opak sırların çömlek ve döküm çamuru bünyeleriyle uyumlu oldukları tespit edilmiştir. Sırlarda bazalt kullanımının üretim maliyetini düşürdüğü tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Bazalt, Çömlek, Döküm çamuru, Sır, Isıl Genleşme
Destekleyen Kurum
Tübitak Araştırma Destek Programları Başkanlığı (Proje No: 217M092), Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü (Proje No: 18401183),
Teşekkür
Tübitak Araştırma Destek Programları Başkanlığı’na (Proje No: 217M092), Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü’ne (Proje No: 18401183), Seramik Araştırma Merkezi’ne (Eskişehir), Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Seramik Bölümü’ne (Konya), Eskişehir Teknik Üniversitesi Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Bölümü’ne (Eskişehir), Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Seramik ve Cam Bölümü’ne (Nevşehir) destekleri için teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Andrić, L., Aćimović-Pavlović, Z., Trumić, M., Prstić, A. & Tanasković, Z. (2012). Specific characteristics of coating glazes based on basalt. Materials and Design, 39, 9-13. doi: https://doi.org/10.1016/j.matdes.2012.02.022
- Anonim. (2025). Matt’s Ceramic Action, Basalt as colorant in ceramic glazes. Erişim adresi: https://mattfiske.wordpress.com/2016/02/28/basalt-as-colorant-in-celadon-glazes/
- Aydın, T. & Kara, A. (2014). Effect of spodumene addition on pyroplastic deformation of porcelain stoneware. Journal of Ceramic Processing Research, 15 (6), 486-491. Erişim adresi: https://www.kci.go.kr/kciportal/landing/article.kci?arti_id=ART002328195
- Bayer Öztürk, Z., Kurama, S. & Eser, A. (2023). Evaluation of basalt cutting waste in coloring of different ceramic glaze compositions. Recycling and Sustainable Development, 16, 109-119. doi: https://doi.org/10.5937/ror2301109O
- Bayer Öztürk, Z. ve Eren Gültekin, E. (2014). Avanos yöresine ait killerin duvar karosu sırında renklendirici olarak kullanılabilirliği. Avanos Sempozyum Bildirileri, 907-915, Nevşehir.
- Çetin, S. ve Kılınç, N. (2004). Tüysüz köyü bazaltının duvar karosu sırlarında kullanım olanakları. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13 (2), 89-96. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/cusosbil/issue/4370/59771
- Çetin, S. (2005). Bazalt tüfü kullanılarak yapılan firitlerin endüstriyel ve sanatsal sırlarda kullanımı, fiziksel ve kimyasal özelliklerinin araştırılması (Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
- ÇED Duyuruları. (2025). Erişim adresi: https://eced-duyuru.csb.gov.tr/eced-prod/duyurular.xhtml
- Dalakishvili, A. I. (1975). Matte glazes on a basalt base. Glass and Ceramics, 5, 36-37. doi: https://doi.org/10.1007/BF00678901
- Dvorkin, L. I. & Galushko, I. K. (1969). Glazes based on basalts. Glass and Ceramics, 11, 36-38. doi: https://doi.org/10.1007/BF00673787